Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế tại việt nam

Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng phân tích tác động hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Việt Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Dư Thị Lan Quỳnh
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam
• Loại tài liệu: đề án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.2. Dữ liệu
• 1.5. Đóng góp của đề tài
• 1.5.1. Đóng góp về mặt lý luận
• 1.5.2. Đóng góp về mặt thực tiễn
• 1.6. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý thuyết hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.1.1. Hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.1.2. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.1.3. Các yếu tố đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. Đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu tác động của hiệu quả hoạt động NHTM và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3.1. Mối quan hệ giữa hoạt động của hệ thống tài chính và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3.2. Mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế
• 2.4. Lược khảo nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.5. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Mô hình, các biến và dữ liệu
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.2. Biến nghiên cứu
• 3.3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp ước lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2. Kiểm định sự tương quan các biến trong mô hình và đa cộng tuyến
• 4.2.1. Ma trận tương quan đơn tuyến tính giữa các cặp biến Pearson
• 4.2.2. Kiểm định đa cộng tuyến trong mô hình
• 4.3. Kết quả hồi quy
• 4.3.1. Hồi quy mô hình Pooled OLS, FEM, REM
• 4.3.2. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.3.3. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi
• 4.3.4. Kiểm định hiện tượng tự tương quan chuỗi
• 4.3.5. Hồi quy mô hình FGLS
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách đối với Cơ quan quản lý nhà nước
• 5.2. Hàm ý chính sách đối với ngân hàng thương mại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tăng trưởng kinh tế và hiệu quả hoạt động ngân hàng

Tăng trưởng kinh tế là mục tiêu hàng đầu của mọi quốc gia, trong đó hiệu quả hoạt động ngân hàng đóng vai trò then chốt. Nghiên cứu này tập trung phân tích mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Các chỉ số như ROA, ROE, và NIM được sử dụng để đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Kết quả cho thấy, NIM có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, trong khi ROA lại có tác động ngược chiều. Điều này phản ánh sự phức tạp trong mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động ngân hàng và tăng trưởng kinh tế.

1.1. Vai trò của ngân hàng thương mại

Ngân hàng thương mại là trụ cột của hệ thống tài chính, đóng vai trò trung gian trong việc huy động và phân phối vốn. Sự hiệu quả trong hoạt động của các ngân hàng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tài chính của chính họ mà còn tác động đến sự ổn định và phát triển của nền kinh tế. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, một hệ thống ngân hàng mạnh mẽ và hiệu quả sẽ giúp huy động và phân bổ vốn hiệu quả hơn, giảm chi phí tài chính cho các doanh nghiệp và hỗ trợ các hoạt động kinh doanh, đầu tư phát triển.

1.2. Đo lường tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế được đo lường thông qua chỉ số GDP. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu GDP của Việt Nam từ năm 2010 đến năm 2022 để phân tích tác động của hiệu quả hoạt động ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế. Kết quả cho thấy, các yếu tố như NIM và ROA có tác động đáng kể đến GDP, trong đó NIM có tác động tích cực, còn ROA lại có tác động tiêu cực. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

II. Tác động kinh tế của hiệu quả hoạt động ngân hàng

Tác động kinh tế của hiệu quả hoạt động ngân hàng được thể hiện qua nhiều kênh khác nhau, bao gồm huy động vốn, phân phối vốn, và truyền dẫn vốn. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy FGLS để phân tích tác động của các yếu tố hiệu quả hoạt động ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế. Kết quả cho thấy, NIM có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, trong khi ROA lại có tác động ngược chiều. Điều này phản ánh sự phức tạp trong mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động ngân hàng và tăng trưởng kinh tế.

2.1. Kênh huy động vốn

Huy động vốn là một trong những kênh quan trọng mà ngân hàng thương mại tác động đến tăng trưởng kinh tế. Các ngân hàng hiệu quả sẽ huy động được nhiều vốn hơn, từ đó cung cấp nguồn lực tài chính cho các doanh nghiệp và cá nhân. Nghiên cứu này chỉ ra rằng, NIM có tác động tích cực đến huy động vốn, trong khi ROA lại có tác động tiêu cực. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng để thúc đẩy huy động vốn và tăng trưởng kinh tế.

2.2. Kênh phân phối vốn

Phân phối vốn là kênh quan trọng khác mà ngân hàng thương mại tác động đến tăng trưởng kinh tế. Các ngân hàng hiệu quả sẽ phân phối vốn một cách hợp lý, từ đó hỗ trợ các hoạt động kinh doanh và đầu tư phát triển. Nghiên cứu này chỉ ra rằng, NIM có tác động tích cực đến phân phối vốn, trong khi ROA lại có tác động tiêu cực. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng để thúc đẩy phân phối vốn và tăng trưởng kinh tế.

III. Chính sách tài chính và phát triển kinh tế

Chính sách tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế. Nghiên cứu này đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại, từ đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Các khuyến nghị bao gồm điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, cải thiện chất lượng tài sản có, và sử dụng hiệu quả nguồn lực nội tại của ngân hàng.

