Tín Ngưỡng Của Người Hoa Ở Thành Phố Hội An, Tỉnh Quảng Nam

Luận án tiến sĩ phân tích tín ngưỡng của người hoa ở thành phố hội an tỉnh quảng nam hiện nay, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Võ Duy Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Minh
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Nhân Học
• Đề tài: Tín Ngưỡng Của Người Hoa Tại Thành Phố Hội An, Tỉnh Quảng Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về người Hoa và tín ngưỡng người Hoa ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về người Hoa và tín ngưỡng của người Hoa ở thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam
• 1.4. Một số khái niệm cơ bản
• 1.5. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.6. Khái quát về thành phố Hội An và người Hoa ở Hội An
• 1.6.1. Khái quát về thành phố Hội An
• 1.6.2. Khái quát về người Hoa ở thành phố Hội An
• 1.7. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC HÌNH THỨC TÍN NGƯỠNG VÀ THỰC HÀNH TÍN NGƯỠNG CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN HIỆN NAY
• 2.1. Khái quát về tín ngưỡng và thực trạng tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An
• 2.2. Khái quát về tín ngưỡng của người Hoa
• 2.3. Thực trạng tín ngưỡng của người Hoa ở thành phố Hội An. Thực hành tín ngưỡng trong cộng đồng
• 2.3.1. Thờ Tiền hiền, Hậu hiền
• 2.3.2. Thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu
• 2.3.3. Thờ Môn thần. Thờ Quan Thánh Đế Quân (Quan Công)
• 2.3.4. Thờ Bắc Đế Trấn Vũ (Huyền Thiên Đại Đế)
• 2.3.5. Thờ âm linh, âm hồn
• 2.3.6. Thờ thần Phục Ba
• 2.4. Thực hành tín ngưỡng trong gia đình
• 2.4.1. Thờ cúng tổ tiên
• 2.4.2. Thờ Ngũ tự gia đường
• 2.4.3. Thờ Thần Tài, Thổ Địa
• 2.5. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ, XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÍN NGƯỠNG CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
• 3.1. Giá trị tín ngưỡng trong đời sống người Hoa. Giá trị thể hiện thế giới quan dân gian và giải tỏa tâm linh
• 3.2. Giá trị cố kết cộng đồng cư trú và tộc người
• 3.3. Giá trị giữ gìn và thể hiện lịch sử, bản sắc văn hóa tộc người
• 3.4. Giá trị giáo dục truyền thống
• 3.5. Xu hướng biến đổi tín ngưỡng
• 3.5.1. Biến đổi tín ngưỡng
• 3.5.2. Xu hướng biến đổi
• 3.5.3. Nguyên nhân biến đổi
• 3.6. Những vấn đề đặt ra và giải pháp bảo tồn, phát huy các giá trị tín ngưỡng
• 3.6.1. Những vấn đề đặt ra
• 3.6.2. Giải pháp bảo tồn, phát huy các giá trị tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An trong bối cảnh hiện nay
• 3.7. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín ngưỡng người Hoa tại Hội An hiện nay

Tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An là một phần quan trọng của di sản văn hóa nơi đây, hình thành qua nhiều thế kỷ di cư và giao thoa văn hóa. Nghiên cứu về tín ngưỡng dân gian người Hoa tại Hội An có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Việc tìm hiểu những hình thức sinh hoạt và đời sống tâm linh người Hoa Hội An giúp nhận diện sự giao thoa văn hóa Việt - Hoa, thể hiện qua các loại hình và sinh hoạt tín ngưỡng, từ đó đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy các giá trị tín ngưỡng của cộng đồng này. Luận án tập trung làm rõ sự giao thoa văn hóa Việt - Hoa ở Việt Nam nói chung và Việt - Hoa ở Hội An nói riêng, được biểu hiện thông qua các loại hình và sinh hoạt tín ngưỡng, từ đó đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị tín ngưỡng của cộng đồng này trong bối cảnh mới. Người Hoa định cư ở Việt Nam qua nhiều làn sóng di cư. Hiện nay, sau quá trình hòa nhập và giao thoa văn hóa đã mang đến cho cộng đồng người Hoa nhiều nét độc đáo, thu hút sự nghiên cứu dưới nhiều góc độ.

