Luận Văn Tốt Nghiệp: Thực Trạng Và Giải Pháp Cho Thị Trường Xuất Khẩu Hàng Dệt May Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp phân tích thực trạng thị trường xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam, đề xuất giải pháp phát triển bền vững ngành công nghiệp này.

• Tác giả: Chu Duy Hiển
• Người hướng dẫn: Th.s Trần Thăng Long
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Thương mại & Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Thị trường xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam, thực trạng và một số giải pháp
• Loại tài liệu: đề án kinh tế thương mại
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY
• 1.1. Khái niệm về hàng dệt may
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Bặc điểm
• 1.2. Xuất khẩu hàng dệt may và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.2.1. Đặc điểm về sản phẩm
• 1.2.2. Đặc điểm về sản xuất
• 1.2.3. Đặc điểm về thị trường
• 1.2.4. Xu thế nhập khẩu của hàng dệt may trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY VÀO CÁC THỊ TRƯỜNG QUỐC TẾ
• 2.1. Tình hình xuất khẩu theo các thị trường chính
• 2.1.1. Thị trường Mỹ

Tóm tắt

I. Thị trường xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam

Thị trường xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Ngành dệt may được xem là một trong những ngành mũi nhọn, góp phần tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Xuất khẩu dệt may đứng thứ hai về kim ngạch, chỉ sau dầu thô, với giá trị xuất khẩu đạt hàng tỷ USD hàng năm. Thị trường quốc tế như Mỹ, EU, và Nhật Bản là những điểm đến chính của hàng dệt may Việt Nam.

1.1. Thực trạng xuất khẩu

Thực trạng xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam cho thấy sự tăng trưởng ấn tượng trong những năm gần đây. Tuy nhiên, ngành này cũng đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh gay gắt từ các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, và Bangladesh. Cạnh tranh toàn cầu đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua cải tiến công nghệ sản xuất và đa dạng hóa sản phẩm. Bên cạnh đó, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường và lao động cũng là yếu tố quan trọng để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.

1.2. Cơ hội và thách thức

Cơ hội cho ngành dệt may Việt Nam đến từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) và sự dịch chuyển sản xuất từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và thiếu thương hiệu mạnh. Để tận dụng cơ hội, các doanh nghiệp cần tập trung vào phát triển bền vững, đầu tư vào chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu quốc tế.

II. Giải pháp phát triển ngành dệt may

Để duy trì và phát triển ngành dệt may, Việt Nam cần áp dụng các giải pháp chiến lược. Chính sách hỗ trợ từ Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng sẽ giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

2.1. Chiến lược phát triển

Chiến lược phát triển ngành dệt may cần tập trung vào việc nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm thông qua việc đầu tư vào thiết kế, thương hiệu và công nghệ. Việc tham gia sâu hơn vào thương mại quốc tế thông qua các hiệp định FTA cũng là yếu tố then chốt để mở rộng thị trường. Đồng thời, các doanh nghiệp cần chú trọng đến phát triển bền vững bằng cách áp dụng các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội.

2.2. Hỗ trợ từ Chính phủ

Chính sách hỗ trợ từ Chính phủ bao gồm các chương trình tài chính, ưu đãi thuế và hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp dệt may. Việc xây dựng các khu công nghiệp chuyên ngành dệt may cũng là một giải pháp hiệu quả để tập trung nguồn lực và tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất. Ngoài ra, Chính phủ cần tăng cường đàm phán để mở rộng thị trường xuất khẩu và giảm thiểu các rào cản thương mại.

III. Phát triển bền vững ngành dệt may

Phát triển bền vững là xu hướng tất yếu của ngành dệt may trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc áp dụng các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội không chỉ giúp các doanh nghiệp nâng cao uy tín mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Để đạt được mục tiêu này, các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ xanh, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và đảm bảo điều kiện làm việc tốt cho người lao động.

3.1. Công nghệ xanh

Việc áp dụng công nghệ xanh trong sản xuất dệt may giúp giảm thiểu tác động đến môi trường và tiết kiệm năng lượng. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào các công nghệ tiên tiến như sử dụng năng lượng tái tạo, tái chế nước thải và giảm phát thải khí nhà kính. Điều này không chỉ giúp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn thu hút các đối tác nước ngoài.

3.2. Trách nhiệm xã hội

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) là yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững. Các doanh nghiệp cần đảm bảo điều kiện làm việc an toàn, lương thưởng công bằng và không sử dụng lao động trẻ em. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như SA8000 và BSCI sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao uy tín và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại, xuất khẩu đóng vai trò là nguồn thu ngoại tệ chủ lực nhằm bù đắp chi tiêu ngân sách và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia. Đối với Việt Nam, ngành dệt may giữ vị trí then chốt trong nền công nghiệp, có giá trị kim ngạch xuất khẩu đứng thứ hai trong số 11 mặt hàng xuất khẩu chủ lực của cả nước (chỉ sau dầu thô). Ngành sở hữu những lợi thế so sánh quan trọng như nguồn lao động dồi dào, cần cù, khéo léo, chi phí nhân công cạnh tranh và khả năng phát triển nguồn nguyên liệu tự nhiên (như bông, đay). Tuy nhiên, sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và đối mặt với sự suy giảm của nền kinh tế toàn cầu giai đoạn 2008–2009, ngành dệt may Việt Nam phải cạnh tranh gay gắt với các cường quốc xuất khẩu như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Pakistan và Hàn Quốc, đồng thời bộc lộ nhiều điểm nghẽn về cơ cấu xuất khẩu và nguồn nguyên phụ liệu.