3.1. Điều hành chính sách tiền tệ

Điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt là yếu tố quan trọng để cải thiện hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Nghiên cứu này đề xuất rằng, các cơ quan quản lý nhà nước cần điều hành lãi suất một cách linh hoạt, thích ứng với các biến động của nền kinh tế. Điều này sẽ giúp các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn, từ đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

3.2. Cải thiện chất lượng tài sản có

Cải thiện chất lượng tài sản có là yếu tố quan trọng khác để cải thiện hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Nghiên cứu này đề xuất rằng, các ngân hàng cần cải thiện chất lượng tài sản có để đóng góp vào tăng trưởng NIM cho vay. Điều này sẽ giúp các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn, từ đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính thiết yếu và được ví như huyết mạch của nền kinh tế quốc dân. Mặc dù không trực tiếp tạo ra của cải vật chất, các ngân hàng thương mại (NHTM) thực hiện chức năng huy động các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội để phân bổ và cung ứng tín dụng cho các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh và tiêu dùng. Trong giai đoạn 2010–2022, hệ thống tài chính – ngân hàng tại Việt Nam có những bước phát triển mạnh mẽ; quy mô và năng lực tài chính của các NHTM từng bước được củng cố, góp phần duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân khoảng 6%/năm và đưa GDP bình quân đầu người từ 1.200 USD (năm 2010) lên 3.900 USD (năm 2022).

Tuy nhiên, mối quan hệ thực nghiệm giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam vẫn tồn tại những khoảng trống nghiên cứu cần được làm rõ:

• Phần lớn các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào một số chỉ số sinh lời truyền thống như ROA, ROE, NIM mà chưa đánh giá toàn diện các biến số phản ánh cơ cấu hoạt động nội tại của ngân hàng (tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản, tỷ lệ tiền gửi, tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi).
• Tác động từ hoạt động kinh doanh ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế chưa được xem xét đầy đủ qua các kênh truyền dẫn vốn, khả năng cung ứng tín dụng và sự tương tác với các biến số điều hành chính sách tiền tệ, kinh tế vĩ mô.
• Một số mô hình nghiên cứu trước đây ghi nhận những biến đo lường không đạt ý nghĩa thống kê hoặc chưa giải quyết triệt để các khuyết tật của dữ liệu bảng.
• Các hàm ý chính sách ở nhiều công trình còn mang tính khái quát, chưa gắn kết chặt chẽ giữa vai trò điều hành vĩ mô của cơ quan quản lý và hoạt động quản trị vi mô tại từng NHTM.

Từ những vấn đề thực tiễn và lý luận nêu trên, đề án nghiên cứu "Tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam" được thực hiện nhằm lượng hóa mối liên hệ này.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định các yếu tố đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
   • Xác định chiều tác động và mức độ tác động của các yếu tố đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
   • Đưa ra kết luận và nêu lên một số hàm ý chính sách nhằm phát huy hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM nói riêng và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam nói chung.

Câu hỏi nghiên cứu

• Câu hỏi 1: Những yếu tố nào đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam?
• Câu hỏi 2: Mức độ tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam thông qua các yếu tố đo lường như thế nào?
• Câu hỏi 3: Những hàm ý chính sách nào liên quan đến hiệu quả hoạt động của NHTM được gợi ý nhằm góp phần vào tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 30 ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2022.
• Kỳ quan sát: Dữ liệu thứ cấp thu thập theo tần suất năm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình tiếp cận

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nền tảng lý thuyết kinh tế học và tài chính - ngân hàng:

• Lý thuyết trung gian tài chính: Tiếp cận theo các nghiên cứu của Merton (1985), Sealey và Lindley (1977), Casu và Molyneux (2003). NHTM giữ vai trò kết nối giữa khu vực tiết kiệm và khu vực đầu tư, giảm thiểu chi phí giao dịch và bất đối xứng thông tin, phân bổ nguồn vốn đến các dự án có khả năng sinh lời.
• Lý thuyết hiệu quả hoạt động kinh doanh: Dựa trên quan điểm của Farrell (1957), Rose (2002), Nguyễn Việt Hùng (2008), Nguyễn Phúc Quý Thạnh (2019) về việc tối ưu hóa tỷ suất sinh lời, tiết kiệm chi phí sử dụng các nguồn lực đầu vào (vốn, lao động, công nghệ) để tối đa hóa kết quả đầu ra. Bên cạnh đó, đề án tổng thuật các mô hình đánh giá hiệu quả như CAMELS (Roman, 2013), Phân tích bao dữ liệu DEA/SFA (Avkiran, 2018), Hiệu quả rủi ro (Altunbas, 2007) và Thẻ điểm cân bằng BSC (Kaplan, 1992).
• Lý thuyết về tăng trưởng kinh tế: Hệ thống hóa các mô hình tăng trưởng cổ điển (Adam Smith, Malthus, Ricardo), tân cổ điển, tăng trưởng nội sinh và lý thuyết tổng cầu Keynes; cách đo lường tăng trưởng thông qua các chỉ tiêu GO, GNP/GNI và GDP theo chuẩn mực Hệ thống Tài khoản Quốc gia (SNA 2008).
• Lý thuyết về mối quan hệ giữa tài chính và tăng trưởng kinh tế: Phân tích các trường phái lý thuyết tiêu biểu:
  • Quan điểm cung dẫn dắt (Supply-leading): Khởi xướng bởi Schumpeter (1911, 1952), khẳng định sự phát triển và hiệu quả của hệ thống ngân hàng là động lực thúc đẩy tích lũy vốn và đổi mới công nghệ.
  • Lý thuyết áp chế tài chính và tự do hóa tài chính: McKinnon (1973), Cole và Shaw (1974) chỉ ra rằng kiểm soát lãi suất và trần tín dụng làm suy giảm tiết kiệm và đầu tư; tự do hóa tài chính giúp gia tăng hiệu quả trung gian ngân hàng.
  • Quan điểm cầu dẫn dắt (Demand-following): Robinson (1952) lập luận rằng tăng trưởng kinh tế thực tạo ra nhu cầu mở rộng dịch vụ tài chính.
  • Mối quan hệ tương hỗ hai chiều: Patrick (1966) và các nghiên cứu của King và Levine (1993a), Rousseau và Wachtel (2007).