1.1. Tình hình nghiên cứu về người Hoa và tín ngưỡng ở Việt Nam

Các nghiên cứu về người Hoa ở Việt Nam đã tập trung vào nhiều khía cạnh như kinh tế, xã hội, văn hóa và lịch sử. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu về văn hóa tâm linh người Hoa Hội An còn hạn chế. Cần thiết có những nghiên cứu hệ thống, toàn diện hơn để làm rõ những đặc trưng và giá trị của tín ngưỡng người Hoa. Các nghiên cứu về người Hoa ở Việt Nam đã tập trung vào nhiều khía cạnh như kinh tế, xã hội, văn hóa và lịch sử. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu về văn hóa tộc người Hoa ở Hội An và về tín ngưỡng của họ ở nơi đây vẫn còn thiếu.

1.2. Khái quát về lịch sử hình thành cộng đồng người Hoa ở Hội An

Hội An từng là một trung tâm giao thương quan trọng, thu hút nhiều thương nhân từ khắp nơi trên thế giới, trong đó có người Hoa. Quá trình định cư và phát triển của người Hoa tại Hội An đã tạo nên một cộng đồng đa dạng với những phong tục tập quán và tín ngưỡng riêng. Hội An là một thành phố năng động trực thuộc tỉnh Quảng Nam, đang vươn mình mạnh mẽ. Nhắc đến Hội An, ngoài biểu tượng Chùa Cầu, phố cổ, lễ hội hoa đăng, làng nghề truyền thống, phố người Hoa, 2 phố người Nhật, hội quán Phúc Kiến, thành phố của môi trường, người ta còn nghĩ đến “thành phố của du lịch”.

II. Các hình thức thờ cúng và thực hành tín ngưỡng tại Hội An

Người Hoa ở Hội An thực hành nhiều hình thức tín ngưỡng khác nhau, bao gồm thờ cúng tổ tiên, thờ các vị thần linh, và tham gia các lễ hội truyền thống. Các miếu thờ Hội An và hội quán Hội An là những trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng. Sự pha trộn giữa các tín ngưỡng bản địa và tín ngưỡng truyền thống Trung Hoa tạo nên sự độc đáo trong tín ngưỡng Tam Giáo người Hoa tại Hội An. Trong quá trình nhập cư và hình thành cộng đồng người Hoa, họ đã cố kết với nhau từ trong sinh hoạt đến lao động và sáng tạo, lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc, trong đó có hệ thống các tín ngưỡng mang nhiều giá trị đặc trưng.

2.1. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong gia đình người Hoa

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên người Hoa là một trong những tín ngưỡng quan trọng nhất, thể hiện lòng hiếu thảo và sự kính trọng đối với những người đã khuất. Bàn thờ tổ tiên thường được đặt ở vị trí trang trọng nhất trong nhà. Thờ cúng tổ tiên không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm tự hào của mỗi gia đình. Việc thờ cúng tổ tiên thể hiện lòng biết ơn và mong muốn được tổ tiên phù hộ độ trì cho con cháu.

2.2. Các lễ hội truyền thống và nghi lễ cộng đồng của người Hoa

Các lễ hội người Hoa Hội An như Tết Nguyên Đán, Tết Thanh Minh, Tết Đoan Ngọ, Tết Trung Thu... là những dịp quan trọng để cộng đồng tụ họp, giao lưu và thể hiện bản sắc văn hóa. Các nghi lễ cộng đồng thường được tổ chức tại các hội quán và miếu thờ, thu hút đông đảo người dân tham gia. Kể từ khi di cư tới Việt Nam và thành phố Hội An đến nay, với truyền thống đó, cộng đồng cư dân người Hoa đã bảo lưu, tiếp thu cái mới để phát triển, làm phong phú thêm các giá trị văn hóa nói chung, các loại hình tín ngưỡng truyền thống nói riêng.

