BÞ GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O HæC VIàN CHÍNH TRä QUÞC GIA Hà CHÍ MINH HæC VIàN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYÀN TÔ VN PHÚ TRUYÀN THÔNG PHÒNG, CHÞNG MÊ TÍN Dä ĐOAN TRONG SINH HO¾T TÔN GIÁO CĂA PHÀT Tþ â CÁC TâNH ĐàNG BÄNG SÔNG HàNG HIàN NAY LUÀN ÁN TI¾N S) CHÍNH TRä HæC HÀ NÞI - 2023 BÞ GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O HæC VIàN CHÍNH TRä QUÞC GIA Hà CHÍ MINH HæC VIàN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYÀN TÔ VN PHÚ TRUYÀN THÔNG PHÒNG, CHÞNG MÊ TÍN Dä ĐOAN TRONG SINH HO¾T TÔN GIÁO CĂA PHÀT Tþ â CÁC TâNH ĐàNG BÄNG SÔNG HàNG HIàN NAY LUÀN ÁN TI¾N S) CHÍNH TRä HæC Chuyên ngành : Công tác t° t°ãng Mã sß : 9310201 Ng°ái h°ßng d¿n khoa hçc: Ng°ái h°ßng d¿n 1 Ng°ái h°ßng d¿n 2 PGS, TS. Nguyßn Phú Lÿi TS. L°¡ng Ngçc V*nh HÀ NÞI - 2023 LàI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học cāa riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học cāa PGS,TS. Nguyễn Phú Lợi và TS.
Lương Ngọc Vĩnh. Các trích dẫn và số liệu sử dÿng trong luận án là đáng tin cậy và có xuất xứ rõ ràng. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về công trình nghiên cứu cāa mình. Hà nội, ngày tháng năm 2023 Tác giÁ luÁn án Tô Vn Phú DANH MĀC CÁC CHĀ VI¾T TÂT TRONG LUÀN ÁN Chā vi¿t đÅy đă Chā vi¿t tÃt 1.
Hội đồng Nhân dân HĐND 2. Uỷ ban Nhân dân UBND 3. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam MTTQVN 4. Giáo hội Phật giáo Việt Nam GHPGVN 5.
Hội đồng Trị sự HĐTS 6. Sinh ho¿t tôn giáo SHTG 7. Đồng bằng sông Hồng ĐBSH 8. Mê tín dị đoan MTDĐ 9.
M¿ng xã hội MXH 10. Nhà xuất bÁn Nxb MĀC LĀC Mâ ĐÄU 1 Ch°¡ng 1: TâNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN Đ¾N LUÀN ÁN 11 1. Các công trình nghiên cứu về mê tín dị đoan và mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử 11 1. Các công trình nghiên cứu về truyền thông và truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật 13 tử 1.
Kết quÁ và những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu 35 Ch°¡ng 2: MÞT SÞ VÂN ĐÀ LÝ LUÀN VÀ TRUYÀN THÔNG PHÒNG, CHÞNG MÊ TÍN Dä ĐOAN TRONG SINH HO¾T TÔN GIÁO CĂA PHÀT Tþ 37 2. Khái niệm, biểu hiện và tác động cāa mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử 37 2. Vai trò cāa truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử 55 2. Cơ sá chính trị và cơ sá pháp lý cāa truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử 58 2.
Các yếu tố cấu thành ho¿t động truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử 62 Ch°¡ng 3: TRUYÀN THÔNG PHÒNG, CHÞNG MÊ TÍN Dä ĐOAN TRONG SINH HO¾T TÔN GIÁO CĂA PHÀT Tþ â CÁC TâNH ĐàNG BÄNG SÔNG HàNG HIàN NAY - THĂC TR¾NG VÀ NHĀNG VÂN ĐÀ Đ¾T RA 74 3. Thực tr¿ng Phật giáo và mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử á các tỉnh đồng bằng sông Hồng hiện nay 74 3. Thực tr¿ng truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử á các tỉnh đồng bằng sông Hồng 81 3. Những vấn đề đặt ra trong truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử á các tỉnh đồng bằng sông Hồng 120 Ch°¡ng 4: QUAN ĐIÂM VÀ GIÀI PHÁP TNG C¯àNG TRUYÀN THÔNG PHÒNG, CHÞNG MÊ TÍN Dä ĐOAN TRONG SINH HO¾T TÔN GIÁO CĂA PHÀT Tþ â CÁC TâNH ĐàNG BÄNG SÔNG 132 HàNG Đ¾N NM 2025, TÄM NHÌN NM 2030 4.