Phương pháp nghiên cứu

Đề án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và lược khảo các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm nhận diện khoảng trống nghiên cứu, xây dựng khung lý thuyết và xác định mô hình thực nghiệm.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng phần mềm thống kê STATA để xử lý dữ liệu bảng (Panel Data) qua các bước:
  1. Thống kê mô tả các biến nghiên cứu.
  2. Phân tích ma trận tương quan Pearson để kiểm tra mối liên hệ tuyến tính ban đầu giữa các cặp biến.
  3. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
  4. Ước lượng các mô hình: Hồi quy bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  5. Thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định F (chọn giữa Pooled OLS và FEM), Kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier (chọn giữa Pooled OLS và REM), Kiểm định Hausman (chọn giữa FEM và REM).
  6. Thực hiện các kiểm định chẩn đoán khuyết tật: Kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity) và kiểm định hiện tượng tự tương quan chuỗi (Autocorrelation).
  7. Ước lượng mô hình bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) nhằm kiểm soát và khắc phục triệt để các khuyết tật phương sai thay đổi và tự tương quan.

Nguồn dữ liệu

• Dữ liệu hoạt động kinh doanh của 30 NHTM: Thu thập từ Báo cáo tài chính đã kiểm toán, Báo cáo thường niên, Báo cáo quản trị của các ngân hàng thương mại Việt Nam và hệ thống dữ liệu tài chính FiinPro-X (thuộc Công ty Cổ phần FiinGroup Việt Nam).
• Dữ liệu kinh tế vĩ mô và tăng trưởng: Thu thập từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và số liệu thống kê quốc gia trong giai đoạn 2010–2022.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể của đề án, bao gồm:

• Trình bày tính cấp thiết và lý do lựa chọn đề tài dựa trên vai trò huyết mạch của hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế và nhu cầu ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam.
• Xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể và 3 câu hỏi nghiên cứu định hướng cho các phân tích tiếp theo.
• Xác định đối tượng nghiên cứu là tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM đến tăng trưởng kinh tế; phạm vi nghiên cứu gồm 30 NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 2010–2022.
• Nêu rõ phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng và nguồn dữ liệu tin cậy (Báo cáo tài chính, FiinPro-X, World Bank).
• Trình bày những đóng góp dự kiến của đề tài về mặt học thuật lý luận và giá trị ứng dụng thực tiễn trong công tác quản trị ngân hàng và hoạch định chính sách tiền tệ.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Chương 2 cung cấp nền tảng lý luận toàn diện và tổng thuật các công trình nghiên cứu thực nghiệm:

