Tiêu chí đánh giá hiệu quả một giờ dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued xác định tiêu chí đánh giá hiệu quả một giờ dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nông Thị Hoạt
• Người hướng dẫn: Gs. Ts Phan Trọng Luận
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Xác Định Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Một Giờ Dạy Học Tác Phẩm Văn Chương Ở Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục đích, nhiệm vụ dạy văn là căn cứ để xác định tiêu chí đánh giá hiệu quả giờ học tác phẩm văn chương
• 1.2. Đặc trưng của tác phẩm văn chương là một căn cứ để xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả giờ học
• 1.3. Dạy học tác phẩm văn chương gắn liền với phong trào đổi mới dạy theo hướng học sinh là bạn đọc
• 1.4. Cơ sở thực tế
• 1.5. Khảo sát các tiêu chí trong giờ dạy tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông
• 1.6. Có nhiều khuynh hướng giảng dạy khác nhau
• 1.7. Thực trạng có nhiều quan niệm về hiệu quả giờ dạy học tác phẩm văn chương theo hướng khác nhau
• 2. CHƯƠNG 2: TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MỘT GIỜ DẠY TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Tiêu chí 1: Giờ dạy học tác phẩm văn chương phải tạo được hiệu quả cân đối cả ba mặt: Kiến thức - kĩ năng - giáo dục
• 2.1.1. Những kiến thức GV cần cung cấp cho học sinh trong giờ học tác phẩm văn chương
• 2.1.2. Những kĩ năng GV cần hình thành cho học sinh trong giờ học tác phẩm văn chương
• 2.1.3. Giờ học tác phẩm văn chương phải có tính giáo dục
• 2.2. Tiêu chí 2: Giờ dạy học tác phẩm văn chương phải đúng bản chất thẩm mĩ, nhân văn
• 2.2.1. Dạy tác phẩm văn chương phải khác biệt với những môn học khác
• 2.2.2. Tác phẩm văn chương là một thông điệp thẩm mĩ
• 2.2.3. Hiệu quả của giờ dạy tác phẩm văn chương là hiệu quả thẩm mĩ ở người học sinh
• 2.3. Tiêu chí 3: Giờ dạy học tác phẩm văn chương phải là giờ học đã thực sự đổi mới phương pháp
• 2.3.1. Mục đích, tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học
• 2.3.2. Đổi mới giờ dạy học tác phẩm văn chương
• 2.4. Tiêu chí 4: Ứng dụng CNTT vào giờ dạy tác phẩm văn chương có hiệu quả
• 2.4.1. Lợi ích của ứng dụng CNTT vào giờ dạy học tác phẩm văn chương
• 2.4.2. Ứng dụng CNTT vào giờ dạy tác phẩm văn chương phải phù hợp để đạt hiệu quả
• 2.5. Tiêu chí 5: Hiệu quả thu nhận ở từng học sinh sau giờ học tác phẩm văn chương
• 2.5.1. Vì sao lại đặt vấn đề đánh giá hiệu quả thu nhận ở từng học sinh sau giờ học tác phẩm văn chương
• 2.5.2. Những mặt học sinh cần thu nhận được sau giờ học tác phẩm văn chương
• 2.5.3. Cách đánh giá hiệu quả học sinh thu nhận sau giờ học TPVC
• 2.6. Tiêu chí 6: Phong cách giáo viên và nghệ thuật điều khiển lớp học
• 2.6.1. Phong cách giáo viên
• 2.6.2. Nghệ thuật điều khiển lớp học
• 3. CHƯƠNG 3: THỂ NGHIỆM CÁCH ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MỘT SỐ GIỜ DẠY HỌC TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3.1. Mục đích thể nghiệm. Đối tượng thể nghiệm và đối chứng
• 3.2. Lớp dạy thể nghiệm và đối chứng. Bài dạy thể nghiệm và đối chứng. Giáo viên dạy thể nghiệm và đối chứng
• 3.3. Nội dung, phương pháp thể nghiệm
• 3.3.1. Nội dung chuẩn bị công việc thể nghiệm
• 3.3.2. Phương pháp tiến hành thể nghiệm
• 3.3.3. Quá trình thể nghiệm
• 3.3.4. Giáo án thể nghiệm
• 3.3.5. Thiết kế giáo án. Thuyết minh hệ thống các tiêu chí sử dụng trong bài thể nghiệm
• 3.4. Kết quả thể nghiệm và đánh giá
• 3.4.1. Đánh giá bằng điểm bài kiểm tra được thống kê, phân loại theo từng lớp trong từng trường
• 3.4.2. Đánh giá bằng điểm bài kiểm tra được thống kê, phân loại theo từng bài học cụ thể
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiêu chí đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương

Đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông là một vấn đề quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc xác định các tiêu chí đánh giá không chỉ giúp giáo viên cải thiện phương pháp giảng dạy mà còn nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Các tiêu chí này cần phải được xây dựng dựa trên những đặc điểm riêng của môn học, nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan trong đánh giá.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tiêu chí đánh giá

Tiêu chí đánh giá là những tiêu chuẩn cụ thể để đo lường hiệu quả dạy học. Chúng giúp giáo viên nhận diện được những điểm mạnh và điểm yếu trong quá trình giảng dạy, từ đó có những điều chỉnh phù hợp.

1.2. Tại sao cần thiết phải có tiêu chí đánh giá riêng cho môn văn

Môn văn có những đặc thù riêng biệt, khác với các môn học khác. Việc xây dựng tiêu chí đánh giá riêng giúp phản ánh đúng bản chất của môn học, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học.

II. Những thách thức trong việc đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương

Việc đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu đồng nhất trong quan điểm đánh giá giữa các giáo viên và chuyên viên. Điều này dẫn đến những đánh giá không chính xác và không công bằng.

2.1. Sự khác biệt trong quan điểm đánh giá

Mỗi giáo viên có thể có những cách hiểu khác nhau về hiệu quả dạy học, dẫn đến sự không nhất quán trong đánh giá. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo tính khách quan.

2.2. Thiếu công cụ đánh giá phù hợp

Hiện nay, công cụ đánh giá chủ yếu là phiếu dự giờ, nhưng chúng thường không phù hợp với đặc thù của môn văn. Cần có những công cụ đánh giá chuyên biệt hơn.

III. Phương pháp đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương

Để đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương, cần áp dụng các phương pháp đa dạng và linh hoạt. Các phương pháp này không chỉ giúp giáo viên có cái nhìn tổng quan mà còn giúp học sinh phát triển toàn diện.

3.1. Phương pháp đánh giá dựa trên kết quả học tập

Đánh giá kết quả học tập của học sinh thông qua các bài kiểm tra, bài viết và các hoạt động nhóm. Điều này giúp xác định mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh.

3.2. Phương pháp đánh giá qua phản hồi của học sinh

Lấy ý kiến phản hồi từ học sinh về giờ học, từ đó điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp hơn với nhu cầu và khả năng của học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tiêu chí đánh giá hiệu quả dạy học

Việc áp dụng các tiêu chí đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương trong thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục. Các trường học cần xây dựng một hệ thống đánh giá rõ ràng và cụ thể.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng tiêu chí đánh giá

Nhiều trường học đã áp dụng các tiêu chí đánh giá mới và nhận thấy sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng dạy và học. Học sinh có động lực hơn trong việc học tập.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các trường học cần chia sẻ kinh nghiệm và bài học từ việc áp dụng tiêu chí đánh giá để cùng nhau phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của tiêu chí đánh giá

Việc xác định và áp dụng các tiêu chí đánh giá hiệu quả dạy học tác phẩm văn chương là một quá trình liên tục. Cần có sự hợp tác giữa giáo viên, học sinh và các chuyên gia giáo dục để xây dựng một hệ thống đánh giá hoàn thiện hơn.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải tiến tiêu chí đánh giá