2.3. Tín ngưỡng thờ thần biển của người Hoa tại Hội An

Do Hội An có vị trí ven biển nên tín ngưỡng biển người Hoa cũng khá phát triển. Người Hoa thường thờ các vị thần biển để cầu mong bình an và may mắn trong các hoạt động đi biển, buôn bán đường biển. Các miếu thờ thần biển thường được xây dựng ở gần bờ biển hoặc các khu vực có hoạt động thương mại đường biển sầm uất.

III. Giá trị và ý nghĩa của tín ngưỡng người Hoa đối với xã hội

Tín ngưỡng và xã hội người Hoa Hội An đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và củng cố các giá trị đạo đức, văn hóa và xã hội của cộng đồng. Tín ngưỡng giúp giải tỏa tâm linh, củng cố niềm tin và tạo nên sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng. Giá trị tín ngưỡng trong đời sống người Hoa thể hiện thế giới quan dân gian và giải tỏa tâm linh, cố kết cộng đồng cư trú và tộc người, giữ gìn và thể hiện lịch sử, bản sắc văn hóa tộc người, và giáo dục truyền thống.

3.1. Giá trị cố kết cộng đồng và duy trì bản sắc văn hóa

Tín ngưỡng là một yếu tố quan trọng giúp vai trò tín ngưỡng trong cộng đồng người Hoa gắn kết các thành viên, duy trì và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. Các hoạt động tín ngưỡng chung tạo cơ hội cho mọi người gặp gỡ, giao lưu và chia sẻ kinh nghiệm. Đồng thời, các nghi lễ và lễ hội cũng là dịp để truyền dạy các giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ.

3.2. Tín ngưỡng như một nguồn lực tinh thần và hỗ trợ xã hội

Tín ngưỡng mang lại nguồn lực tinh thần to lớn cho người Hoa, giúp họ vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Các hoạt động tín ngưỡng thường đi kèm với các hoạt động từ thiện, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn trong cộng đồng. Tín ngưỡng cũng giúp tạo ra một môi trường sống an bình và hài hòa.

IV. Thực trạng và thách thức trong bảo tồn tín ngưỡng người Hoa

Trong bối cảnh hiện đại, thực trạng bảo tồn tín ngưỡng người Hoa tại Hội An đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự mai một của các giá trị truyền thống, sự ảnh hưởng của văn hóa ngoại lai và sự thay đổi trong lối sống của giới trẻ. Cần có những giải pháp hiệu quả để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của tín ngưỡng bản địa hóa này. Hiện nay, sự biến chuyển của đời sống kinh tế và xã hội, đặc biệt là văn hóa truyền thống các dân tộc trong bối cảnh đổi mới và hội nhập luôn cần có những nghiên cứu toàn diện, hệ thống nhằm phát hiện những xu hướng vận động, biến đổi để kịp thời ứng phó với những tác động không mong muốn.

4.1. Sự biến đổi tín ngưỡng do tác động của quá trình hội nhập

Quá trình hội nhập quốc tế mang đến nhiều cơ hội phát triển kinh tế - xã hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra những thách thức đối với việc bảo tồn văn hóa truyền thống. Sự du nhập của các giá trị văn hóa ngoại lai có thể làm xói mòn các giá trị tín ngưỡng truyền thống của người Hoa. Cần có sự cân bằng giữa việc tiếp thu những giá trị mới và bảo tồn những giá trị văn hóa cốt lõi.

4.2. Thiếu hụt nguồn lực và sự quan tâm đến bảo tồn tín ngưỡng

Việc bảo tồn tín ngưỡng người Hoa đòi hỏi nguồn lực tài chính và nhân lực đáng kể. Tuy nhiên, sự quan tâm của các cấp chính quyền và cộng đồng đến vấn đề này còn hạn chế. Cần tăng cường đầu tư và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo tồn văn hóa truyền thống.

V. Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng người Hoa

Để bảo tồn và phát huy các giá trị tín ngưỡng người Hoa tại Hội An, cần có những giải pháp bảo tồn tín ngưỡng toàn diện và đồng bộ, bao gồm việc tăng cường giáo dục về văn hóa truyền thống, hỗ trợ các hoạt động tín ngưỡng cộng đồng, và phát triển du lịch văn hóa gắn liền với tín ngưỡng. Việc quảng bá du lịch văn hóa Hội An và phát triển du lịch tín ngưỡng là một hướng đi tiềm năng. Nghiên cứu tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa ở nước ta trong quá trình phát triển và hội nhập thời kỳ đương đại để từ đó có định hướng bảo tồn, khai thác hợp lí các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống thực tiễn của người Hoa hiện nay là cần thiết.

5.1. Tăng cường giáo dục và truyền bá văn hóa truyền thống

Giáo dục về văn hóa truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và lòng tự hào của thế hệ trẻ đối với các giá trị văn hóa của dân tộc. Cần đưa các nội dung về văn hóa và tín ngưỡng người Hoa vào chương trình giáo dục ở các cấp học. Đồng thời, cần khuyến khích các hoạt động văn hóa nghệ thuật nhằm truyền bá văn hóa truyền thống đến cộng đồng.

5.2. Phát triển du lịch văn hóa gắn liền với tín ngưỡng

Phát triển du lịch văn hóa là một kênh quan trọng để giới thiệu và quảng bá các giá trị văn hóa và tín ngưỡng của người Hoa đến du khách trong và ngoài nước. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch đặc sắc gắn liền với các di tích lịch sử, kiến trúc tín ngưỡng và các lễ hội truyền thống của người Hoa. Phát triển du lịch tín ngưỡng cũng cần đảm bảo tính bền vững và tôn trọng các giá trị văn hóa địa phương.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về tín ngưỡng người Hoa

Nghiên cứu về tín ngưỡng người Hoa tại Hội An có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng. Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và giải pháp phù hợp để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Hội An. Đồng thời, nghiên cứu này cũng mở ra những hướng nghiên cứu mới về tín ngưỡng và văn hóa của các cộng đồng người Hoa khác ở Việt Nam. Do đó, rất cần có một nghiên cứu mang tính hệ thống về những hình thức tín ngưỡng và các cơ sở sinh hoạt tín ngưỡng của người Hoa ở thành phố Hội An nhằm bảo tồn văn hóa truyền thống và phục vụ thiết thực cho du lịch, nhất là quảng bá cho du khách ở trong và ngoài nước vào thời gian trước, trong và sau khi đã đến du lịch nơi đây.

6.1. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về người Hoa và văn hóa

Nghiên cứu sâu hơn về sự ảnh hưởng của tín ngưỡng người Hoa đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Hội An. Nghiên cứu so sánh tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An với các cộng đồng người Hoa khác ở Việt Nam và trên thế giới. Nghiên cứu về vai trò của tín ngưỡng trong việc duy trì sự gắn kết cộng đồng và giải quyết các vấn đề xã hội.

6.2. Tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa là trách nhiệm của toàn xã hội, góp phần xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Cần có sự chung tay của các cấp chính quyền, cộng đồng và các tổ chức xã hội để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của người Hoa nói riêng và của các dân tộc khác ở Việt Nam nói chung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tìm hiểu quá trình tiếp xúc và giao lƣu văn hóa Việt - Hoa trong lịch sử. Theo tác giả, khác với nhiều thành phần dân tộc cƣ trú ở Việt Nam, cộng đồng ngƣời Hoa là một dân tộc “phi nguyên trú”, họ di cƣ từ các tỉnh phía Nam Trung Hoa sang. Đến nay, ngƣời Hoa ở Hội An thực sự đã trở thành một lực lƣợng buôn bán chính và là một lực lƣợng môi giới quan trọng trong quá trình giao lƣu thƣơng mại giữa Việt Nam và các nƣớc trong khu vực và trên thế giới; góp phần vào quá trình định hình bộ mặt đô thị thƣơng mại Hội An [123]. Giai đoạn sau 1986, một số công trình nghiên cứu sớm về ngƣời Hoa có thể kể đến: Lã Văn Lô, Nguyễn Hữu Thấu, Mạc Đƣờng, “Dân tộc Hoa” in trong sách Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, Nxb.