Những thuận lợi, khó khn và quan điểm tng cưßng truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử á các tỉnh đồng bằng sông Hồng đến nm 2025, tầm nhìn nm 2030 132 4. GiÁi pháp tng cưßng truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử á các tỉnh đồng bằng sông Hồng đến đến nm 2025, tầm nhìn nm 2030 144 K¾T LUÀN 172 CÁC BÀI VI¾T Đà CÔNG BÞ CĂA TÁC GIÀ LIÊN QUAN Đ¾N LUÀN ÁN 174 DANH MĀC TÀI LIàU THAM KHÀO 176 PHĀ LĀC 195 1 Mâ ĐÄU 1. Tính cÃp thi¿t căa đÁ tài Mê tín dị đoan (MTDĐ), là hiện tượng xã hội tiêu cực, thưßng gây tác h¿i cho xã hội, Ánh hưáng xấu đến đßi sống tâm linh, tín ngưỡng, tôn giáo, nên đều bị chính quyền và các tôn giáo phê phán, phÁn đối. Nhưng, MTDĐ l¿i có quan hệ mật thiết với tín ngưỡng, tôn giáo, luôn song hành và thưßng đan xen, len lỏi vào sinh ho¿t tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó có Phật giáo.
Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) là cái nôi cāa nền vn hoá ngưßi Việt, cũng là trung tâm Phật giáo lớn cāa cÁ nước. Phật giáo á các tỉnh ĐBSH có lịch sử lâu đßi, hoà nhập vào vn hóa, tâm linh, tín ngưỡng cāa ngưßi Việt, tiếp biến các nghi lễ cāa Nho giáo, Đ¿o giáo, trá thành một thứ <Phật giáo dân gian= mang đặc trưng cāa ngưßi Việt. Nhưng đó cũng là điều kiện cho MTDĐ có cơ hội phát triển trong sinh ho¿t tôn giáo (SHTG) cāa Phật tử. Hiện nay, do tác động cāa kinh tế thị trưßng, MTDĐ càng có cơ hội, điều kiện trỗi dậy tràn lan, tình tr¿ng lợi dÿng Phật giáo để hành nghề MTDĐ trÿc lợi diễn ra á nhiều nơi, như ĐÁng ta đã chỉ rõ: <Một số ng°ßi còn lợi dÿng tín ng°ỡng, tôn giáo để hành nghề mê tín dị đoan= [55, tr.
ĐÁng và Nhà nước ta đã có nhiều vn bÁn, chính sách, pháp luật về phòng chống MTDĐ, trong đó nhấn m¿nh: <Phê phán và ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực, mê tín, dị đoan= [66, tr. Thßi gian qua, Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN), cũng có những vn bÁn chỉ đ¿o, chấn chỉnh, yêu cầu các tng, ni, trÿ trì chùa thực hiện: <Các nghi lễ phải đúng chính pháp, tránh lãng phí, không mang hình thăc mê tín dị đoan= [92, tr. Quán triệt chā trương đó, các cấp, các ngành, chính quyền các địa phương và các cấp GHPGVN, các chức sắc Phật giáo á các tỉnh ĐBSH đẩy m¿nh công tác truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử. Nhß vậy, công tác truyền thông phòng, chống MTDĐ trong sinh ho¿t tôn giáo đã đ¿t được kết quÁ bước đầu tích cực, huy động cÁ hệ thống truyền truyền 2 thông cāa nhà nước và cāa GHPGVN, nhất là báo chí truyền thông, các tng, ni tham gia đấu tranh ngn chặn nên tình tr¿ng MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử đã giÁm đáng kể.