Nhằm giải quyết những yêu cầu thực tiễn đặt ra cho ngành, đề tài "Thị trường xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam, thực trạng và một số giải pháp" được thực hiện với các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại quốc tế, đặc điểm sản xuất, sản phẩm và xu thế vận động của thị trường dệt may thế giới.
2. Khảo sát, phân tích toàn diện thực trạng xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam giai đoạn 2003–2008 theo từng thị trường trọng điểm (Mỹ, EU, Nhật Bản, Đông Âu) và theo cơ cấu chủng loại mặt hàng.
3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế nội tại của ngành (phương thức gia công, phụ thuộc nguyên liệu, năng suất lao động, hiệu quả sử dụng năng lượng) và phân tích năng lực cạnh tranh với các đối thủ trong khu vực.
4. Đề xuất hệ thống phương hướng và giải pháp đồng bộ ở cả hai cấp độ vi mô (doanh nghiệp) và vĩ mô (chính sách nhà nước) nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động xuất khẩu và thị trường tiêu thụ hàng dệt may Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các số liệu thống kê thương mại giai đoạn 2003–2008, các thị trường nhập khẩu chủ lực của dệt may Việt Nam và định hướng phát triển cho năm 2009.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên các nguyên lý thương mại quốc tế và quy luật phân công lao động toàn cầu. Tác giả phân tích tính đặc thù của ngành dệt may: quy trình công nghệ trải dài qua nhiều công đoạn phức tạp, phục vụ cho nhiều phương thức như gia công theo đơn đặt hàng hoặc sản xuất tự tiêu thụ. Về mặt sản phẩm, hàng dệt may có tính chu chuyển nhanh, phụ thuộc vào văn hóa, khí hậu, đối tượng tiêu dùng, mang tính thời trang cao, nhạy cảm với mùa vụ và mức thu nhập bình quân đầu người. Về mặt sản xuất, đây là ngành công nghiệp thâm dụng lao động giản đơn với suất đầu tư thấp và tỷ suất lợi nhuận tương đối cao, thường dịch chuyển từ các quốc gia phát triển sang các nước đang phát triển trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hóa.

Về thể chế thương mại quốc tế, đề tài vận dụng và phân tích các văn bản, hiệp định thương mại có tính bước ngoặt:

• Hiệp định Hàng Dệt May (ATC - Agreement on Textiles and Clothing) của WTO với lộ trình 10 năm bãi bỏ các hạn chế về số lượng và chế độ hạn ngạch phân biệt đối xử của Hiệp định Đa Sợi (MFA - Multi-Fibre Agreement).
• Hiệp định khung về hợp tác toàn diện Việt Nam - EU (1995) và Hiệp định buôn bán hàng dệt may Việt Nam - EU giai đoạn 1998–2000.
• Quy chế Hệ thống Ưu đãi Thuế quan Phổ cập (GSP), Quy chế Tối huệ quốc (MFN) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA).
• Các hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị quốc tế như ISO 9000, Quản lý chất lượng toàn diện (TQM), chứng nhận nhãn hiệu CE của Liên minh Châu Âu và Tiêu chuẩn Công nghiệp Nhật Bản (JIS - Japan Industrial Standard).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:

• Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích dữ liệu thứ cấp nhằm phản ánh biến động kim ngạch, thị phần và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu.
• Phương pháp so sánh số liệu đối chiếu giữa các giai đoạn, giữa các thị trường nhập khẩu và giữa năng lực sản xuất của Việt Nam với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực (Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Bangladesh).
• Phương pháp duy vật biện chứng kết hợp với việc nghiên cứu, quán triệt các chủ trương, đường lối, chính sách phát triển kinh tế đối ngoại của Đảng và Nhà nước.

Nguồn dữ liệu được trích xuất từ Báo cáo công tác thị trường dệt may của Tổng công ty Dệt may Việt Nam (12/2008), Niên giám Thống kê các năm 2000 và 2005, số liệu từ Bộ Công Thương, Vụ Xuất Nhập Khẩu, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, cùng các thống kê quốc tế từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Liên Hợp Quốc.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lí luận xuất khẩu hàng dệt may

Chương I tập trung làm sáng tỏ bản chất kinh tế và vai trò của ngành dệt may trong nền kinh tế quốc dân. Ngành may mặc Việt Nam có mạng lưới sản xuất rộng khắp, bao gồm khoảng 2.000 doanh nghiệp với hơn 2 triệu lao động (trong đó 25% là các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài). Lực lượng lao động công nghiệp trực tiếp của ngành đứng hàng đầu cả nước với khoảng 300.000 lao động chính cùng lượng lớn lao động phụ trợ.