• Cơ sở lý thuyết hoạt động và hiệu quả kinh doanh NHTM: Phân tích bản chất trung gian tài chính, các mô hình tiếp cận hiệu quả ngân hàng (tiếp cận sản xuất, tiếp cận trung gian, tiếp cận tích hợp), cùng các xu hướng lý thuyết hiện đại (ngân hàng số, ngân hàng mở, Fintech, ngân hàng xanh, trí tuệ nhân tạo).
• Hệ thống hóa các chỉ tiêu đo lường hiệu quả ngân hàng:
  • Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA): Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản bình quân.
  • Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Lợi nhuận sau thuế / Tổng vốn chủ sở hữu bình quân.
  • Thu nhập lãi cận biên (NIM): Thu nhập lãi thuần / Tài sản có sinh lãi bình quân.
  • Các yếu tố nội tại khác: Năng lực tài chính, cơ cấu tổ chức quản trị điều hành, quản trị rủi ro và khả năng tiếp cận thị trường.
• Cơ sở lý thuyết về tăng trưởng kinh tế: Định nghĩa và các phương pháp đo lường tăng trưởng kinh tế (GO, GNP/GNI, GDP); hệ thống các học thuyết tăng trưởng từ cổ điển đến hiện đại.
• Lý thuyết về mối quan hệ giữa tài chính và tăng trưởng kinh tế: Khảo cứu các giả thuyết kinh điển của Schumpeter, McKinnon & Shaw, Robinson, Patrick, Becker & Knudsen, Rousseau & Wachtel.
• Lược khảo nghiên cứu thực nghiệm:
  • Nghiên cứu quốc tế: Tổng hợp công trình của Faisal Abbas (2023), Muhammad Azam Khan (2023), Bernard Azolibe (2022), Wauk và cộng sự (2019), Abdulsalam Abubakar (2013), Salim Ali (2021), Yakubu (2013), Boukhatem và Ben Moussa (2018), Mensah và cộng sự (2012), Rehman và cộng sự (2015), Fadare (2010)...
  • Nghiên cứu trong nước: Phân tích kết quả của Nguyễn Minh Sáng (2014), Nguyễn Thị Hồng Ánh (2020)... về tác động của tín dụng, ROA, NIM, nợ xấu đến tăng trưởng kinh tế.
• Khoảng trống nghiên cứu: Nhận diện 4 hạn chế lớn của các nghiên cứu trước (chưa phân tích sâu các biến nội tại ngoài ROA/ROE/NIM; chưa làm rõ các kênh truyền dẫn vốn và biến điều hành chính sách; một số biến thiếu ý nghĩa thống kê; hàm ý chính sách chưa bám sát thực tiễn).

Chương 3: Quy trình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình thực hiện gồm 6 bước logic: Xác định vấn đề nghiên cứu $\rightarrow$ Tổng quan lý thuyết và đề xuất mô hình $\rightarrow$ Thu thập, xử lý dữ liệu $\rightarrow$ Chạy mô hình và kiểm định $\rightarrow$ Thảo luận kết quả $\rightarrow$ Kết luận và hàm ý chính sách.

• Giả thuyết nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động của NHTM có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế.
• Mô hình nghiên cứu thực nghiệm đề xuất: $$\text{GDP} = \beta_0 + \beta_1 \text{LTA} + \beta_2 \text{DTA} + \beta_3 \text{NIM} + \beta_4 \text{ROA} + \beta_5 \text{LDR} + \beta_6 \text{RATE} + \beta_7 \text{INF} + \varepsilon_i$$

Ký hiệu biến	Tên biến	Cách tính toán	Kỳ vọng tác động	Nguồn thu thập
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế của Việt Nam	(Biến phụ thuộc)	World Bank
LTA	Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản	Dư nợ cho vay / Tổng tài sản ngân hàng	$+$	BCTC ngân hàng, FiinPro-X
DTA	Tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản	Tiền gửi của khách hàng / Tổng tài sản ngân hàng	$-$	BCTC ngân hàng, FiinPro-X
NIM	Thu nhập lãi cận biên	Thu nhập lãi thuần / Tài sản có sinh lãi bình quân	$+$	BCTC ngân hàng, FiinPro-X
ROA	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	$-$	BCTC ngân hàng, FiinPro-X
LDR	Tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi	Dư nợ cho vay / Tổng tiền gửi khách hàng	$-$	BCTC ngân hàng, FiinPro-X
RATE	Lãi suất liên ngân hàng	Lãi suất bình quân liên ngân hàng	$+$	Thống kê vĩ mô, FiinPro-X
INF	Tỷ lệ lạm phát	Tỷ lệ lạm phát hàng năm của Việt Nam	$-$	World Bank

• Phương pháp ước lượng và kiểm định: Thiết lập quy trình kiểm định F, Breusch-Pagan, Hausman để lựa chọn giữa Pooled OLS, FEM và REM; sau đó tiến hành kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan chuỗi; sử dụng mô hình FGLS để khắc phục sai số.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày các kết quả phân tích định lượng trên mẫu 30 NHTM giai đoạn 2010–2022:

• Báo cáo kết quả thống kê mô tả các biến vĩ mô và vi mô trong mô hình.
• Phân tích ma trận hệ số tương quan Pearson và kiểm định chỉ số VIF, khẳng định không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng giữa các biến giải thích.
• So sánh kết quả hồi quy giữa ba mô hình Pooled OLS, FEM và REM.
• Trình bày kết quả các kiểm định lựa chọn mô hình và kiểm định chẩn đoán (phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi trong dữ liệu bảng).
• Trình bày kết quả ước lượng từ mô hình hồi quy FGLS nhằm xử lý các khuyết tật của mô hình, đảm bảo tính vững, không chệch và hiệu quả của các ước lượng tham số.
• Thảo luận chi tiết về chiều hướng và mức độ tác động của từng biến giải thích đến tăng trưởng GDP, đối chiếu với các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các phát hiện thực nghiệm và đề xuất các giải pháp khả thi:

