CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm, vai trò và tầm quan trọng của trang thiết bị y tế 1. Khái niệm trang thiết bị y tế Trang thiết bị y tế là các loại thiết bị, dụng cụ, vật liệu, vật tư cấy ghép, thuốc thử và chất hiệu chuẩn in vitro, phần mềm (software) được sử dụng riêng lẻ hay phối hợp với nhau theo chỉ định của chủ sở hữu trang thiết bị y tế để phục vụ cho con người nhằm một hoặc nhiều mục đích sau đây [16]: - Chẩn đoán, ngăn ngừa, theo dõi, điều trị và làm giảm nhẹ bệnh tật hoặc bù đắp tổn thương, chấn thương; - Kiểm tra, thay thế, điều chỉnh hoặc hỗ trợ giải phẫu và quá trình sinh lý; - Hỗ trợ hoặc duy trì sự sống; - Kiểm soát sự thụ thai; - Khử khuẩn trang thiết bị y tế, bao gồm cả hóa chất sử dụng trong quy trình xét nghiệm; - Vận chuyển chuyên dụng hoặc sử dụng phục vụ cho hoạt động y tế. Cung cấp thông tin cho việc chẩn đoán, theo dõi, điều trị thông qua biện pháp kiểm tra các mẫu vật có nguồn gốc từ cơ thể con người.
Thiết bị y tế được dùng độc lập sẽ không phát huy được hiệu quả như mong muốn trên cơ thể con người mà cần phải phối hợp với các phương pháp như: miễn dịch học, dược lý học hay trao đổi chất thì chức năng của chúng mới được hoàn thiện hơn và đạt hiệu quả cao hơn [28]. Phân loại trang thiết bị y tế Có rất nhiều cách để phân loại TTBYT, một trong những cách đó là phân loại theo công dụng của chúng và hiện nay có thể phân loại TTBYT thành 10 nhóm chính như sau [6]: - Nhóm 1: Nhóm thiết bị chẩn đoán hình ảnh: Máy X-Quang các loại, máy cộng hưởng từ, máy chụp cắt lớp điện toán… - Nhóm 2: Thiết bị labo xét nghiệm: Sắc ký khí, quang phổ kế, máy đếm tế bào… - Nhóm 3: Thiết bị chẩn đoán điện tử sinh lý: Máy điện tâm đồ, điện não đồ, điện cơ đồ… 5 - Nhóm 4: Thiết bị cấp cứu hồi sức, gây mê, phòng mổ: Máy thở, máy gây mê… - Nhóm 5: Thiết bị quang điện tử y tế: Laser CO2, phân tích máu bằng Laser. - Nhóm 6: Thiết bị vật lý trị liệu: Máy điện phân, điện giao thoa, điều trị sóng ngắn… - Nhóm 7: Thiết bị đo và điều trị chuyên dùng: máy đo công năng phổi, máy đo thính giác, máy tán sỏi ngoài cơ thể… - Nhóm 8: Các thiết bị y tế phương đông như: Máy dò huyệt, máy châm cứu… - Nhóm 9: Nhóm thiết bị y tế thông thường dùng ở gia đình: Huyết áp kế, nhiệt kế… - Nhóm10: Nhóm các thiết bị thông dụng phục vụ cho hoạt động của bệnh viện: Thiết bị thanh tiệt trùng, máy giặt, xe ô tô cứu thương… TTBYT được phân loại theo chuyên khoa, bao gồm thiết bị chẩn đoán hình ảnh, thăm dò chức năng, hồi sức cấp cứu, phòng mổ, giải phẫu bệnh, thiết bị xét nghiệm (huyết học, hóa sinh, vi sinh…), chuyên khoa mắt, chuyên khoa RHM, chuyên khoa TMH, sản phụ khoa, tim mạch, tiêu hóa, hô hấp… TTBYT được phân loại theo nội dung chuyên môn của y học, ngày nay có thể phân loại thành 4 loại như sau [8]: - Nhóm 1 – Thiết bị y tế: Các loại máy, thiết bị hoặc hệ thống thiết bị đồng bộ phục vụ cho công tác chẩn đoán, điều trị, phục hồi chức năng, nghiên cứu khoa học và đào tạo trong lĩnh vực y tế. - Nhóm 2 – Phương tiện vận chuyển chuyên dụng: Phương tiện chuyển thương (xe cứu thương, xuồng máy.), xe máy chuyên dụng lưu động cho y tế.