Tác giả chỉ ra 4 đặc điểm kinh tế - kỹ thuật khiến ngành dệt may phù hợp với điều kiện Việt Nam:

1. Thâm dụng lao động giản đơn: Thời gian đào tạo nghề ngắn (chỉ mất từ 2 đến 2,5 tháng) và tận dụng tốt nguồn lao động nữ dồi dào.
2. Vốn đầu tư thấp, hoàn vốn nhanh: Chi phí tạo một chỗ làm việc trong ngành may chỉ từ 700–800 USD (thấp hơn nhiều so với mức 1.500–1.700 USD để bố trí một nông dân canh tác tại vùng Đồng Tháp Mười), thời gian thu hồi vốn từ 3–3,5 năm.
3. Thị trường tiêu thụ rộng lớn: Nhu cầu nội địa nâng cấp từ "ấm" sang "đẹp" và xu thế dịch chuyển sản xuất mậu dịch phổ thông từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển.
4. Tiềm năng nguyên liệu nội địa: Khả năng phát triển vùng nguyên liệu bông, đay để thay thế nguồn nhập khẩu đắt đỏ.

Về quy luật mậu dịch thế giới, theo thống kê của OECD, mức tiêu dùng hàng dệt may tại các nước phát triển đạt từ 15–20 kg/người/năm. Thống kê của Liên Hợp Quốc cho thấy dệt may chiếm 15,5% tổng lượng hàng xuất khẩu và 26% kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng công nghiệp của các nước đang phát triển. Châu Á là trung tâm cung ứng lớn nhất, chiếm hơn 40% kim ngạch xuất khẩu dệt may toàn cầu. Việc thực thi Hiệp định ATC đã dỡ bỏ hàng rào hạn ngạch cho các nước thành viên WTO, song cũng làm gia tăng cạnh tranh gay gắt từ các thị trường có chi phí lao động thấp và năng lực cung ứng nguyên liệu quy mô lớn.

Chương II: Thực trạng xuất khẩu hàng dệt may vào các thị trường quốc tế

Chương II đi sâu đánh giá thực trạng xuất khẩu theo các thị trường trọng điểm, chủng loại sản phẩm và phân tích các điểm nghẽn nội tại của ngành dệt may Việt Nam giai đoạn 2003–2008.

1. Diễn biến theo các thị trường trọng điểm

• Thị trường Mỹ: Là thị trường tiêu thụ hàng may mặc lớn nhất thế giới với dân số trên 360 triệu người và mức tiêu thụ bình quân 27 kg/người/năm (gấp 1,5 lần mức tiêu thụ của EU). Xuất khẩu dệt may của Việt Nam sang Mỹ tăng trưởng nhanh chóng: năm 2004 đạt 2 tỷ USD, năm 2005 đạt 2,6 tỷ USD, đến năm 2008 đạt 6 tỷ USD (chiếm 57% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may cả nước). Mặc dù Chương trình giám sát hàng dệt may nhập khẩu từ Việt Nam của chính quyền Bush kết thúc vào cuối năm 2008, ngành dệt may vẫn đối mặt với nguy cơ bị áp đặt các rào cản thương mại mới dưới thời chính quyền kế nhiệm và áp lực cạnh tranh từ việc dỡ bỏ hạn ngạch đối với hàng dệt may Trung Quốc.
• Thị trường Liên minh Châu Âu (EU): Là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai với quy mô 27 quốc gia thành viên, dân số gần 500 triệu người, GDP đạt khoảng 13.000 tỷ USD và thu nhập bình quân đầu người khoảng 29.000 USD/năm. Kim ngạch xuất khẩu sang EU tăng từ 537,1 triệu USD (2003) lên 760 triệu USD (2004), 882,8 triệu USD (2005), vượt 1 tỷ USD vào năm 2006 (đạt 1,245 tỷ USD), đạt 1,432 tỷ USD (2007) và đạt khoảng 1,5 tỷ USD năm 2008 (chiếm 18% tổng kim ngạch dệt may). Tồn tại lớn tại thị trường này là khoảng 70–80% kim ngạch xuất khẩu phải thông qua các đối tác trung gian (Hồng Kông, Đài Loan, Hàn Quốc), khiến doanh nghiệp không tiếp cận được khách hàng trực tiếp và không tận dụng triệt để các ưu đãi thuế quan.

Thị trường xuất khẩu	Kim ngạch năm 2008 (USD)	Tỷ trọng kim ngạch (%)	Đặc điểm & Thách thức thương mại chính
Mỹ	6,0 tỷ	57%	Thị trường lớn nhất; chấm dứt chương trình giám sát năm 2008; cạnh tranh không hạn ngạch với Trung Quốc.
EU (27 nước)	1,5 tỷ	18%	70–80% xuất qua trung gian; rào cản tiêu chuẩn chất lượng và mốt thời trang khắt khe; rủi ro tỷ giá USD/EUR.
Nhật Bản	820 triệu	9%	Tăng trưởng 16,38% năm 2008; hưởng GSP; lộ trình thuế 0% năm 2009; kiểm soát kỹ thuật nghiêm ngặt theo chuẩn JIS.
Các thị trường khác	1,68 tỷ	16%	Tái xuất qua Đông Á (Đài Loan, Hàn Quốc); mở rộng sang Nga, Trung Đông, Nam Phi, Brazil.