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chā quan, công tác truyền thông vẫn còn h¿n chế, bất cập, tình hình ho¿t động MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử á các tỉnh ĐBSH, nhất là trong môi trưßng không gian m¿ng, thßi đ¿i kỹ thuật số vẫn diễn biến phức t¿p. Một số cấp uỷ, chính quyền và giáo hội trong khu vực chưa thực sự quan tâm đúng mức đến công tác truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG; trình độ nhận thức, hiểu biết cāa một bộ phận Phật tử còn h¿n chế, đặc biệt một số tng, ni chưa thực sự chā động, tích cực tham gia truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử. Điều đó đòi hỏi có những nghiên cứu chuyên sâu để tìm ra giÁi pháp tng cưßng truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử á các tỉnh ĐBSH hiện nay. Với những lý do đó, là một chức sắc Phật giáo, tôi chọn chā đề: “Truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh hoạt tôn giáo của Phật tử ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng hiện nay= làm đề tài luận án tiến sĩ Chính trị học, chuyên ngành Công tác tư tưáng cāa mình.
Māc đích và nhiám vā nghiên cąu căa luÁn án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sá làm rõ những vấn đề lý luận, thực tr¿ng, nguyên nhân và một số vấn đề đặt ra về truyền thông phòng, chống mê tín dị đoan trong sinh ho¿t tôn giáo cāa Phật tử á các tỉnh đồng bằng sông Hồng hiện nay, luận án đề xuất quan điểm, giÁi pháp tng cưßng công tác này đến nm 2025, tầm nhìn nm 2030. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đ¿t được mÿc đích nghiên cứu trên, luận án có nhiệm vÿ sau: Một là, tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu. 3 Hai là, làm rõ những vấn đề lý luận, luận án xây dựng khung lý thuyết truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử.
Ba là, Làm rõ thực tr¿ng, nguyên nhân và một số vấn đề đặt ra đối với truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử á các tỉnh ĐBSH hiện nay. Bốn là, đề xuất quan điểm, giÁi pháp tng cưßng truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử á các tỉnh ĐBSH đến nm 2025, tầm nhìn nm 2030. Đßi t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu căa đÁ tài luÁn án 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu cāa đề tài luận án là công tác truyền thông phòng, chống MTDĐ trong SHTG cāa Phật tử á các tỉnh ĐBSH cāa hệ thống chính trị và Giáo hội Phật giáo Việt Nam t¿i các tỉnh ĐBSH.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài Về nội dung: Truyền thông là một vấn đề rộng lớn với nhiều lo¿i hình khác nhau, trong khuôn khổ và mÿc đích, yêu cầu cāa đề tài luận án chính trị học trên lĩnh vực tư tưáng, chúng tôi chā yếu nghiên cứu ho¿t động truyền thông đưßng lối, chính sách, pháp luật cāa ĐÁng, Nhà nước và các quy định cāa GHPGVN đến với Phật tử, thực chất đây là ho¿t động tuyên truyền, một bộ phận cāa công tác tư tưáng. Ho¿t động tuyên truyền trong Phật giáo gọi chung là truyền thông, GHPGVN á Trung ương và các tỉnh, thành có Ban thông tin - truyền thông. Do đó, trong đề tài này, chúng tôi sử dÿng thuật ngữ truyền thông để tránh những rào cÁn không cần thiết trong quá trình ứng dÿng kết quÁ nghiên cứu cāa đề tài vào các ho¿t động cāa Phật giáo. Không gian: Nghiên cứu trên địa bàn các tỉnh ĐBSH, trong đó khÁo sát thực tế, điều tra bằng phiếu và phỏng vấn sâu á một số tỉnh, thành phố là Hà Nội, Ninh Bình, Vĩnh Phúc.
Ngoài ra, tác giÁ luận án cũng xử dÿng một số kết 4 quÁ nghiên cứu, khÁo sát cāa các đồng nghiệp t¿i HÁi Phòng, QuÁng Ninh, Bắc Ninh, Nam Định. Về thßi gian: nghiên cứu truyền thông phòng, chống từ nm 2014 (khi có Thông tư liên tịch số 04/2014/TTLT-BVHTTDL-BNV giữa Bộ Vn hoá, Thể thao và Du lịch với Bộ Nội vÿ về hướng dẫn thực hiện nếp sống vn minh t¿i các cơ sá tín ngưỡng, cơ sá tôn giáo), đến nm 2023.