- Nhóm 3 – Dụng cụ vật tư y tế tiêu hao: Các loại dụng cụ, vật tư, hóa chất xét nghiệm được sử dụng cho công tác chuyên môn trong khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe. - Nhóm 4 – Các loại vật tư, dụng cụ cấy ghép trong cơ thể: Xương nhân tạo, vít cố định xương, van tim, tim ốc điện tử, thủy tinh thể nhân tạo… 1. Vai trò và tầm quan trọng của trang thiết bị y tế Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội của đất nước, sự quan tâm đầu tư của Đảng và Nhà nước cho sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, tình trạng sức khỏe người dân Việt Nam đã có những cải thiện rõ rệt. Điều 6 này được thể hiện qua các chỉ tiêu sức khỏe cơ bản như: tuổi thọ trung bình, tỷ suất chết trẻ em, tỷ suất chết mẹ, tình trạng suy dinh dưỡng.
Ngành Y tế Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ, từ việc đầu tư, ứng dụng các trang thiết bị y tế và công nghệ kỹ thuật cao “Đã thành công trong một số lĩnh vực với trình độ ngang tầm với các nước trong khu vực và một số nước có nền y học tiên tiến, hiện đại, giúp tiếp kiệm cho xã hội hàng trăng tỷ đồng mỗi năm như: phẫu thuật nội soi, kỹ thuật can thiệp nội mạch, ghép tạng (ghép gan, tim…), kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm, nuôi cấy tế bào gốc sinh tinh để điều trị vô sinh nguyên phát, kỹ thuật y học hạt nhân, ứng dụng sóng siêu cao tần, laser, kỹ thuật bơm bóng đối xung động mạch chủ, siêu lọc máu, tuần hoàn ngoài cơ thể…” [27]. Trong đó có vai trò và đóng góp quan trọng của TTBYT với chức năng là một trong ba yếu tố quan trọng trong công tác khám chữa bệnh là “Thầy thuốc – Thuốc – TTBYT”, quyết định đến chất lượng, hiệu quả của công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân; hỗ trợ tích cực cho người thầy thuốc trong công tác phòng bệnh, khám chữa bệnh [26]. Quản lý trang thiết bị y tế 1. Khái niệm quản lý trang thiết bị y tế Quản lý TTBYT là chức năng và hoạt động của hệ thống có tổ chức thuộc lĩnh vực TTBYT đảm bảo giữ gìn một cơ cấu ổn định nhất đinh, duy trì sự hoạt động tối ưu và đảm bảo những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó, nhằm phát triển, khai thác và sử dụng có hiệu quả TTBYT được đầu tư trong ngành [20].