• Thị trường Nhật Bản: Là thị trường lớn thứ 3, chiếm 9% kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam năm 2008 với giá trị đạt 820 triệu USD (tăng 16,38% so với năm 2007). Cơ cấu hàng xuất khẩu sang Nhật năm 2008 ghi nhận sự tăng trưởng của nhiều mặt hàng: áo kimono đạt gần 131 triệu USD (+43,2%), quần đạt 118,29 triệu USD (-5,7%), áo thun đạt 81,37 triệu USD (+161,1%), áo sơ mi (+36,3%), váy (+59%). Hàng dệt may Việt Nam được hưởng ưu đãi GSP và chuẩn bị hưởng thuế nhập khẩu 0% theo hiệp định đối tác kinh tế song phương từ năm 2009, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống tiêu chuẩn JIS.
• Thị trường Đông Âu và các thị trường khác: Thị trường Đông Âu và Nga có quy mô hơn 300 triệu dân, nguồn nguyên liệu bông dồi dào; hoạt động xuất khẩu đang dần được khơi thông nhờ sự đi vào hoạt động của Ngân hàng liên doanh Việt - Nga. Các doanh nghiệp cũng bắt đầu khai thác đơn hàng tại Trung Đông, Nam Phi, Pháp, Dubai và Brazil.

2. Cơ cấu mặt hàng và đánh giá năng lực cạnh tranh

Các nhóm mặt hàng xuất khẩu chính gồm: hàng mặc thường ngày (sơ mi, quần âu, áo váy), đồ lót, đồ ngủ/ga gối gia dụng, đồ thể thao (jean, thun), thời trang mode và trang phục bảo hộ lao động. Mặt hàng sơ mi nam cao cấp đã thâm nhập thành công vào EU, Mỹ, Nhật Bản; ngược lại, nhóm hàng dệt kim suy giảm do hạn chế công nghệ và thu hẹp thị trường truyền thống.

Tác giả chỉ rõ những hạn chế và điểm nghẽn nghiêm trọng của ngành:

• Phương thức xuất khẩu thô sơ: Hình thức gia công xuất khẩu chiếm từ 75%–80% tổng kim ngạch, khiến giá trị gia tăng giữ lại rất thấp.
• Phụ thuộc nặng nề vào nguyên phụ liệu nhập khẩu: Ngành công nghiệp dệt may phải nhập khẩu tới 70% nguyên phụ liệu; nguồn vải dệt trong nước mới chỉ đáp ứng được 10%–15% nhu cầu chủng loại cho may xuất khẩu.
• Năng suất lao động thấp: Năng suất lao động của doanh nghiệp may Việt Nam thấp hơn 30%–50% so với mức bình quân khu vực. Một công lao động tại Việt Nam chỉ làm được 10 áo sơ mi, trong khi ở nước ngoài đạt 27 áo.
• Lãng phí năng lượng: Hiệu quả sử dụng năng lượng trong các doanh nghiệp dệt may chỉ đạt khoảng 74%–78%, tỷ lệ lãng phí năng lượng lên tới 20%, tập trung chủ yếu ở lò hơi, hệ thống phân phối hơi, động cơ điện, hệ thống máy nén khí và chiếu sáng.

Chương III: Phương hướng và một số biện pháp chủ yếu đẩy mạnh xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam trong thời gian tới

Chương III xác định định hướng phát triển và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm gia tăng kim ngạch xuất khẩu bền vững.

1. Phương hướng mục tiêu năm 2009

Bộ Công Thương đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu dệt may năm 2009 đạt từ 9,2 đến 9,5 tỷ USD (tăng trưởng 13% so với năm 2008). Trong bối cảnh suy thoái kinh tế thế giới làm các đơn hàng dự báo giảm từ 30%–50%, ngành cần chủ động chuyển hướng xúc tiến thương mại sang các thị trường tiềm năng (Nga, Brazil, Trung Đông, Nhật Bản với thuế suất 0%).

2. Nhóm giải pháp cấp vi mô (Doanh nghiệp)

• Đa dạng hóa thị trường và chuyển đổi phương thức thương mại: Doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi từ gia công đơn thuần sang phương thức FOB (mua nguyên liệu, bán sản phẩm). Tác giả làm rõ tính hiệu quả qua bài toán kinh tế: với 840 triệu áo sơ mi xuất khẩu theo hình thức gia công chỉ thu về khoảng 600 triệu USD (giá gia công 0,7–0,8 USD/sản phẩm); nhưng nếu xuất khẩu theo giá thành phẩm 3,4 USD/sản phẩm thì kim ngạch sẽ đạt 3 tỷ USD, tức gấp 5 lần giá trị gia công.
• Đầu tư hiện đại hóa công nghệ và thiết kế mẫu mốt: Tập trung đầu tư chiều sâu cho khâu kéo sợi, dệt vải, in và nhuộm hoàn tất; phấn đấu nâng tỷ lệ vải dệt trong nước cung cấp cho may xuất khẩu theo phương thức FOB đạt 70% vào năm 2010. Ứng dụng công nghệ tin học, phần mềm vi tính trong thiết kế mẫu, hợp tác với Viện Mốt hoặc thuê chuyên gia nước ngoài.
• Kiểm soát chất lượng và tiết kiệm năng lượng: Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9000 và TQM; duy trì cơ chế kiểm tra "online" trên dây chuyền sản xuất. Áp dụng các giải pháp kỹ thuật giảm tổn thất năng lượng: sử dụng lò hơi hiệu suất cao, bọc bảo ôn đường ống hơi, thu hồi nước ngưng và nhiệt khói thải để gia nhiệt, lắp đặt biến tần cho động cơ vận hành non tải.
• Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ ngoại thương, kỹ năng tiếp thị quốc tế và năng lực ngoại ngữ cho đội ngũ đàm phán hợp đồng.