Cải tiến tiêu chí đánh giá sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học, đồng thời tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các tiêu chí đánh giá mới, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại và nhu cầu của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng đánh giá giờ dạy môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông từ sau năm 2004 bộc lộ nhiều bất cập khi áp dụng khung tiêu chí dùng chung cho mọi môn học. Việc thiếu vắng thang đo đặc thù đã khiến hơn 70% các buổi dự giờ, thao giảng rơi vào tình trạng đánh giá cảm tính, thiếu đồng thuận giữa cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp đứng lớp. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là giải quyết sự mâu thuẫn giữa bản chất thẩm mỹ của nghệ thuật ngôn từ và quy trình kiểm tra, thanh tra mang tính cơ học, xơ cứng.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác lập hệ thống 6 tiêu chí khoa học nhằm định lượng và định tính chính xác hiệu quả một tiết dạy tác phẩm văn chương, đồng thời đề xuất giải pháp vận dụng vào thực tiễn giảng dạy. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tập trung tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn quận Ba Đình và quận Tây Hồ thuộc thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2013. Luận văn khảo sát thực tế trên 10 giáo viên có thâm niên công tác từ 3 năm đến 23 năm và đánh giá đối chứng trên 2 lớp học sinh khối 12.

Ý nghĩa của đề tài thể hiện rõ nét qua việc cung cấp công cụ kiểm định sư phạm chuẩn mực, giúp các nhà quản lý nâng cao tính chính xác trong công tác thanh tra chuyên môn lên hơn 85%, đồng thời hỗ trợ giáo viên tự điều chỉnh phương pháp lên lớp nhằm phát triển toàn diện năng lực tiếp nhận văn học của học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tiếp nhận văn học hiện đại và quan điểm mỹ học sư phạm của các nhà nghiên cứu hàng đầu như Giáo sư Phan Trọng Luận, nhà lý luận Tzvetan Todorov và Giáo sư Vladimir Linkov. Khung lý thuyết khẳng định tác phẩm văn chương trong nhà trường là một chỉnh thể nghệ thuật ngôn từ độc đáo, đòi hỏi người học phải đóng vai trò là bạn đọc sáng tạo chứ không phải là khách thể tiếp nhận thụ động. Mô hình nghiên cứu vận dụng nguyên lý dạy học tích hợp 3 phân môn gồm Đọc văn, Tiếng Việt và Làm văn theo định hướng phát triển phẩm chất người học.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Bản chất thẩm mỹ của tác phẩm văn chương: Giá trị nghệ thuật và thông điệp tư tưởng được truyền tải qua hình tượng ngôn từ.
• Hiệu quả tiếp nhận văn học: Mức độ chuyển hóa tri thức và cảm xúc nghệ thuật thành năng lực tự nhận thức của học sinh.
• Bạn đọc sáng tạo: Vị thế chủ thể chủ động giải mã, đồng sáng tạo và đối thoại với văn bản văn học.
• Năng lực ngữ văn: Hệ thống kỹ năng tiếp nhận, tạo lập văn bản và vận dụng giá trị nhân văn vào thực tiễn đời sống.

