Chương 1. Cơ sở lí luận Chương 2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả một giờ dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông Chương 3. Thể nghiệm cách đánh giá hiệu quả một số giờ dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Mục đích, nhiệm vụ dạy văn là căn cứ để xác định tiêu chí đánh giá hiệu quả giờ học tác phẩm văn chương Đã có rất nhiều giáo trình, các bài chuyên luận viết về phuơng pháp dạy học văn cũng như những chỉ thị chuyên môn, những lớp tập huấn bồi dưỡng cán bộ thường niên diễn ra hàng năm đối với các nhà quản lí, các cán bộ chủ chốt hay tổ trưởng bộ môn, v.v… không phải không đề cập đến mục đích, nhiệm vụ của dạy văn nhà trường phổ thông.Tuy nhiên, tiếp thu, vận dụng vào giảng dạy mang tính toàn diện đối với tất cả các giáo viên trong nhà trường lại là cả một quá trình dài phổ biến, áp dụng, thực hiện. Hơn nữa, để tất cả các giáo viên dạy văn nhận thức đúng đắn và toàn diện về nhiệm vụ này thì lại là cả một quá trình và uốn nắn, điều chỉnh, rút kinh nghiệm. Cách giảng dạy trong nhà trường hiện nay cho thấy rõ: Đông đảo các giáo viên nhận thức chưa đúng đắn nhiệm vụ toàn diện của việc dạy văn trong nhà trường. Điều này dẫn đến việc xác định mục đích dạy học văn trong nhà trường của đông đảo các giáo viên với nhiều khuynh hướng khác nhau nên dẫn tới cách giảng dạy cũng có nhiều khuynh hướng khác nhau.
Qua thực tiễn giảng dạy trong nhà trường từ những thói quen giảng dạy của nhiều giáo viên ngữ văn và qua một số công trình nghiên cứu lí luận dạy học văn thì có thể thấy rất rõ khuynh hướng quá chú trọng đến việc rèn kĩ năng làm bài trong giờ giảng văn: Trước xu thế cải tiến chương trình hiện nay, các phân môn tiếng Việt, làm văn đã gộp chung thành chương trình ngữ văn, “ba thành một”. Mặc dù vậy nhưng ở THPT, chủ yếu các tiết làm văn thường phân ra nhiều thể. Chẳng hạn toàn bộ chương trình Ngữ văn THPT số tiết là văn tự sự, văn thuyết minh, các thao tác lập luân chiếm đa số. Còn văn nghị luận xã hội và và nghị luận văn học thì số tiết không nhiều.
Trong khi đó 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các giờ kiểm tra đánh giá thì lại chủ yếu kiểm tra nghị luận văn học về nội dung các tác phẩm văn học trong chương trình chứ hiếm khi kiểm tra văn thuyết minh. Vì vậy, trong giờ văn các giáo viên thường trú trọng đến việc rèn kĩ năng viết bài cho học sinh. GV thường định hướng với tác phẩm này thì có bao nhiêu dạng đề bài, dạng đề ra sao. Cụ thể là giảng dạy tác phẩm văn chương như một môn học chủ yếu với những tri thức khoa học thiên về rèn kĩ năng đáp ứng yêu cầu thi cử, thiên về kĩ năng kĩ xảo mà coi nhẹ hoặc bỏ qua phương diện mét nghệ thuật ngôn từ với những thông tin thẩm mĩ và những tri thức nghệ thuật nhằm khơi dậy những cảm xúc, tình cảm, lí tưởng, thị hiếu thẩm mĩ.
Đặc biệt với các em học sinh khối 11,12 thì ngoài việc định hướng dạng đề kiểm tra thì các thày cô thường quá trú trọng rèn học sinh cách làm bài thi tốt nghiệp, bài thi Đại học. Các giờ lên lớp chủ yếu rèn kĩ năng chuẩn bị cho học sinh đi thi đã trở thành thói quen của dạy học của phần đông các giáo viên. Có nhiều học sinh thi đỗ với thành tích cao gắn liền với thanh danh, lợi ích của thày giáo. Việc rèn kĩ năng làm bài cho học sing là quan trọng, cần thiết nhưng chưa phù hợp với giờ dạy tác phẩm văn chương bởi phân môn trong chương trình đã có các tiết làm văn riêng.
Trong giờ dạy học tác phẩm văn chương, thông qua những lời bình giảng của thày, học sinh sẽ khắc ghi và vận dụng khi làm bài. Nếu quá chú trọng việc rèn kĩ năng trong giờ dạy tác phẩm văn chương thì chưa đủ để hiệu quả của một giờ học tác phẩm văn chương nói chung hay hiệu quả giáo dục học sinh toàn diện nói riêng. Bên cạnh khuynh hướng quá chú trọng đến việc rèn kĩ năng làm bài trong giờ giảng văn thì ngược lại, không ít giáo viên khi lên lớp giảng dạy tác phẩm văn chương lại quá quan tâm tới giáo dục thẩm mĩ. Việc giáo dục thẩm mĩ là quan trọng.