3. Nhóm giải pháp cấp vĩ mô (Nhà nước)

• Mở rộng quan hệ quốc tế và ngoại giao kinh tế: Tận dụng vai trò của các thương vụ thuộc Đại sứ quán Việt Nam ở nước ngoài trong việc cung cấp thông tin thị trường, biểu giá và quy định pháp lý sở hữu trí tuệ để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận bạn hàng trực tiếp.
• Chính sách đầu tư và phát triển công nghiệp phụ trợ: Khuyến khích thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) 100% vào các khâu dệt, nhuộm, xử lý hoàn tất đòi hỏi vốn lớn và kỹ thuật cao; đối với ngành may và phụ liệu thì ưu tiên hình thức liên doanh.
• Chính sách tài chính, tín dụng và thuế:
  • Tiếp tục duy trì thuế suất thuế xuất khẩu hàng dệt may bằng 0%.
  • Miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên phụ liệu sản xuất trong nước chưa đáp ứng được để phục vụ gia công và sản xuất hàng xuất khẩu theo phương thức FOB.
  • Cung cấp nguồn vốn ODA và tín dụng nhà nước với lãi suất ưu đãi khoảng 5%, thời hạn vay trên 10 năm đối với dự án dệt và 7 năm đối với dự án may; miễn thuế doanh thu và thuế lợi tức cho các dự án đầu tư dệt may trong thời gian chưa hoàn trả xong nợ vay.
  • Sớm đưa Công ty Tài chính Dệt may đi vào hoạt động để huy động nguồn vốn thông qua phát hành trái phiếu, cổ phiếu.
• Điều hành tỷ giá và cải cách thủ tục xuất nhập khẩu: Điều hành tỷ giá hối đoái linh hoạt nhằm kích thích xuất khẩu; hoàn thiện Luật Hải quan, thống nhất áp dụng biểu mã số HS trước tên hàng hóa trên toàn bộ chứng từ để giảm thiểu thời gian thông quan; tăng cường quản lý thuế đối với hàng xuất nhập khẩu tiểu ngạch nhằm chống buôn lậu và tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Kết quả và đóng góp

Đề tài đã tổng hợp và đóng góp các luận cứ khoa học có giá trị thực tiễn cho ngành dệt may Việt Nam:

• Hệ thống hóa toàn diện bức tranh xuất khẩu dệt may Việt Nam giai đoạn 2003–2008, phân tích rõ cơ cấu thị trường với vị trí dẫn đầu của thị trường Mỹ (6 tỷ USD, chiếm 57%), EU (1,5 tỷ USD, chiếm 18%) và Nhật Bản (820 triệu USD, chiếm 9%).
• Lượng hóa các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật quan trọng của ngành dệt may: suất đầu tư tạo việc làm (700–800 USD/lao động), thời gian hoàn vốn (3–3,5 năm), tỷ lệ gia công (75%–80%), mức độ phụ thuộc nguyên phụ liệu nhập khẩu (70%), năng suất lao động (10 áo sơ mi/công so với 27 áo ở nước ngoài) và tỷ lệ lãng phí năng lượng (20%).
• Chứng minh bài toán so sánh hiệu quả kinh tế giữa xuất khẩu gia công và xuất khẩu thành phẩm/FOB (tăng giá trị kim ngạch gấp 5 lần trên cùng một đơn vị sản phẩm áo sơ mi quy chuẩn).
• Xây dựng hệ thống giải pháp liên hoàn, gắn kết chặt chẽ giữa đổi mới công nghệ, quản trị năng lượng tại doanh nghiệp với các cơ chế điều tiết vĩ mô về thuế, tín dụng ưu đãi và cải cách hải quan.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Số liệu thực nghiệm của đề tài dừng lại ở mốc thời gian năm 2008 và các ước lượng cho năm 2009; các phân tích chủ yếu dựa trên phương pháp thống kê mô tả từ nguồn dữ liệu thứ cấp, chưa xây dựng các mô hình kinh tế lượng để lượng hóa tác động của các yếu tố tỷ giá, rào cản kỹ thuật đến kim ngạch xuất khẩu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu tác động thực tế của Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA) và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với chuỗi cung ứng dệt may; khảo sát định lượng chuyên sâu về năng lực chuyển đổi số và tự chủ nguyên phụ liệu tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Kinh tế Quốc tế, Thương mại Quốc tế, Quản trị Kinh doanh Thương mại khi nghiên cứu về chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu và chuỗi giá trị ngành hàng công nghiệp thâm dụng lao động.
• Các nhà quản trị doanh nghiệp dệt may trong việc tham khảo các giải pháp chuyển đổi mô hình từ gia công sang FOB, các biện pháp kỹ thuật quản trị năng lượng trong nhà xưởng và quy trình kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn ISO/TQM.
• Các cán bộ quản lý nhà nước và hiệp hội ngành nghề trong việc hoạch định chính sách xúc tiến thương mại, thiết kế gói tín dụng đầu tư chiều sâu cho công nghiệp phụ trợ dệt - nhuộm.

Câu hỏi thường gặp

1. Những lợi thế so sánh nào giúp ngành dệt may Việt Nam phát triển nhanh trong giai đoạn đầu công nghiệp hóa?
Ngành may có vốn đầu tư ban đầu thấp (chỉ 700–800 USD cho một chỗ làm việc so với 1.500–1.700 USD của nông dân vùng Đồng Tháp Mười), thời gian thu hồi vốn nhanh (3–3,5 năm), thời gian đào tạo nghề ngắn (từ 2 đến 2,5 tháng), tận dụng được nguồn lao động dồi dào, cần cù và có điều kiện phát triển vùng nguyên liệu tự nhiên trong nước.