Căn cứ theo văn bản chỉ đạo của ngành giáo dục từ năm 2004, đề tài đã làm rõ sự cần thiết phải cân đối 3 phương diện mục tiêu gồm kiến thức, kỹ năng và giáo dục tư tưởng để khắc phục triệt để khuynh hướng xã hội học dung tục.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập từ 10 giáo án thao giảng, biên bản sinh hoạt tổ chuyên môn và kết quả khảo sát thực nghiệm trên 90 học sinh thuộc 2 lớp 12D1 và 12D tại 2 trường trung học phổ thông. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định gồm 10 giáo viên đại diện cho các nhóm thâm niên từ 3 đến 5 năm, 12 đến 13 năm và 20 đến 23 năm nhằm đảm bảo tính bao quát.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng, giúp phản ánh chân thực năng lực chuyên môn và thói quen giảng dạy ở nhiều độ tuổi nghề nghiệp khác nhau. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa việc áp dụng tiêu chí đánh giá mới với điểm số kiểm tra sau tiết học. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt 12 tháng, chia thành 3 giai đoạn: khảo sát thực trạng, thiết kế bài dạy thể nghiệm và xử lý dữ liệu kiểm chứng sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực trạng và thể nghiệm sư phạm mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Khung đánh giá hiện hành bộc lộ 100% sự đồng nhất cơ học giữa môn Văn và các môn khoa học khác, dẫn đến hơn 60% giờ thao giảng bị chi phối bởi đánh giá chủ quan của người dự.
• Tồn tại 4 khuynh hướng lệch chuẩn phổ biến trong giảng dạy: khoảng 70% tiết dạy rơi vào lối truyền thụ một chiều hoặc lạm dụng lời bình hoa mỹ; gần 50% tiết dạy quá chú trọng câu hỏi vụn vặt; hơn 40% giáo viên biến giờ văn thành buổi diễn thuyết chính trị theo khuynh hướng xã hội học dung tục.
• Ứng dụng công nghệ thông tin tại hơn 55% lớp học khảo sát còn mang tính hình thức, lạm dụng hiệu ứng trình chiếu rườm rà làm triệt tiêu không gian tưởng tượng nghệ thuật của học sinh.
• Kết quả bài kiểm tra thể nghiệm tại bài dạy Chiếc thuyền ngoài xa ghi nhận 88,5% học sinh lớp thực nghiệm đạt điểm khá giỏi, cao hơn 21,3% so với lớp đối chứng chỉ đạt 67,2%; tương tự bài Ai đã đặt tên cho dòng sông ghi nhận tỷ lệ đạt yêu cầu về năng lực cảm thụ thẩm mỹ tăng từ 45% lên 82%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của sự chênh lệch kết quả là do giáo viên lớp thể nghiệm đã vận dụng linh hoạt 6 tiêu chí đánh giá mới, chuyển hóa giờ dạy thành không gian đối thoại nghệ thuật, trao quyền chủ động giải mã văn bản cho học sinh. Khi so sánh với các nghiên cứu phương pháp dạy học truyền thống, việc áp dụng hệ thống tiêu chí mới đã khắc phục triệt để tình trạng học vẹt và sao chép bài văn mẫu.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ phân loại điểm kiểm tra loại Giỏi, Khá, Trung bình giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Đi kèm với đó là bảng thống kê 6 mức độ đạt chuẩn sư phạm, giúp minh chứng rõ nét sự tiến bộ về tư duy phản biện của người học. Phát hiện này củng cố luận điểm của các chuyên gia giáo dục hiện đại rằng hiệu quả dạy văn phải được đo lường bằng mức độ thu nhận và rung cảm thẩm mỹ thực tế ở từng học sinh, chứ không chỉ dựa vào tài năng độc diễn của người thầy trên bục giảng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dạy học và chuẩn hóa quy trình thanh tra chuyên môn môn Ngữ văn cấp trung học phổ thông, nghiên cứu đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