• Khẳng định vai trò của việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM đối với sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
• Phân nhóm các hàm ý chính sách dành cho hai nhóm đối tượng:
  1. Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ): Điều hành chính sách tiền tệ và lãi suất linh hoạt, đồng bộ với bối cảnh kinh tế.
  2. Ban điều hành các NHTM: Nâng cao chất lượng tài sản sinh lãi, quản lý cấu trúc biên thu nhập lãi (NIM), tối ưu hóa nguồn lực nội tại và tiết giảm chi phí hoạt động để hỗ trợ giảm mặt bằng lãi suất cho vay.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Thông qua phương pháp ước lượng hồi quy FGLS trên mẫu dữ liệu bảng của 30 NHTM Việt Nam giai đoạn 2010–2022:

• Thu nhập lãi cận biên (NIM): Có tác động tích cực (cùng chiều) và có ý nghĩa thống kê đối với tăng trưởng kinh tế (GDP). Điều này cho thấy khả năng tối ưu hóa việc phân bổ tài sản sinh lãi và tạo lập biên thu nhập lãi ổn định của các NHTM hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
• Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA): Ghi nhận tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng GDP trong mô hình thực nghiệm, phản ánh sự đánh đổi trong ngắn hạn giữa việc ngân hàng tối đa hóa tỷ suất lợi nhuận trên tài sản và việc chia sẻ biên lợi nhuận để hỗ trợ cung ứng tín dụng chi phí hợp lý cho nền kinh tế (phù hợp với một số phát hiện thực nghiệm của Nguyễn Minh Sáng, 2014).
• Các biến độc lập và biến kiểm soát khác: Các biến số về quy mô tín dụng (LTA), cơ cấu huy động tiền gửi (DTA), tỷ lệ cấp tín dụng trên nguồn vốn huy động (LDR), lãi suất bình quân liên ngân hàng (RATE) và tỷ lệ lạm phát (INF) đều thể hiện tác động có ý nghĩa thống kê, phản ánh các kênh truyền dẫn đa chiều từ khu vực ngân hàng đến tổng cầu và tăng trưởng kinh tế.

Hàm ý chính sách và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đối với Cơ quan Quản lý Nhà nước (Ngân hàng Nhà nước):
   • Điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt; điều hành lãi suất thích ứng với những biến động kinh tế vĩ mô trong nước và quốc tế.
   • Hoàn thiện khung khổ pháp lý, nâng cao năng lực giám sát an toàn hệ thống nhằm duy trì sự ổn định của thị trường tài chính, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.
2. Đối với Ban điều hành các Ngân hàng Thương mại:
   • Nâng cao chất lượng tài sản: Cải thiện chất lượng tài sản có sinh lãi nhằm tối ưu hóa tỷ lệ NIM cho vay một cách lành mạnh, hạn chế rủi ro nợ xấu.
   • Tối ưu hóa nguồn lực và chi phí: Sử dụng hiệu quả nguồn lực nội tại, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số để giảm thiểu chi phí hoạt động kinh doanh.
   • Hỗ trợ nền kinh tế: Việc tiết giảm chi phí hoạt động là cơ sở để giảm mặt bằng lãi suất cho vay đầu ra, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn giá rẻ, qua đó kích thích đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Đóng góp của đề tài

• Đóng góp về mặt lý luận: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ nhân quả giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM và tăng trưởng kinh tế tại một thị trường mới nổi như Việt Nam; làm rõ các kênh truyền dẫn vốn và cơ chế tác động qua lại giữa các chỉ tiêu vi mô của ngân hàng với chỉ tiêu vĩ mô GDP.
• Đóng góp về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách tiền tệ trong việc điều tiết thị trường tài chính, đồng thời hỗ trợ các nhà quản trị NHTM hoạch định chiến lược kinh doanh cân bằng giữa mục tiêu lợi nhuận và mục tiêu đóng góp vào sự ổn định, phát triển kinh tế quốc gia.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Về phạm vi mẫu nghiên cứu: Đề án khảo sát 30 NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 2010–2022. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng quy mô mẫu sang toàn bộ các tổ chức tín dụng hoặc so sánh đối chiếu với các quốc gia trong khu vực ASEAN.
• Về tần suất và loại dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp theo năm. Các nghiên cứu tương lai có thể tiếp cận dữ liệu theo quý hoặc theo tháng để nắm bắt kịp thời hơn các cú sốc kinh tế ngắn hạn và độ trễ của chính sách tiền tệ.
• Về phương pháp định lượng: Có thể kết hợp thêm các mô hình kinh tế lượng động như mô hình hồi quy GMM (Generalized Method of Moments), mô hình phân phối trễ tự hồi quy (ARDL) hoặc mô hình hiệu chỉnh sai số (VECM) để kiểm định sâu hơn mối quan hệ đồng liên kết và tác động dài hạn giữa các biến số.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học: Tham khảo cách thức xây dựng đề cương nghiên cứu định lượng, khung lý thuyết trung gian tài chính, quy trình xử lý dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS) trên phần mềm STATA và cách kiểm định khắc phục khuyết tật mô hình.
• Nhà nghiên cứu kinh tế và hoạch định chính sách: Tham khảo hệ thống biến số, nguồn dữ liệu kết hợp giữa FiinPro-X và World Bank, cũng như các luận cứ thực nghiệm về kênh truyền dẫn lãi suất, tín dụng và hiệu quả ngân hàng đến tăng trưởng GDP tại Việt Nam.
• Cán bộ quản trị tại các NHTM: Sử dụng các kết quả phân tích về mối liên hệ giữa NIM, ROA, chi phí hoạt động và quản trị tài sản để xây dựng chiến lược kinh doanh và quản trị rủi ro phù hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề án sử dụng cỡ mẫu và giai đoạn dữ liệu nào để thực hiện nghiên cứu thực nghiệm?
Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu bảng gồm 30 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 13 năm, từ năm 2010 đến năm 2022, với tần suất quan sát theo năm.