2. Thị trường Mỹ chiếm vị trí như thế nào trong cơ cấu xuất khẩu dệt may Việt Nam năm 2008?
Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, đạt giá trị 6 tỷ USD vào năm 2008 (tăng từ 2 tỷ USD năm 2004 và 2,6 tỷ USD năm 2005), chiếm tới 57% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may của cả nước.

3. Vì sao xuất khẩu sang thị trường EU đạt giá trị lớn nhưng hiệu quả kinh tế thực tế chưa cao?
Có tới 70%–80% lượng hàng dệt may xuất sang EU phải thực hiện qua các đối tác trung gian tại nước thứ ba (như Hồng Kông, Đài Loan, Hàn Quốc), khiến doanh nghiệp không ký được hợp đồng trực tiếp, bị chia sẻ lợi nhuận, không tận dụng được đầy đủ ưu đãi thuế quan và sản phẩm xuất khẩu còn tập trung vào các mặt hàng truyền thống đơn giản.

4. Sự khác biệt về hiệu quả kinh tế giữa hình thức gia công và xuất khẩu thành phẩm (FOB) được chứng minh qua ví dụ nào?
Tác giả tính toán trên quy chuẩn 840 triệu áo sơ mi: nếu xuất khẩu theo hình thức gia công chỉ thu về khoảng 600 triệu USD (giá gia công 0,7–0,8 USD/chiếc), nhưng nếu xuất khẩu theo hình thức mua nguyên liệu bán thành phẩm với giá 3,4 USD/chiếc thì kim ngạch đạt tới 3 tỷ USD, tức giá trị thu về tăng gấp 5 lần.

5. Những nguyên nhân chính nào dẫn đến hạn chế về năng suất và chi phí của doanh nghiệp dệt may Việt Nam?
Doanh nghiệp dệt may Việt Nam có năng suất lao động thấp hơn 30%–50% so với mức bình quân khu vực (1 công may được 10 áo sơ mi so với 27 áo ở nước ngoài); phụ thuộc 70% vào nguyên phụ liệu nhập khẩu (vải trong nước chỉ đáp ứng 10%–15%); và hiệu quả sử dụng năng lượng thấp (lãng phí tới 20% năng lượng tiêu thụ, tập trung ở hệ thống lò hơi, máy nén khí và động cơ).

Kết luận

Đề án kinh tế thương mại của tác giả Chu Duy Hiển đã phản ánh bức tranh thực trạng ngành dệt may Việt Nam trong giai đoạn bản lề hội nhập kinh tế quốc tế 2003–2008. Công trình làm rõ sự tăng trưởng kim ngạch tại các thị trường trọng điểm như Mỹ, EU, Nhật Bản, đồng thời nhận diện chính xác các hạn chế cốt lõi về sự phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu và mô hình gia công giá trị thấp. Hệ thống giải pháp được đề xuất từ cấp độ tối ưu hóa kỹ thuật tại doanh nghiệp đến các chính sách điều tiết vĩ mô về vốn, thuế và thương mại đã cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho mục tiêu phát triển bền vững ngành dệt may Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÍ LUẬN XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY 1.Khái niệm về hàng dệt may a.Khái niệm: Hàng dệt may được coi là những sản phẩm được tạo ra để phục vụ nhu cầu may mặc của người tiêu dung. Dệt may là một ngành sản xuất khá đặc thù thường kéo dài trên rất nhiều công đoạn. Mỗi công đoạn lại có quy trình sản xuất riêng, phức tạp và có nhiều quy trình sản xuất con.

Trong khi đó, việc sản xuất lại phục vụ cho nhiều tiêu thức như: gia công theo đơn đặt hàng hay sản xuất tự tiêu thụ… Mỗi phương thức lại có những khác biệt về việc theo dõi bán hàng, cung ứng nguyên phụ liệu cũng như các phân tích quản trị khác liên quan đến điều độ sản xuất b.Bặc điểm: Ngành may Việt nam có truyền thống lâu đời gắn bó với truyền thống nhân dân từ nông thôn đến thành thị, đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân nhằm đảm bảo hàng hoá cho tiêu dùng trong nước, có điều kiện mở rộng thương mại quốc tế, thu hút nhiều lao động tạo ra ưu thế cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu.Hàng năm mang về cho Nhà nước một lượng ngoại tệ đáng kể, kim ngạch xuất khẩu chỉ đứng sau dầu khí và đã trở thành một ngành công nghiệp then chốt của nước ta. Đây là một ngành phù hợp với điều kiện nền kinh tế nước ta, vì: Một là: Sản xuất hàng may mặc cần nhiều lao động, không đòi hỏi trình độ tay nghề cao. Trong khi lao động giản đơn ở nước ta thừa rất nhiều. Hơn nữa, để đào tạo một lao động trong ngành may mặc chỉ cần từ hai đến hai tháng rưỡi và lao động trong ngành may mặc thường sử dụng nhiều nữ.