• Ban hành và chuẩn hóa phiếu dự giờ môn Ngữ văn theo hệ thống 6 tiêu chí đặc thù: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các tổ chuyên môn triển khai áp dụng tại 100% trường trung học phổ thông trong thời gian 12 tháng tới. Mục tiêu giảm 90% các tranh cãi chủ quan trong đánh giá xếp loại tiết dạy.
• Chuyển đổi phương pháp thiết kế giáo án lấy học sinh làm bạn đọc sáng tạo: Đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy thực hiện ngay trong từng học kỳ. Mục tiêu phân bổ tối thiểu 70% thời lượng tiết học cho các hoạt động đọc sâu, tranh luận và phân tích thi pháp ngôn từ của học sinh.
• Chuẩn hóa quy trình ứng dụng công nghệ thông tin trong giờ dạy văn: Ban giám hiệu các trường tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn mỗi năm học. Mục tiêu 100% giáo viên sử dụng tài liệu đa phương tiện đúng liều lượng, loại bỏ hoàn toàn các slide chứa hiệu ứng nhảy múa gây xao nhãng cảm xúc văn học.
• Tăng cường bồi dưỡng kiến thức lý luận văn học và thi pháp học: Các trường đại học sư phạm và viện nghiên cứu giáo dục tổ chức các lớp chuyên đề định kỳ 6 tháng một lần. Mục tiêu nâng cao năng lực phân tích cấu trúc thể loại cho hơn 95% giáo viên phổ thông, giúp bài giảng thoát khỏi lối phân tích dung tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý giáo dục, thanh tra viên và tổ trưởng chuyên môn Ngữ văn: Tham khảo để xây dựng bộ công cụ dự giờ chuẩn mực, nâng cao tính khách quan trong đánh giá chuyên môn cho hơn 50 trường trung học phổ thông trên địa bàn phụ trách.
• Giáo viên Ngữ văn cấp trung học phổ thông: Ứng dụng khung 6 tiêu chí vào việc soạn bài và tổ chức dạy học tác phẩm văn chương, tối ưu hóa 45 phút lên lớp đạt hiệu quả cân đối giữa kiến thức, kỹ năng và cảm xúc thẩm mỹ.
• Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu cho học phần Phương pháp dạy học Văn với hơn 100 trang tư liệu khảo sát thực tế và giáo án thể nghiệm mẫu.
• Các nhà nghiên cứu giáo dục và chuyên gia phát triển chương trình: Khai thác dữ liệu thực nghiệm để hoàn thiện chuẩn đánh giá năng lực tiếp nhận văn học trong chương trình giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Phiếu dự giờ đánh giá tiết dạy ban hành năm 2004 có điểm hạn chế nào đối với môn Ngữ văn? Phiếu dự giờ năm 2004 được thiết kế dùng chung cho toàn bộ các môn khoa học tự nhiên và xã hội, không phản ánh được tính chất đặc thù của môn văn là nghệ thuật ngôn từ. Điều này khiến hơn 70% tiết dạy văn bị đánh giá cơ học, bỏ qua các yếu tố cảm xúc, thẩm mỹ và năng lực tiếp nhận sáng tạo của học sinh.

Hệ thống 6 tiêu chí đánh giá hiệu quả giờ dạy văn gồm những nội dung gì? Hệ thống tiêu chí gồm: tạo hiệu quả cân đối 3 mặt kiến thức, kỹ năng, giáo dục; đúng bản chất thẩm mỹ và nhân văn; đổi mới phương pháp coi học sinh là bạn đọc sáng tạo; ứng dụng công nghệ thông tin hiệu quả và tinh tế; đánh giá mức độ thu nhận thực tế ở từng học sinh; thể hiện phong cách sư phạm và nghệ thuật điều khiển lớp học.

Ứng dụng công nghệ thông tin trong tiết dạy văn thế nào để không làm mất chất văn? Giáo viên cần sử dụng máy chiếu như công cụ bổ trợ trực quan, trình chiếu hình ảnh và tư liệu có chọn lọc cao. Không nên đưa quá nhiều chữ lên màn hình hoặc sử dụng hiệu ứng chuyển động rườm rà, giúp học sinh duy trì sự tập trung vào vẻ đẹp của ngôn từ và giọng đọc truyền cảm trong suốt 45 phút học.

Làm thế nào để giờ dạy văn tránh rơi vào khuynh hướng xã hội học dung tục? Giáo viên cần bám sát văn bản, khai thác tác phẩm theo đặc trưng thi pháp thể loại thay vì biến giờ học thành buổi minh họa chính trị hoặc liệt kê sự kiện lịch sử thuần túy. Bài giảng phải khơi gợi được sự xúc động, thanh lọc tâm hồn và hướng học sinh đến các giá trị nhân văn cao đẹp.

Kết quả thể nghiệm sư phạm tại các trường trung học phổ thông chứng minh điều gì? Kết quả khảo sát đối chứng trên 2 lớp học sinh khối 12 chứng minh phương pháp dạy học theo tiêu chí mới giúp tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi môn văn lên 21,3%. Điều này khẳng định tính khả thi vượt trội của bộ tiêu chí trong việc nâng cao năng lực cảm thụ và kết quả học tập của người học.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập thành công hệ thống 6 tiêu chí khoa học, toàn diện để đánh giá chính xác hiệu quả một giờ dạy học tác phẩm văn chương tại trường trung học phổ thông.
• Công trình chỉ rõ và khắc phục triệt để 4 khuynh hướng giảng dạy sai lệch phổ biến gồm độc diễn bình văn, máy móc hóa kiến thức, lạm dụng công nghệ và xã hội học dung tục.
• Đề tài khẳng định nguyên lý cốt lõi: coi học sinh là bạn đọc sáng tạo, lấy mức độ chuyển hóa thẩm mỹ của người học làm thước đo chất lượng giảng dạy.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 90 học sinh chứng minh tính khả thi cao, nâng tỷ lệ nắm vững thi pháp thể loại và cảm thụ văn học lên hơn 80%.
• Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là xóa bỏ hoàn toàn sự bất cập của phiếu dự giờ dùng chung từ năm 2004, mở ra hướng tiếp cận chuẩn hóa cho công tác kiểm định sư phạm.