2. Các nguồn dữ liệu cụ thể nào được tác giả khai thác trong đề tài?
Dữ liệu hoạt động kinh doanh của các NHTM được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo quản trị và nền tảng dữ liệu tài chính FiinPro-X (Công ty Cổ phần FiinGroup Việt Nam); các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và tăng trưởng GDP được thu thập từ Ngân hàng Thế giới (World Bank).

3. Phương pháp ước lượng nào được lựa chọn làm kết quả chính để khắc phục khuyết tật mô hình?
Tác giả sử dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) sau khi các kiểm định chẩn đoán chỉ ra mô hình dữ liệu bảng gốc xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan chuỗi.

4. Kết quả nghiên cứu cho thấy các biến hiệu quả hoạt động như NIM và ROA tác động như thế nào đến tăng trưởng GDP?
Theo kết quả hồi quy FGLS, thu nhập lãi cận biên (NIM) có tác động tích cực (cùng chiều) đến tăng trưởng kinh tế, trong khi tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) có tác động ngược chiều đến tăng trưởng GDP trong giai đoạn nghiên cứu.

5. Đề án đưa ra những nhóm khuyến nghị chính sách trọng tâm nào cho các NHTM?
Tác giả đề xuất ban điều hành các NHTM cần: (1) Nâng cao chất lượng tài sản có sinh lãi để duy trì biên thu nhập lãi NIM ổn định; (2) Tối ưu hóa nguồn lực nội tại và tiết giảm chi phí hoạt động nhằm tạo điều kiện hạ mặt bằng lãi suất cho vay, kích cầu đầu tư và tiêu dùng cho nền kinh tế.

---

Kết luận

Đề án tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Việt Dũng đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2010–2022. Thông qua mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng FGLS trên mẫu 30 NHTM, nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa các chỉ tiêu hiệu quả tài chính (NIM, ROA) cùng các yếu tố trung gian tín dụng, lạm phát và lãi suất đối với tốc độ tăng trưởng GDP. Các kết quả đạt được không chỉ làm rõ các kênh truyền dẫn vốn trong nền kinh tế mà còn mang lại những hàm ý chính sách thiết thực cho Ngân hàng Nhà nước trong điều hành vĩ mô và các NHTM trong tối ưu hóa quản trị kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NTHM không chỉ là nơi lưu trữ tiền mặt mà còn là một cầu nối quan trọng giữa người gửi tiền và người vay tiền. Sự hiệu quả trong hoạt động của NHTM có thể có ảnh hưởng lớn đến TTKT của một quốc gia, bằng cách tác động đến lãi suất, việc đầu tư, tiêu dùng và sản xuất. Nắm bắt được tầm quan trọng của việc hiểu rõ về mối liên kết giữa HĐKD ngân hàng thương mại và TTKT, nghiên cứu này cũng có thể đặt ra những thách thức và cơ hội mới, giúp doanh nghiệp và chính phủ tìm ra các cách tiếp cận mới để tối ưu hóa hiệu quả của ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế. Tác giả hy vọng nghiên cứu không chỉ là một vấn đề lý thuyết mà còn là một vấn đề thực tiễn, có thể được áp dụng để cải thiện HĐKD và chính sách tài chính trong thực tế.

Do đó đề tài nghiên cứu “Tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam” là cần thiết để bổ sung cơ sở lý luận cũng như bằng chứng thực nghiệm về tác động của hiệu quả HĐKD ngân hàng đến TTKT. Nghiên cứu thực hiện trong phạm vi 30 NHTM tại Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2022, với các phương pháp định tính và định lượng (mô hình hồi quy bình phương bé nhất với dữ liệu bảng). Những đóng góp của nghiên cứu có ý nghĩa cả về mặt lý luận, thực nghiệm và thực tiễn. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý thuyết hoạt động kinh doanh của NHTM 2.1 Hoạt động kinh doanh của NHTM Sự ra đời và phát triển của NHTM đồng thời phản ánh sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa.