Văn hóa, H, 1959; Mạc Đƣờng, “Ngƣời Hoa ở đồng bằng sông Cửu Long”, Tạp chí Dân tộc học, số 2-1987; Phan Xuân Biên, Phan An, “Về vị trí ngƣời Hoa trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam”, Tạp chí Khoa học xã hội, số 1-1989;… Trong đó Mạc Đƣờng với chuyên khảo Xã hội người Hoa ở thành phố Hồ Chí Minh sau năm 1975 (tiềm năng và phát triển) (Nxb. KHXH, 1994) là công trình phân tích xã hội đầu tiên nói về những quá trình biến đổi xã hội sau năm 1975 ở vùng ngƣời Hoa, sự hình thành xã hội công dân và sự phát triển ý thức công dân của ngƣời Hoa qua những thời gian lịch sử đƣơng đại. Tác giả phân tích theo quan điểm những nhân tố nội sinh và ngoại sinh, những bối cảnh xung đột tâm lý, quá trình xây dựng, ổn định và phát triển ý thức công dân Việt Nam đối với ngƣời Hoa trong khoảng thời gian 20 năm. Mạc Đƣờng đã phân tích những khó khăn trở ngại của việc phát triển văn hóa mang bản sắc riêng của ngƣời Hoa những năm đầu sau 1975.

Sự phát triển bản sắc văn hóa của ngƣời Hoa cũng gặp phải những nhận thức định kiến ngăn trở. Do những hậu quả của các chính sách đối với ngƣời Hoa trƣớc năm 1975 trong xã hội cũ và do những hoạt động lôi cuốn ngƣời Hoa vào cộng đồng kiều dân Trung Hoa ở nƣớc ngoài sau năm 1975 với một mục đích chính trị đề cao tƣ tƣởng dân tộc lớn và bành trƣớng lãnh thổ càng làm cho tâm lý kỳ thị dân tộc gia tăng [45; tr.nay 14 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nay Bên cạnh đó là công trình của các tác giả Ngô Văn Lệ và Nguyễn Duy Bính, Người Hoa ở Nam Bộ, Nxb. Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2005.

Cuốn sách cung cấp những nét khái quát và cập nhật (cho đến thời điểm xuất bản của công trình) về cộng đồng ngƣời Hoa ở vùng đất đầy tiềm năng của Việt Nam, đi sâu vào nghiên cứu các khía cạnh tiêu biểu của cộng đồng năm nhóm Hoa: Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hải Nam và Hẹ. Ngƣời Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, ở Nam Bộ nói chung đƣợc các tác giả phân tích từ nhiều góc độ: lịch sử hình thành, hoạt động kinh tế, những thiết chế và nghi lễ trong hôn nhân gia đình của ngƣời Hoa trong truyền thống cũng nhƣ ở hiện đại, qua đó thấy đƣợc tính kế thừa và tính thích nghi của họ trong điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa ở một vùng đất mới. Khi nghiên cứu về tín ngƣỡng ngƣời Hoa, các công trình đã xuất bản phần nhiều đề cập đến vai trò tín ngƣỡng trong đời sống tinh thần ngƣời Hoa, đặc biệt khi di cƣ đến vùng đất mới. Tác giả Trần Hồng Liên đã quan tâm đến văn hóa tín ngƣỡng của ngƣời Hoa ở Việt Nam với công trình Văn hóa người Hoa ở Nam bộ, Tín ngưỡng và Tôn giáo (2005).