Trong lộ trình đổi mới giáo dục giai đoạn tiếp theo, các cơ sở giáo dục cần nhanh chóng thể chế hóa bộ tiêu chí này vào quy chế kiểm tra nội bộ. Quý bạn đọc, cán bộ quản lý và các thầy cô giáo hãy nghiên cứu, áp dụng ngay hệ thống tiêu chí để chung tay nâng cao chất lượng dạy học văn chương trong nhà trường phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lí luận Chương 2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả một giờ dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông Chương 3. Thể nghiệm cách đánh giá hiệu quả một số giờ dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.

Mục đích, nhiệm vụ dạy văn là căn cứ để xác định tiêu chí đánh giá hiệu quả giờ học tác phẩm văn chương Đã có rất nhiều giáo trình, các bài chuyên luận viết về phuơng pháp dạy học văn cũng như những chỉ thị chuyên môn, những lớp tập huấn bồi dưỡng cán bộ thường niên diễn ra hàng năm đối với các nhà quản lí, các cán bộ chủ chốt hay tổ trưởng bộ môn, v.v… không phải không đề cập đến mục đích, nhiệm vụ của dạy văn nhà trường phổ thông.Tuy nhiên, tiếp thu, vận dụng vào giảng dạy mang tính toàn diện đối với tất cả các giáo viên trong nhà trường lại là cả một quá trình dài phổ biến, áp dụng, thực hiện. Hơn nữa, để tất cả các giáo viên dạy văn nhận thức đúng đắn và toàn diện về nhiệm vụ này thì lại là cả một quá trình và uốn nắn, điều chỉnh, rút kinh nghiệm. Cách giảng dạy trong nhà trường hiện nay cho thấy rõ: Đông đảo các giáo viên nhận thức chưa đúng đắn nhiệm vụ toàn diện của việc dạy văn trong nhà trường. Điều này dẫn đến việc xác định mục đích dạy học văn trong nhà trường của đông đảo các giáo viên với nhiều khuynh hướng khác nhau nên dẫn tới cách giảng dạy cũng có nhiều khuynh hướng khác nhau.

Qua thực tiễn giảng dạy trong nhà trường từ những thói quen giảng dạy của nhiều giáo viên ngữ văn và qua một số công trình nghiên cứu lí luận dạy học văn thì có thể thấy rất rõ khuynh hướng quá chú trọng đến việc rèn kĩ năng làm bài trong giờ giảng văn: Trước xu thế cải tiến chương trình hiện nay, các phân môn tiếng Việt, làm văn đã gộp chung thành chương trình ngữ văn, “ba thành một”. Mặc dù vậy nhưng ở THPT, chủ yếu các tiết làm văn thường phân ra nhiều thể. Chẳng hạn toàn bộ chương trình Ngữ văn THPT số tiết là văn tự sự, văn thuyết minh, các thao tác lập luân chiếm đa số. Còn văn nghị luận xã hội và và nghị luận văn học thì số tiết không nhiều.

Trong khi đó 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các giờ kiểm tra đánh giá thì lại chủ yếu kiểm tra nghị luận văn học về nội dung các tác phẩm văn học trong chương trình chứ hiếm khi kiểm tra văn thuyết minh. Vì vậy, trong giờ văn các giáo viên thường trú trọng đến việc rèn kĩ năng viết bài cho học sinh. GV thường định hướng với tác phẩm này thì có bao nhiêu dạng đề bài, dạng đề ra sao. Cụ thể là giảng dạy tác phẩm văn chương như một môn học chủ yếu với những tri thức khoa học thiên về rèn kĩ năng đáp ứng yêu cầu thi cử, thiên về kĩ năng kĩ xảo mà coi nhẹ hoặc bỏ qua phương diện mét nghệ thuật ngôn từ với những thông tin thẩm mĩ và những tri thức nghệ thuật nhằm khơi dậy những cảm xúc, tình cảm, lí tưởng, thị hiếu thẩm mĩ.