Trên nền tảng của sự bùng nổ của nền kinh tế thị trường trong bối cảnh toàn cầu hóa, NHTM đã trải qua quá trình biến đổi đáng kể. Từ những tổ chức kinh doanh đơn giản và mang tính chất sơ khai ban đầu, NHTM đã phát triển thành những tổ chức hiện đại, những cơ quan tài chính lớn mạnh và đa quốc gia. Theo Nguyễn Đăng Dờn (2012) thì hoạt động của NHTM được xem như HĐKD. Để tiến hành HĐKD này, các NHTM cần phải có vốn và duy trì sự tự chủ về tài chính.

Đặc biệt, mục tiêu tài chính cuối cùng của HĐKD này là đạt được lợi nhuận. Điều này phản ánh xu hướng phổ biến hiện nay trong lĩnh vực này. Theo quan điểm truyền thống về hiệu quả kinh tế của một quá trình, HĐKD của NHTM là biểu hiện của mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu được và tổng chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó, từ đó phản ánh chất lượng của HĐKD đó. Lý thuyết trung gian tài chính của Merton (1985) tập trung vào vai trò của các tổ chức tài chính trung gian, nhấn mạnh vai trò của họ như làm cầu nối giữa lĩnh vực tiết kiệm và lĩnh vực đầu tư trong hệ thống kinh tế.

Trong ngữ cảnh cụ thể này, NHTM được xem là một trong những tổ chức tài chính trung gian, thực hiện chức năng huy động vốn từ cá nhân và tổ chức trong nền kinh tế, sau đó chuyển giao vốn này vào việc cho vay hoặc đầu tư vào các tài sản có khả năng sinh lời khác nhau. Đồng thời, NHTM cũng cung cấp một loạt các dịch vụ tài chính, tín dụng và thanh toán cho cả tổ chức và cá nhân trong cùng hệ thống kinh tế. Vai trò của NHTM như một trung gian tài chính được biểu diễn qua chức năng chuyển đổi các nguồn tiết kiệm thành các khoản tín dụng cho cá nhân và tổ chức tham gia vào các hoạt động đầu tư và kinh doanh. Đồng thời, NHTM còn đóng vai trò quan trọng trong thị trường trái phiếu bởi họ tham gia mua và phát hành trái phiếu do chính phủ phát hành để huy động nguồn vốn cho các dự án công cộng.

Vai trò trong lĩnh vực thanh toán của NHTM thể hiện qua việc thực hiện các giao dịch thanh toán tiền giữa các bên mua và bán hàng hóa và dịch vụ thông qua việc phát hành và thanh toán séc cũng như cung cấp hệ thống thanh toán điện tử. 8 Hoạt động kinh doanh ngân hàng hiện đại cũng được nghiên cứu và phát triển dựa trên nhiều lý thuyết mới và cải tiến các lý thuyết cũ, như: - Lý thuyết về Chuyển đổi số trong Ngân hàng (Digital Transformation in Banking): Chuyển đổi số trong ngân hàng không chỉ liên quan đến việc áp dụng công nghệ mới mà còn là việc thay đổi mô hình kinh doanh, văn hóa tổ chức và cách tiếp cận khách hàng (Vial, 2019). - Lý thuyết về Ngân hàng Mở (Open Banking Theory): Ngân hàng mở cho phép các bên thứ ba truy cập vào dữ liệu tài chính của khách hàng thông qua các API (Giao diện lập trình ứng dụng - Application Programming Interface), tạo ra sự cạnh tranh và đổi mới trong ngành ngân hàng (European Banking Authority, 2020). - Lý thuyết về Fintech và Hợp tác Ngân hàng - Công nghệ Tài chính (Fintech and Bank Collaboration Theory): Sự hợp tác giữa các ngân hàng truyền thống và các công ty Fintech nhằm tận dụng công nghệ để cung cấp các dịch vụ tài chính tiên tiến và cải thiện trải nghiệm khách hàng (Philippon, 2016).

- Lý thuyết về Ngân hàng Xanh và Bền vững (Green and Sustainable Banking Theory): Các ngân hàng cam kết thực hiện các hoạt động kinh doanh bền vững, đầu tư vào các dự án xanh và giảm thiểu tác động đến môi trường (Weber, 2019). - Lý thuyết về Trí tuệ nhân tạo và Học máy trong Ngân hàng (AI and Machine Learning in Banking Theory): Trí tuệ nhân tạo và học máy được sử dụng để cải thiện dịch vụ khách hàng, phát hiện gian lận và quản lý rủi ro tín dụng (Brynjolfsson, 2017). - Lý thuyết về Ngân hàng Không chi nhánh (Branchless Banking Theory): Ngân hàng không chi nhánh tập trung vào việc cung cấp dịch vụ thông qua các kênh kỹ thuật số, giảm sự phụ thuộc vào các chi nhánh vật lý (Suri, 2017).2 Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Hiệu quả là khả năng đạt được kết quả mong muốn từ các điều kiện ban đầu. Trong bối cảnh của các tổ chức kinh doanh, hiệu quả được đo lường dựa trên khả năng của tổ chức đó trong việc tối ưu hóa doanh số so với chi phí hoạt động (Farrell, 1957).