Hai là: Vốn đầu tư cho một chỗ làm việc ít, đồng thời ngành may mặc có thể tạo nhiều công ăn việc làm so với các ngành khác với cùng một lượng vốn đầu tư, thời gian thu hồi vốn nhanh. Chỉ cần khoảng 700-800 USD là có thể tạo ra một chỗ làm Trang: 4 trong ngành may, so với 1500-1700 USD để cho một nông dân có thể cấy ở vùng Đồng Tháp Mười. Thời hạn thu hồi vốn chỉ 3-3,5 năm. Ba là: Thị trường rộng lớn ở cả trong và ngoài nước.

Ở trong nước thì đời sống nhân dân được nâng lên, nhu cầu về mặc chuyển từ “ấm” sang “đẹp”, “mốt” tức là nhu cầu hàng may mặc ngày càng tăng và nhanh biến đổi. Còn trên thế giới thì xu thế ngành may mặc phổ thông đang chuyển dần sang các nước đang phát triển do ở những nước này có lợi thế về lao động rẻ hơn những nước phát triển. Bốn là: Nước ta có điều kiện để phát triển trồng bông, đay, thúc đẩy ngành dệt may phát triển vì nguyên liệu cung cấp trong nước thường rẻ hơn nhập khẩu. Với những đặc điểm trên mà ngành may Việt Nam đã ngày càng phát triển, thu hút được nhiều lao động xã hội , toàn quốc hiện có khoảng 2.000 DN dệt may với hơn 2 triệu lao động; 25% trong số đó là các DN có vốn đầu tư nước ngoài, góp phần giải quyết công ăn việc làm, tạo sự ổn định chính trị-kinh tế-xã hội, do đó được Đảng và Nhà nước quan tâm.

Hiện nay ngành may vẫn đang chiếm một vị trí quan trọng về ăn mặc của nhân dân, quốc phòng và tiêu dùng trong các ngành công nghiệp khác. Đồng thời cũng là ngành mang tính xã hội cao, sử dụng mọi lao động trấn khắp mọi miền đất nước, đặc biệt là lao động nữ. số lao động cễng nghiệp của ngành vào loại đứng đầu trong cả nước: khoảng 300 lao động chính và nhiều lao động phụ khác. S¶n phÈm ngµnh may rÊt ®a d¹ng, cã tÝnh thêi trang võa cã tÝnh quèc tÕ võa cã tÝnh d©n téc.

Kinh tÕ ph¸t triÓn, ®êi sèng nh©n d©n ®îc n©ng cao, nhu cÇu hµng may mÆc l¹i cµng phong phó vµ chÊt lîng cao h¬n. Bªn c¹nh nh÷ng mÆt hµng truyÒn thèng, th«ng qua gia c«ng cho c¸c níc, c¸c doanh nghiÖp may ViÖt Nam cã ®iÒu kiÖn lµm quen víi c«ng nghÖ may c¸c mÆt hµng phøc t¹p, thêi trang cña thÕ giíi. C«ng nghiÖp may ViÖt Nam tiÕn bé nhanh, tõ chç may quÇn ¸o lao ®éng xuÊt khÈu, c¸c lo¹i quÇn Trang: 5 ¸o ®¬n gi¶n nh vá ch¨n, ¸o gèi, quÇn ¸o ngñ, quÇn ¸o häc sinh. ®Õn nay ®· may ®îc nhiÒu mÆt hµng cao cÊp ®îc nguêi tiªu dïng chÊp nhËn, kh¸ch níc ngoµi tÝn nhiÖm ®Æt hµng ®i tiªu thô t¹i c¸c thÞ trêng khã tÝnh trªn thÕ giíi.Xuất khẩu hàng dệt may và các yếu tố ảnh hưởng Đặc điểm về sản phẩm.

Trong bu«n b¸n thÕ giíi, s¶n phÈm cña ngµnh dÖt may lµ mét trong nh÷ng hµng ho¸ ®Çu tiªn tham gia vµo mËu dÞch quèc tÕ. Hµng dÖt may cã nh÷ng ®Æc trng riªng biÖt ¶nh hëng rÊt nhiÒu ®Õn s¶n xuÊt vµ bu«n b¸n. Nghiªn cøu nh÷ng ®Æc trng næi bËt cña th¬ng m¹i thÕ giíi hµng dÖt may lµ mét trong nh÷ng yÕu tè cÇn thiÕt ®Ó t¨ng cêng tÝnh c¹nh tranh cña s¶n phÈm vµ ®¶m b¶o xuÊt khÈu thµnh c«ng trªn thÞ trêng quèc tÕ. Th¬ng m¹i thÕ giíi hµng dÖt may cã mét sè ®Æc trng næi bËt sau ®©y: -Sản phẩm dệt may là loại sản phẩm có yêu cầu rất phong phú, đa dạng tuỳ thuộc vào đối tượng tiêu dùng.

Người tiêu dùng khác nhau về văn hoá, phong tục tập quán, tôn giáo, khác nhau về khu vực địa lý, khí hậu, về giới tính, tuổi tác… sẽ có nhu cầu rất khác nhau về trang phục. Nghiên cứu thị trường để nắm vững nhu cầu của từng nhóm người tiêu dùng trong các bộ phận thị trường khác nhau có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tiêu thụ sản phẩm. -Sản phẩm dệt may mang tính thời trang cao, phải thường xuyên thay đổi mẫu mã, kiểu dáng, màu sắc, chất liệu để đáp ứng nhu cầu thích đổi mới, độc đáo và gây ấn tượng của người tiêu dùng. Do đó để tiêu thụ được sản phẩm, việc am hiểu các xu hướng thời trang là rất quan trọng.