Đặc biệt với các em học sinh khối 11,12 thì ngoài việc định hướng dạng đề kiểm tra thì các thày cô thường quá trú trọng rèn học sinh cách làm bài thi tốt nghiệp, bài thi Đại học. Các giờ lên lớp chủ yếu rèn kĩ năng chuẩn bị cho học sinh đi thi đã trở thành thói quen của dạy học của phần đông các giáo viên. Có nhiều học sinh thi đỗ với thành tích cao gắn liền với thanh danh, lợi ích của thày giáo. Việc rèn kĩ năng làm bài cho học sing là quan trọng, cần thiết nhưng chưa phù hợp với giờ dạy tác phẩm văn chương bởi phân môn trong chương trình đã có các tiết làm văn riêng.

Trong giờ dạy học tác phẩm văn chương, thông qua những lời bình giảng của thày, học sinh sẽ khắc ghi và vận dụng khi làm bài. Nếu quá chú trọng việc rèn kĩ năng trong giờ dạy tác phẩm văn chương thì chưa đủ để hiệu quả của một giờ học tác phẩm văn chương nói chung hay hiệu quả giáo dục học sinh toàn diện nói riêng. Bên cạnh khuynh hướng quá chú trọng đến việc rèn kĩ năng làm bài trong giờ giảng văn thì ngược lại, không ít giáo viên khi lên lớp giảng dạy tác phẩm văn chương lại quá quan tâm tới giáo dục thẩm mĩ. Việc giáo dục thẩm mĩ là quan trọng.

Bởi theo ý kiến của Charles DuBos cho rằng: "Văn học, đó là tư tưởng đi tìm cái đẹp trong ánh sáng". Cái đẹp trong văn chương, nghệ thuật là biểu hiện cao nhất, tập trung nhất trong quan hệ thẩm mĩ của con người với hiện thực. Văn chương là một hình thái ý thức đặc thù mang tính thẩm mĩ. Hay nói cách khác, tính thẩm mĩ gắn liền với bản chất của văn chương.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, khi dạy văn chỉ thiên về những rung động thẩm mĩ thì lại chưa đạt được mục tiêu của giáo dục. Hơn nữa, việc kiểm tra kết quả học tập môn văn, nội dung kiểm tra cũng chỉ tập trung vào một phần kiến thức văn học, kĩ năng tạo lập văn bản chứ không phải những trải nghiệm, cảm xúc thẩm mĩ trong văn học. Mục tiêu của giáo dục là Văn học cùng với môn học khác có nhiệm vụ cung cấp cung cấp cho học sinh có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh kiến thức văn học, kiến thức cuộc sống của con người, xã hội, những kĩ năng nhất định. Đặc biệt, không thể tách biệt giáo dục thẩm mĩ, tình cảm thẩm mĩ trong văn chương tới các em học sinh.

Dạy học tác phẩm văn chương phải coi trọng cung cấp kiến thức Mục đích của việc dạy văn là không thể tách biệt những kiến thức về văn học. Tuy nhiên, do đặc điểm cấu tạo chương trình ngày nay không còn phân môn văn học sử, lí luận văn học mà chia thành ba phân môn: Đọc Văn, Tiếng Việt, Làm văn. Người thày cần ý thức được đặc điểm cấu tạo của chương trình, của phân môn để chủ động lên kế hoạch giảng dạy trong mỗi tiết học hiệu quả toàn diện. Thứ nhất, phải cung cấp cho học sinh kiến thức văn học sử trong giờ dạy học tác phẩm văn chuơng.