Trong phần “Hội nhập và giao lƣu văn hóa của ngƣời Hoa ở Việt Nam (trên lĩnh vực tín ngƣỡng - tôn giáo)”, những vấn đề khái quát về quá trình du nhập và định cƣ của ngƣời Hoa ở Việt Nam; những điều kiện lịch sử, xã hội, văn hóa tác động đến quá trình hội nhập; hội nhập văn hoá trên lĩnh vực tín ngƣỡng tôn giáo,. đã đƣợc tác giả nêu bật và có những nhận xét xác đáng. Riêng tín ngƣỡng tôn giáo, tác giả khẳng định rằng: trong đời sống của ngƣời Hoa ở Việt Nam, vấn đề tín ngƣỡng khá phong phú và đa dạng. Ngƣời Hoa tin có linh hồn và con ngƣời sau khi chết sẽ bị phạt hay khen thƣởng tùy vào hành động, công đức của ngƣời đó trong cuộc sống hiện tại.

Vì vậy, ngƣời Hoa đã tích cực thờ phụng những thần linh trú ngụ thuộc các cảnh giới để cầu mong đƣợc nhiều sự hỗ trợ. “Tín ngƣỡng trong đời sống cộng đồng ngƣời Hoa ở Nam bộ phong phú, thể hiện qua nhiều cung, miếu, điện, đàn, đƣờng, từ đƣờng, đền thờ họ”; “Đa số cơ sở đƣợc hình thành do từng nhóm Hoa thuộc một hoặc nhiều ngôn ngữ (LUAN.nay 15 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nay lập nên, nhƣ miếu của nhóm Hoa Quảng Đông, Miếu Nhị Phủ (thuộc hai phủ của ngƣời Hoa tỉnh Phúc Kiến là phủ Chƣơng Châu và Tuyền Châu); Thất Phủ miếu (của cộng đồng Hoa thuộc 7 phủ lập nên)” [211]. Thầy thuốc ƣu tú Bác sĩ Nguyễn Võ Hinh ngƣời dân tộc Hoa ở Việt Nam cho biết: “Ngƣời dân tộc Hoa tại Việt Nam là những ngƣời gốc Trung Quốc định cƣ ở Việt Nam và đa số có quốc tịch Việt Nam. Họ còn có các tên gọi khác là Khách, Hán, Tàu và có các nhóm dân khác nhau nhƣ Quảng Ðông, Quảng Tây, Hải Nam, Triều Châu, Phúc Kiến, Sang Phang, Xìa Phống, Thoòng Nhằn, Minh Hƣơng, Hẹ,.

Dân tộc Hoa sử dụng tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Hán, ngữ hệ Hán - Tạng. Nếu xếp theo phân loại của nƣớc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thì họ đƣợc gọi là dân tộc Hán. Đây là một trong hai dân tộc duy nhất tại Việt Nam có dân số giảm trong vòng 10 năm, từ năm 1999 đến năm 2009 theo số liệu của Tổng cục Thống kê Việt Nam” [71]. Nội dung bài viết đã khái quát sơ lƣợc về lịch sử dân tộc Hoa tại Việt Nam; dân số, địa bàn cƣ trú, ngôn ngữ; các tên gọi của dân tộc Hoa; đặc điểm kinh tế, tổ chức cộng đồng; hôn nhân gia đình, tục lệ ma chay, thờ cúng; văn hóa, phong tục tập quán.

Nghiên cứu về ngƣời Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh còn có bài viết của Vũ Lê là “Văn hóa người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh” (2004) đã sƣu tầm khá đầy đủ các giá trị văn hóa của ngƣời Hoa ở nơi đây. Bài viết đã làm nổi bật quá trình ngƣời Hoa gia nhập vào cộng đồng dân tộc Việt Nam; khái quát về ngƣời Hoa và văn hóa ngƣời Hoa với sự phát triển kinh tế - xã hội: “Có thể nói, văn hóa ngƣời Hoa với những giá trị ƣu trội của nó có vai trò to lớn trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của TP. Hồ Chí Minh và Nam Bộ nói riêng, cả nƣớc nói chung. Việc nghiên cứu văn hóa và giải pháp phát huy vai trò của nó là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn” [198].