Bởi theo ý kiến của Charles DuBos cho rằng: "Văn học, đó là tư tưởng đi tìm cái đẹp trong ánh sáng". Cái đẹp trong văn chương, nghệ thuật là biểu hiện cao nhất, tập trung nhất trong quan hệ thẩm mĩ của con người với hiện thực. Văn chương là một hình thái ý thức đặc thù mang tính thẩm mĩ. Hay nói cách khác, tính thẩm mĩ gắn liền với bản chất của văn chương.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên, khi dạy văn chỉ thiên về những rung động thẩm mĩ thì lại chưa đạt được mục tiêu của giáo dục. Hơn nữa, việc kiểm tra kết quả học tập môn văn, nội dung kiểm tra cũng chỉ tập trung vào một phần kiến thức văn học, kĩ năng tạo lập văn bản chứ không phải những trải nghiệm, cảm xúc thẩm mĩ trong văn học. Mục tiêu của giáo dục là Văn học cùng với môn học khác có nhiệm vụ cung cấp cung cấp cho học sinh có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh kiến thức văn học, kiến thức cuộc sống của con người, xã hội, những kĩ năng nhất định. Đặc biệt, không thể tách biệt giáo dục thẩm mĩ, tình cảm thẩm mĩ trong văn chương tới các em học sinh.
Dạy học tác phẩm văn chương phải coi trọng cung cấp kiến thức Mục đích của việc dạy văn là không thể tách biệt những kiến thức về văn học. Tuy nhiên, do đặc điểm cấu tạo chương trình ngày nay không còn phân môn văn học sử, lí luận văn học mà chia thành ba phân môn: Đọc Văn, Tiếng Việt, Làm văn. Người thày cần ý thức được đặc điểm cấu tạo của chương trình, của phân môn để chủ động lên kế hoạch giảng dạy trong mỗi tiết học hiệu quả toàn diện. Thứ nhất, phải cung cấp cho học sinh kiến thức văn học sử trong giờ dạy học tác phẩm văn chuơng.
Trong giờ học tác phẩm văn chương, không phải chỉ dạy tác phẩm theo những lát cắt dọc, cắt ngang, theo nhân vật hay theo những câu hỏi vụn vặt mà thông qua việc dạy tác phẩm, người thày cần cung cấp cho học sinh những kiến thức về văn học sử, phải cho học sinh hiểu được lịch sử văn học, phải đặt tác phẩm vào tiến trình phát triển của nền văn học nước nhà, giúp học sinh hiểu được những thành công, những cách tân cũng như sự đóng góp của tác phẩm về nội dung cũng như đề tài làm phong phú nền văn học dân tộc cụ thể thế nào. Hơn nữa, đây cũng là một trong những khía cạnh nói về giá trị tác phẩm của nhà văn, thành công của tác giả và đóng góp cho nền văn học nước nhà. Nếu dạy tác phẩm văn chương mà coi nhẹ mặt hiểu biết kiến thức văn học sử trong dạy học văn, không đặt tác phẩm vào tiến trình văn học sử thì sẽ đưa đến chỗ hạ thấp chất lượng văn ở học sinh 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phổ thông một cách đáng lo ngại. Tình trạng này kéo dài, diễn ra thường xuyên liên tục sẽ dẫn tới hậu khôn lường.
Đó là tình trạng hổng kiến thức, những hiện tượng nhầm lẫn tác giả, tác phẩm, niên đại, khuynh hướng, trào lưu, giai đoạn văn học, v.v…sẽ không phải là ít. Ngoài việc cung cấp cho học sinh những tri thức về văn học sử thì trong giờ văn cần phải đạt được những tri thức về lý luận văn học. Có thể thấy rõ những lỗ hổng trong kiến thức về lí luận văn học khá phổ biến trong học sinh THPT nhiều năm qua. Bởi dưới sự chỉ đạo chuyên môn các cơ quan giáo dục, những tri thức về lí luận văn học văn học không còn là môn riêng.
Các đề bài định hướng kiểm tra đánh giá học sinh hay kì thi tốt nghiệp THPT thường vắng bóng các câu hỏi về lí luận văn học. Vì vậy mà vai trò của bộ môn lí luận văn học trong nhà trường phổ thông bị coi nhẹ một cách nghiêm trọng.Tuy nhiên, những tri thức lí luận văn học lại có vai trò rất quan trọng, đặc biệt có tác động rất lớn đối với thành công hay thất bại một giờ dạy nói chung và chất lượng học văn của học sinh nói riêng. Có thể nói, nó chính là chìa khóa lý luận hàng ngày mà giáo viên và học sinh phải sử dụng. Đối với GV, việc nắm vững những tri thức lí luận văn học chính là công cụ định hướng cho học sinh phân tích, đánh giá tác phẩm, tác giả, tìm hiểu các trào lưu, các trường phái, các quy luật phát triển của lịch sử văn học Việt Nam.
Còn đối với học sinh, những kiến thức lý luận văn học sẽ giúp các em cảm thụ và phân tích được đúng một tác phẩm văn chương, một tác giả hoặc một hiện tượng văn học trong SGK hay trong đời sống văn học của xã hội mà các em tiếp cận, đánh giá. Không chỉ có ý nghĩa đặc biệt rất quan trọng đối với hiệu quả giảng dạy văn, những trí thức lí luận văn học còn góp phần khắc phục khuynh hướng xã hội học dung tục đồng thời làm cho việc dạy học và học văn được trả lại bản chất thẩm mĩ vốn có của nó. Hiện nay lối dạy văn xã hội học dung tục đang là mối lo ngại trong nhà trường. Cùng với dịch vụ phim ảnh, video, là nạn phát hành sách đen và làn sóng sách báo phim ảnh nước ngoài tràn vào.
Để cho 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học sinh, nhất là những học sinh sắp ra trường phổ thông có khả năng tự đề kháng, người thày dạy văn không thể tự bằng lòng với lối giảng dạy văn chương thiên về thưởng thức rung cảm. “Phải dạy cho học sinh thoát khỏi trình độ “thích thú đau khổ”. Muốn vậy, không thể không vũ trang cho học sinh một vốn liếng lí luận cần thiết, không thể không giảng dạy lí luận văn học cho học sinh một cách cẩn thận đến nơi đến chốn”.