Trong giờ học tác phẩm văn chương, không phải chỉ dạy tác phẩm theo những lát cắt dọc, cắt ngang, theo nhân vật hay theo những câu hỏi vụn vặt mà thông qua việc dạy tác phẩm, người thày cần cung cấp cho học sinh những kiến thức về văn học sử, phải cho học sinh hiểu được lịch sử văn học, phải đặt tác phẩm vào tiến trình phát triển của nền văn học nước nhà, giúp học sinh hiểu được những thành công, những cách tân cũng như sự đóng góp của tác phẩm về nội dung cũng như đề tài làm phong phú nền văn học dân tộc cụ thể thế nào. Hơn nữa, đây cũng là một trong những khía cạnh nói về giá trị tác phẩm của nhà văn, thành công của tác giả và đóng góp cho nền văn học nước nhà. Nếu dạy tác phẩm văn chương mà coi nhẹ mặt hiểu biết kiến thức văn học sử trong dạy học văn, không đặt tác phẩm vào tiến trình văn học sử thì sẽ đưa đến chỗ hạ thấp chất lượng văn ở học sinh 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phổ thông một cách đáng lo ngại. Tình trạng này kéo dài, diễn ra thường xuyên liên tục sẽ dẫn tới hậu khôn lường.

Đó là tình trạng hổng kiến thức, những hiện tượng nhầm lẫn tác giả, tác phẩm, niên đại, khuynh hướng, trào lưu, giai đoạn văn học, v.v…sẽ không phải là ít. Ngoài việc cung cấp cho học sinh những tri thức về văn học sử thì trong giờ văn cần phải đạt được những tri thức về lý luận văn học. Có thể thấy rõ những lỗ hổng trong kiến thức về lí luận văn học khá phổ biến trong học sinh THPT nhiều năm qua. Bởi dưới sự chỉ đạo chuyên môn các cơ quan giáo dục, những tri thức về lí luận văn học văn học không còn là môn riêng.

Các đề bài định hướng kiểm tra đánh giá học sinh hay kì thi tốt nghiệp THPT thường vắng bóng các câu hỏi về lí luận văn học. Vì vậy mà vai trò của bộ môn lí luận văn học trong nhà trường phổ thông bị coi nhẹ một cách nghiêm trọng.Tuy nhiên, những tri thức lí luận văn học lại có vai trò rất quan trọng, đặc biệt có tác động rất lớn đối với thành công hay thất bại một giờ dạy nói chung và chất lượng học văn của học sinh nói riêng. Có thể nói, nó chính là chìa khóa lý luận hàng ngày mà giáo viên và học sinh phải sử dụng. Đối với GV, việc nắm vững những tri thức lí luận văn học chính là công cụ định hướng cho học sinh phân tích, đánh giá tác phẩm, tác giả, tìm hiểu các trào lưu, các trường phái, các quy luật phát triển của lịch sử văn học Việt Nam.

Còn đối với học sinh, những kiến thức lý luận văn học sẽ giúp các em cảm thụ và phân tích được đúng một tác phẩm văn chương, một tác giả hoặc một hiện tượng văn học trong SGK hay trong đời sống văn học của xã hội mà các em tiếp cận, đánh giá. Không chỉ có ý nghĩa đặc biệt rất quan trọng đối với hiệu quả giảng dạy văn, những trí thức lí luận văn học còn góp phần khắc phục khuynh hướng xã hội học dung tục đồng thời làm cho việc dạy học và học văn được trả lại bản chất thẩm mĩ vốn có của nó. Hiện nay lối dạy văn xã hội học dung tục đang là mối lo ngại trong nhà trường. Cùng với dịch vụ phim ảnh, video, là nạn phát hành sách đen và làn sóng sách báo phim ảnh nước ngoài tràn vào.

Để cho 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học sinh, nhất là những học sinh sắp ra trường phổ thông có khả năng tự đề kháng, người thày dạy văn không thể tự bằng lòng với lối giảng dạy văn chương thiên về thưởng thức rung cảm. “Phải dạy cho học sinh thoát khỏi trình độ “thích thú đau khổ”. Muốn vậy, không thể không vũ trang cho học sinh một vốn liếng lí luận cần thiết, không thể không giảng dạy lí luận văn học cho học sinh một cách cẩn thận đến nơi đến chốn”.