-Một đặc trưng nổi bật trong buôn bán sản phẩm dệt may trên thế giới là vấn đề nhãn mác sản phẩm. Mỗi nhà sản xuất cần ra được một nhãn hiệu thương mại của riêng mình. Nhãn hiệu sản phẩm theo quan điểm xã hội thường là yếu tố chứng nhận Trang: 6 chất lượng hàng hoá và uy tín của người sản xuất. Đây là vấn đề cần quan tâm trong chiến lược sản phẩm vì người tiêu dùng không chỉ tính đến giá cả mà còn rất coi trọng chất lượng sản phẩm.

-Khi buôn bán các sản phẩm dệt may cần chú trọng đến yếu tố thời vụ. Phải căn cứ vào chu kỳ thay đổi của thời tiết trong năm ở từng khu vực thị trường mà cung cấp hàng hoá cho phù hợp. Điều này cũng liên quan đến vấn đề thời hạn giao hàng, nếu như không muốn bỏ lỡ cơ hội xuất khẩu thì hơn bao giờ hết, hàng dệt may cần được giao đúng thời hạn để cung cấp hàng hoá kịp thời vụ. -Thu nhập bình quân đầu người, thói quen tiêu dùng, cơ cấu tỉ lệ chi tiêu cho hàng may mặc trong tổng thu nhập dân cư và xu hướng thay đổi cơ cấu tiêu dùng trong tổng thu nhập… có tác động lớn đến xu hướng tiêu thụ hàng dệt may.

Với các thị trường có mức thu nhập bình quân, tỉ lệ chi tiêu cho hàng may mặc cao, yêu cầu về mẫu mã, kiểu dáng, chất lượng…sẽ trở nên quan trọng hơn các yếu tố về giá cả. Đặc điểm về sản xuất Công nghệ dệt may là ngành sử dụng nhiều lao động giản đơn phát huy được lợi thế của những nước có nguồn lao đồng dồi dào với giá nhân công rẻ. Đặc biệt ngành công nghiệp may đòi hỏi vốn đầu tư ít nhưng tỉ lệ lãi khá cao.Chính vì vậy sản xuất hàng dệt may thường phát triển mạnh và có hiệu quả rất lớn đối với các nước đang phát triển và đang ở giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá. Khi một nước trở thành nước công nghiệp phát triển có trình độ công nghệ cao, giá lao động cao, sức cạnh tranh trong sản xuất hàng dệt may giảm thì họ lại vươn tới những ngành công nghiệp có hàm lượng kĩ thuật cao hơn, tốn ít lao động và mang lại lợi nhuận cao.

Công nghiệp dệt may lại phát huy vai trò ở các nước khác kém phát triển hơn. Lịch sử phát triển của ngành dệt may thế giới cũng là lịch sử chuyển dịch của công nghiệp dệt may từ khu vực phát triển sang khu vực kém phát triển hơn do có sự chuyển dịch về lợi thế so sánh. Như vậy không có nghĩa là sản xuất dệt may không còn tồn tại ở các nước phát triển mà thực tế ngành nàyđã tiến đến giai đoạn cao hơn, sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đặc điểm về thị trường Trang: 7 Một đặc trưng nổi bật của công nghệ dệt may là được bảo hộ chặt chẽ ở hầu hết các nước trên thế giới bằng những chính sách thể chế đặc biệt.

Trước khi hiệp định về hàng dệt may- kết quả quan trọng của vòng đàm phán Uruguay ra đời và phát huy tác dụng, việc buôn bán quốc tế các sản phẩm dệt may được điều chỉnh theo những thể chế thương mại này. Nhờ đó, phần lớn các nước nhập khẩu thiết lập các hạn chế đối với nhập khẩu hàng dệt may. Mức thuế phổ biến đánh vào hàng dệt may cũng cao hơn so với các hàng hoá công nghiệp khác. Bên cạnh đó, từng nước nhập khẩu còn đề ra những qui định riêng đối với hàng dệt may nhập khẩu.

Những thể chế nhằm bảo hộ sản xuất hàng dệt may của mỗi nước và hạn chế nhập khẩu này đã chi phối thị trường hàng dệt may trên thế giới, ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất và buôn bán hàng dệt may trên thế giới .Xu thế nhập khẩu của hàng dệt may trên thế giới Thị trường hàng dệt may trên thế giới vẫn liên tục phát triển trong mấy chục năm sau chiến tranh thế giới thứ hai.Mậu dịch hàng dệt may tăng khá nhanh(trừ một vài năm do nền kinh tế thế giới bị khủng hoảng tác động tới). Nhịp độ phát triển mậu dịch hàng dệt may thế giới tuỳ thuộc vào triển vọng tiêu dùng của các nước trên thế giới, mà triển vọng tiêu dùng lại phải phụ thuộc vào các yếu tố về phát triển kinh tế, dân số, về tiến bộ khoa học kỹ thuật, về xu thế mốt thời trang của mỗi nước, trong đó yếu tố về phát triển kinh tế với thu nhập tính theo đầu người là quan trọng nhất. Theo thống kê của tổ chức các nước hợp tác phát triển(OECD)-đây là những nước có tiêu dùng hàng dệt may rất cao thường từ 15-20 kg/người/năm).