Nói cách khác, tại các tổ chức kinh doanh, hiệu quả thể hiện qua việc kiểm soát tỷ suất 9 sinh lời và tiết kiệm chi phí. Đây là kết quả của việc kết hợp các yếu tố đầu vào để đạt được đầu ra mong muốn của tổ chức. Ngoài ra, hiệu quả còn là yếu tố quan trọng để tăng tính cạnh tranh của tổ chức so với các đối thủ trong cùng ngành. Rose (2002) cho rằng việc đánh giá hiệu quả HĐKD của NHTM sẽ dựa trên lý thuyết cơ bản của hiệu quả HĐKD trong doanh nghiệp, song đồng thời cũng phải xem xét các đặc điểm đặc thù của NHTM.

Trong phạm vi hẹp, hiệu quả kinh doanh của các NHTM chủ yếu liên quan đến khả năng tạo ra lợi nhuận mà vẫn đảm bảo tính bền vững của hoạt động. Tuy nhiên, khi mở rộng quan điểm, hiệu quả kinh doanh của NHTM không chỉ dừng lại ở việc quan tâm đến lợi nhuận mà còn liên quan đến cấu trúc tài sản và nợ, cũng như sự ổn định trong tăng trưởng lợi nhuận. Trong đó, các nguồn lực chính của NHTM bao gồm lao động, cơ sở vật chất, và tài chính cho các HĐKD như tiếp nhận tiền gửi, cho vay và đầu tư, được coi là cơ sở để xác định hiệu quả và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của NHTM. Quá trình nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của ngân hàng đã thu hút sự quan tâm của các nhà quản lý và cổ đông, với sự tập trung đặc biệt vào kết quả của HĐKD.

Butt và cộng sự (2015) đã nhấn mạnh rằng, mặc dù ngân hàng được xem như một doanh nghiệp thương mại với mục tiêu lợi nhuận cuối cùng, nhưng vai trò của chúng trong nền kinh tế là cực kỳ quan trọng. Đặc biệt, hoạt động cho vay và cấp tín dụng không chỉ mang lại lợi nhuận cho ngân hàng mà còn được coi là công cụ quan trọng để thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Bùi Diệu Anh (2013) đã đánh giá rằng, so với các ngành kinh doanh khác, ngành ngân hàng có mức độ tập trung cao. Điều này được chứng minh ở mọi quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam.

Một ngân hàng hoạt động không hiệu quả, có khả năng thanh khoản thấp có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến cả tổ chức kinh tế và cộng đồng dân chúng. Trong các nghiên cứu về hiệu quả HĐKD của NHTM, một số tác giả theo hướng tiếp cận sản xuất với quan điểm ngân hàng như là đơn vị sản xuất (Finance, 1965; Shaffer, 1998), một số tác giả theo hướng tiếp cận trung gian ngân hàng như các trung gian tài chính (Casu và Molyneux, 2003; Maudos và Pastor, 2003; Sealey và Lindley, 1977), và một số khác theo hướng tiếp cận hiện đại nhìn nhận ngân hàng đóng vai trò sản xuất và trung gian (Athanassopoulos và Giokas, 2000; Denizer và cộng sự, 2000). 10 Theo Nguyễn Việt Hùng (2008), trong hoạt động của Ngân hàng Thương mại, theo lý thuyết hệ thống, hiệu quả hoạt động có thể được hiểu qua hai khía cạnh như sau: Thứ nhất, là khả năng chuyển đổi các nguồn lực đầu vào thành các sản phẩm hoặc dịch vụ đầu ra một cách hiệu quả, nhằm tối ưu hóa lợi nhuận hoặc giảm thiểu chi phí để nâng cao khả năng cạnh tranh so với các đối thủ trong ngành tài chính. Thứ hai, là xác suất của việc ngân hàng hoạt động một cách ổn định trong thời gian dài.

Theo Nguyễn Phúc Quý Thạnh (2019) hiệu quả hoạt động của NHTM có thể được hiểu theo ba hướng như sau: Thứ nhất, là tối thiểu hóa chi phí, tức là sử dụng ít nhất các yếu tố đầu vào như vốn, cơ sở vật chất, lao động,. để tạo ra đầu ra như trước. Thứ hai, là giữ nguyên đầu vào nhưng tạo ra lượng đầu ra nhiều hơn. Thứ ba là sử dụng nhiều yếu tố đầu vào hơn nhưng lượng đầu ra được tạo ra tăng nhanh hơn so với tốc độ tăng đầu vào.

Tóm lại, các NHTM được xem là đạt hiệu quả khi đạt doanh thu đầu ra lớn nhất thông qua việc sử dụng cùng số lượng nguồn lực đầu vào với các NHTM khác nhưng chi phí sử dụng là thấp nhất. Đo lường hiệu quả và hiệu suất hoạt động kinh doanh của ngân hàng một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ và quy định thay đổi nhanh chóng.