Nghiên cứu về tín ngƣỡng của ngƣời Hoa ở Bắc Giang, tác giả Ngô Thu Hƣờng có bài viết “Đôi nét về văn hóa, tín ngưỡng của người Hoa ở Bắc Giang” đã giới thiệu khái quát về văn hóa, tín ngƣỡng của ngƣời Hoa ở tỉnh: “Bắc Giang là tỉnh có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó có (LUAN.nay 16 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nay ngƣời Hoa (hay còn gọi là dân tộc Hán). Ngƣời Hoa cƣ trú chủ yếu ở các huyện Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam và một số xã miền núi ở các huyện khác trong tỉnh. Ngƣời Hoa ở Bắc Giang đã có từ lâu đời, hình thành một nền văn hóa riêng với những bản sắc đặc trƣng. Trải qua nhiều biến đổi của lịch sử, xã hội, thời gian,.

nhƣng những bản sắc văn hóa của ngƣời dân tộc Hoa đến nay vẫn còn lƣu giữ, cần đƣợc bảo tồn và phát huy” [185]. Trong bài viết, một số tín ngƣỡng cũng đƣợc đề cập đến nhƣ tín ngƣỡng thờ cúng trong gia đình, tín ngƣỡng thờ cúng ở cộng đồng, các yếu tố tín ngƣỡng khác. Nguyễn Ngọc Thơ với bài viết “Tín ngưỡng Thiên Hậu tại Nam Bộ Việt Nam” [211] cho rằng: tín ngƣỡng thờ Bà Thiên Hậu (Bà Ma Tổ, Bà Mã Châu) gốc Hoa Nam đã theo bƣớc di dân ngƣời Hoa đến Nam Bộ Việt Nam từ thế kỷ XVII-XIX, trở thành một dạng tín ngƣỡng thờ Mẫu khá phổ biến tại đồng bằng Nam Bộ. Tục thờ này cùng các hoạt động văn hóa - nghệ thuật và những khía cạnh văn hóa vật thể gắn liền với nó đã sớm trở thành một “kho tàng” văn hóa dân gian, ở đó ngƣời ta gìn giữ linh hồn của truyền thống, đồng thời cũng là một kênh giáo dục đạo đức, lối sống hiệu quả và sâu sắc của ngƣời Hoa nói riêng, của các tộc ngƣời Nam Bộ nói chung.

Trong mối tƣơng quan với văn hóa các dân tộc Việt, Khơ-me, Chăm trong vùng, tín ngƣỡng Thiên Hậu đã góp phần tạo nét đặc trƣng mang bản sắc ngƣời Hoa - một bộ phận của đại gia đình các dân tộc Việt Nam, ngày càng có giá trị trong quá trình dung hợp đa văn hóa để tạo nên diện mạo văn hóa Nam Bộ Việt Nam trong suốt 300 năm qua. Bài viết đã hệ thống về nguồn gốc, quá trình phát triển và truyền bá tín ngƣỡng Thiên Hậu đến Việt Nam; hiện trạng tín ngƣỡng Thiên Hậu tại Nam Bộ Việt Nam; tác giả Nguyễn Ngọc Thơ trong bài viết “Đặc trƣng tín ngƣỡng thờ Thiên Hậu ở đồng bằng sông Cửu Long” [157] cho biết ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay với khoảng hơn 50 miếu Thiên Hậu do ngƣời Hoa và ngƣời Việt xây dựng và tổ chức sinh hoạt tín ngƣỡng. Trong tâm thức ngƣời dân vùng đồng bằng sông Cửu Long, Thiên Hậu vừa là hải thần, thần bảo vệ, mà còn là phúc thần, vị thánh mẫu từ bi, đƣợc ngƣời Việt tiếp nhận qua ngả Phật giáo và tín ngƣỡng thờ Mẫu dân (LUAN.nay 17 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN. Có thể thấy rằng, sinh hoạt tín ngƣỡng Thiên Hậu tại vùng đồng bằng sông Cửu Long vừa thể hiện đặc trƣng mang tính bản sắc văn hóa ngƣời Hoa vừa là một minh chứng sống động cho quá trình hỗn dung đa văn hóa của cƣ dân vùng đất này.