Chu trình quản lý trang thiết bị y tế Chu trình quản lý TTBYT bao gồm năm yếu tố sau: - Quản lý đầu tư mua sắm trang thiết bị - Quản lý sử dụng, bảo quản trang thiết bị - Quản lý hiện trạng trang thiết bị - Quản lý chất lượng trang thiết bị - Quản lý bảo dưỡng, sửa chữa trang thiết bị Bệnh viện đa khoa C Thái Nguyên trở thành bệnh viện hạng I tuyến tỉnh, bệnh viện đã được đầu tư nhiều TTBYT mới, vì vậy việc bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa TTBYT mới và cũ ở những khoa phòng đang là vấn đề thách thức đối với bệnh viện. 7 Mặt khác trong điều kiện, nhu cầu thực tế tại bệnh viện và khả năng cho phép về năng lực nghiên cứu, trong nghiên cứu này học viên chỉ tiến hành tìm hiểu và đánh giá về thực trạng hai trong năm yếu tố của chu trình quản lý TTBYT là: 1) Quản lý sử dụng, bảo quản trang thiết bị 2) Quản lý bảo dưỡng, sửa chữa trang thiết bị Tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa trang thiết bị. Công tác bảo quản trang thiết bị Khái niệm: Là tạo điều kiện thuận lợi về môi trường (Nhiệt độ, độ ẩm, điện áp sử dụng ổn định…) theo yêu cầu tiêu chuẩn của nhà sản xuất để TTBYT hoạt động chính xác và an toàn [20]. Muốn khai thác tối ưu và tối đa công suất của TTBYT, chủ đầu tư cần phải thực hiện: chuẩn bị tốt cơ sở lắp đặt, bảo quản, vận hành theo yêu cầu tiêu chuẩn của nhà sản xuất; đào tạo tốt những cán bộ trực tiếp vận hành và cán bộ kỹ thuật thiết bị y tế (Có 3 hình thức đào tạo: đào tạo ở nước ngoài và trong nước; đào tạo tại các lớp do bệnh viện mở; và đào tạo theo hình thức kèm cặp); kinh phí đảm bảo hoạt động; cung cấp đủ vật tư tiêu hao, phụ tùng thay thế; có đơn vị kỹ thuật đảm nhiệm công tác bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị (có thể đơn vị tổ chức bảo dưỡng, sửa chữa hoặc ký hợp đồng với một Công ty ngoài cơ quan có chức năng, trình độ và chuyên môn cao về kỹ thuật TTBYT).
Công tác bảo dưỡng, sửa chữa TTBYT Bảo dưỡng TTBYT Khái niệm: Bảo dưỡng TTBYT là biện pháp kỹ thuật để duy trì tính năng kỹ thuật của TTBYT đảm bảo độ tin cậy, độ bền và khả năng sẵn sàng hoạt động khi cần sử dụng [20]. - Bảo dưỡng thường xuyên: là công việc vệ sinh TTBYT hàng ngày, lau TTBYT sau khi sử dụng (Tất cả các TTBYT hay dùng tại các khoa phòng). - Bảo dưỡng định kỳ: 3 tháng, 6 tháng hay 1 năm 1 lần với tất cả các TTBYT tại bệnh viện theo kế hoạch. Lưu ý: Những máy có giá trị cao như máy CT, máy chụp cắt lớp vi tính, máy xét nghiệm vi sinh, máy siêu âm… những nhân viên thực hiện công tác bảo dưỡng 8 máy phải được đào tạo, hoặc tìm đến những đơn vị bảo dưỡng có trình độ chuyên môn kỹ thuật phù hợp để tiến hành bảo dưỡng.
Nếu việc bảo dưỡng được thực hiện tốt thì sẽ tăng tuổi thọ các TTBYT cũng như nâng cao hiệu quả của đầu tư. Sửa chữa TTBYT Khái niệm: Sửa chữa TTBYT là quá trình phục hồi chức năng làm việc của TTB bằng cách loại trừ các hư hỏng và kéo dài tuổi thọ của chúng [20]. Mặc dù công tác bảo quản, bảo dưỡng TTBYT theo kế hoạch và thông số kỹ thuật của máy được tiến hành tốt, tuy nhiên TTBYT vẫn có thể hỏng hóc bất thường và cần được tổ chức sửa chữa kịp thời và hiệu quả. Có 2 hình thức sửa chữa TTBYT được áp dụng là: - Tự sửa chữa Được tiến hành bởi phòng TTBVTYT của đơn vị (Bệnh viện, các cơ sở y tế khác…).
Trong những trường hợp không sửa chữa được nhờ sự hỗ trợ của các cơ sở y tế khác, cần phải có biên bản giao nhận máy ghi rõ tình trạng của máy, các phụ kiện đi kèm máy và phải ký tên, đồng thời ghi rõ họ tên người nhận máy. - Thuê sửa chữa: Thực hiện các hợp đồng kinh tế với đơn vị sửa chữa TTBYT Có loại hợp đồng ký cho việc sửa chữa một lần hỏng hóc của một thiết bị y tế cụ thể. Có loại hợp đồng ký cho việc bảo dưỡng sửa chữa cho một thiết bị y tế trong một năm. Có loại hợp đồng ký cho việc bảo dưỡng sửa chữa cho tất cả các loại TTBYT của đơn vị trong 1 năm.