Tác động của các yếu tố đến ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên tại Hà Nội

Khóa luận phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên tại Hà Nội, cung cấp cái nhìn sâu sắc về xu hướng tiêu dùng.

• Tác giả: Lê Thị Thảo Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Linh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Tác Động Của Các Yếu Tố Đến Ý Định Sử Dụng Ví Điện Tử Của Học Sinh, Sinh Viên Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ Ý ĐỊNH SỬ DỤNG VÍ ĐIỆN TỬ CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu về Hành vi sử dụng các hình thức thanh toán trực tuyến
• 1.3. Nghiên cứu về Hành vi sử dụng ví điện tử
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý QUẢN TRỊ VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của các yếu tố đến ý định sử dụng ví điện tử

Trong thời đại công nghệ 4.0, việc sử dụng ví điện tử ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là trong giới học sinh, sinh viên tại Hà Nội. Nghiên cứu này nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của nhóm đối tượng này. Các yếu tố như thói quen sử dụng công nghệ, độ tin cậy của ví điện tử, và chi phí sử dụng sẽ được xem xét kỹ lưỡng.

1.1. Khái niệm và vai trò của ví điện tử trong đời sống

Ví điện tử là một ứng dụng cho phép người dùng thực hiện các giao dịch tài chính trực tuyến một cách nhanh chóng và tiện lợi. Vai trò của ví điện tử trong đời sống hiện đại không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao trải nghiệm người dùng.

1.2. Tình hình sử dụng ví điện tử tại Hà Nội

Theo thống kê, Hà Nội là một trong những thành phố có tỷ lệ sử dụng ví điện tử cao nhất tại Việt Nam. Sự phát triển này được thúc đẩy bởi nhu cầu thanh toán không tiếp xúc và sự tiện lợi mà ví điện tử mang lại.

II. Các thách thức trong việc sử dụng ví điện tử của học sinh sinh viên

Mặc dù ví điện tử mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức mà học sinh, sinh viên phải đối mặt. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến ý định sử dụng và thói quen tiêu dùng của họ.

2.1. Sự chấp nhận của xã hội đối với ví điện tử

Sự chấp nhận của xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen sử dụng ví điện tử. Nếu cộng đồng xung quanh không ủng hộ, học sinh, sinh viên có thể ngần ngại trong việc sử dụng.

2.2. Tính bảo mật và rủi ro khi sử dụng ví điện tử

Tính bảo mật là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định sử dụng ví điện tử. Nhiều người lo ngại về việc thông tin cá nhân có thể bị rò rỉ hoặc bị lạm dụng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động đến ý định sử dụng ví điện tử

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử. Các biến số sẽ được khảo sát thông qua bảng hỏi và phân tích dữ liệu bằng phần mềm thống kê.

3.1. Thiết kế bảng hỏi khảo sát

Bảng hỏi khảo sát được thiết kế để thu thập thông tin về thói quen sử dụng công nghệ, độ tin cậy của ví điện tử và các yếu tố khác ảnh hưởng đến ý định sử dụng.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích bằng phương pháp hồi quy để xác định mức độ tác động của từng yếu tố đến ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên. Những yếu tố này không chỉ giúp cải thiện trải nghiệm người dùng mà còn thúc đẩy sự phát triển của thị trường ví điện tử tại Việt Nam.

4.1. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến ý định sử dụng

Nghiên cứu chỉ ra rằng tính tiện lợi, độ tin cậy, và chi phí sử dụng là những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định sử dụng ví điện tử.

4.2. Đề xuất giải pháp cho doanh nghiệp cung ứng dịch vụ

Doanh nghiệp cần cải thiện tính bảo mật và cung cấp các chương trình khuyến mãi hấp dẫn để thu hút học sinh, sinh viên sử dụng ví điện tử.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ví điện tử

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử mà còn mở ra hướng đi mới cho các doanh nghiệp trong việc phát triển dịch vụ. Tương lai của ví điện tử tại Việt Nam hứa hẹn sẽ còn phát triển mạnh mẽ hơn nữa.

5.1. Tương lai của ví điện tử tại Việt Nam

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thanh toán không tiếp xúc, ví điện tử sẽ ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử, đặc biệt là trong các nhóm đối tượng khác nhau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và thương mại điện tử đã thúc đẩy mạnh mẽ các phương thức thanh toán trực tuyến tại Việt Nam như chuyển khoản ngân hàng, thẻ tín dụng, quét mã QR và ví điện tử. Bối cảnh đại dịch COVID-19 xuất hiện từ năm 2019 đóng vai trò như đòn bẩy làm thay đổi thói quen tiêu dùng từ giao dịch tiền mặt sang thanh toán không tiếp xúc nhằm bảo đảm an toàn sức khỏe.

Theo số liệu từ Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, thị trường có trên 130 doanh nghiệp công nghệ tài chính (Fintech) đang hoạt động, trong đó có gần 50 tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử được cấp phép. Số liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ghi nhận trong 11 tháng đầu năm 2022, thanh toán không dùng tiền mặt tăng hơn 85% về số lượng và 31,39% về giá trị so với cùng kỳ năm 2021; giao dịch qua Internet tăng tương ứng 89,36% và 40,55%; qua kênh điện thoại di động tăng 116% và 92,3%; qua phương thức quét mã QR tăng 182,5% và 210,6%. Toàn thị trường ghi nhận 120 triệu ví điện tử, trong đó 47 triệu ví đã kích hoạt và 29 triệu ví đang hoạt động thường xuyên; tổng giá trị giao dịch qua ví điện tử tính đến hết quý 3 năm 2022 đạt khoảng 937 nghìn tỷ đồng. Báo cáo khảo sát của Visa cũng chỉ ra rằng 57% người tiêu dùng cài đặt từ 3 ứng dụng ví điện tử trên thiết bị di động và 55% ưa chuộng ứng dụng tích hợp đa dạng giao dịch.

Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ tập trung vào nhóm khách hàng nói chung hoặc thế hệ người tiêu dùng trưởng thành. Nhóm đối tượng học sinh, sinh viên (HSSV) – nhóm dân số trẻ có mức độ tiếp cận công nghệ cao nhưng thu nhập chưa ổn định và có độ nhạy cảm đặc thù với các chương trình khuyến mãi – chưa được phân tích độc lập và sâu sắc. Do đó, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thảo Nguyên (Chuyên ngành Kinh tế, Khoa Kinh tế Chính trị, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, thực hiện tháng 05/2023 dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Thị Linh) đã tập trung giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích sự tác động của các nhân tố đến quyết định/ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố Hà Nội; từ đó đề xuất các giải pháp giúp các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ ví điện tử nâng cao chất lượng và hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện chính sách.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về ví điện tử và các nhân tố ảnh hưởng tới ý định sử dụng của học sinh, sinh viên.
2. Phân tích, đánh giá thực nghiệm các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố Hà Nội.
3. Đưa ra hàm ý quản trị cho các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ và đề xuất kiến nghị đối với cơ quan quản lý Nhà nước nhằm phát triển thị trường ví điện tử.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên.
• Phạm vi không gian: Địa bàn thành phố Hà Nội – trung tâm có mật độ dân số cao, tập trung đông đảo các trường học, cơ sở giáo dục đại học và có điều kiện hạ tầng công nghệ phát triển.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu khảo sát và thông tin thứ cấp được thu thập, xử lý từ tháng 03/2023 đến tháng 05/2023 (thời gian khảo sát bảng hỏi chính thức diễn ra từ ngày 18/04/2023 đến ngày 26/04/2023).
• Phạm vi nội dung: Dịch vụ ví điện tử với tư cách là dịch vụ trung gian thanh toán và ý định hành vi sử dụng của nhóm khách hàng HSSV.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Tác giả tổng hợp các mô hình hành vi người tiêu dùng kinh điển để làm nền tảng lý luận:

• Thuyết Hành động hợp lý (TRA - Fishbein & Ajzen, 1975): Nhấn mạnh ý định hành vi được quyết định bởi Thái độ và Chuẩn chủ quan.
• Thuyết Hành vi có kế hoạch (TPB - Ajzen, 1991): Bổ sung yếu tố Kiểm soát hành vi cảm nhận vào mô hình TRA.
• Mô hình Chấp nhận công nghệ (TAM - Davis, 1989): Sử dụng hai biến số cốt lõi là Nhận thức tính hữu ích và Nhận thức tính dễ sử dụng.
• Thuyết Thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT - Venkatesh et al., 2003): Tích hợp 4 nhân tố gồm Hiệu quả kỳ vọng, Nỗ lực kỳ vọng, Ảnh hưởng xã hội và Điều kiện thuận lợi.

Căn cứ vào đặc thù dịch vụ tài chính số và đối tượng nghiên cứu là HSSV, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu mở rộng dựa trên khung UTAUT, kế thừa 4 biến gốc và bổ sung 2 biến mới gồm Chương trình khuyến mãi (PP) và Tính tin cậy vào bảo mật (RS).

Ký hiệu	Tên nhân tố	Định nghĩa / Bản chất theo mô hình
PE	Hiệu quả kỳ vọng	Mức độ cá nhân tin rằng dùng ví điện tử giúp tối ưu hiệu suất, tiết kiệm thời gian, chi phí.
EE	Nỗ lực kỳ vọng	Mức độ dễ dàng trong việc tiếp cận, thao tác và học cách sử dụng ví điện tử.
SI	Ảnh hưởng xã hội	Mức độ tác động từ gia đình, bạn bè, cộng đồng đến ý định sử dụng hệ thống.
FC	Điều kiện thuận lợi	Sự sẵn có về cơ sở hạ tầng kỹ thuật, thiết bị di động, tri thức hỗ trợ sử dụng ví.
PP	Chương trình khuyến mãi	Tác động từ các mã giảm giá, voucher, chính sách hoàn tiền, tích điểm trên ứng dụng.
RS	Tính tin cậy vào bảo mật	Niềm tin về tính an toàn của giao dịch, bảo mật dữ liệu cá nhân và xử lý sự cố kỹ thuật.
BI	Ý định sử dụng	Biến phụ thuộc đo lường khuynh hướng, sự sẵn sàng tiếp tục và giới thiệu ví điện tử.

Sáu giả thuyết nghiên cứu được thiết lập tương ứng từ H1 đến H6, giả định tất cả 6 nhân tố độc lập đều có tác động tích cực (+) cùng chiều đến Ý định sử dụng ví điện tử của HSSV.

Cơ sở pháp lý về ví điện tử

Khóa luận hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động ví điện tử tại Việt Nam:

• Luật Giao dịch điện tử số 51/2005/QH11.
• Nghị định số 26/2007/NĐ-CP: Quy định chi tiết thi hành Luật Giao dịch điện tử trong hoạt động tài chính.
• Nghị định số 35/2007/NĐ-CP: Quy định về giao dịch điện tử trong hoạt động ngân hàng.
• Thông tư số 39/2014/TT-NHNN: Quy định về dịch vụ trung gian thanh toán.
• Nghị định số 80/2016/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 101/2012/NĐ-CP): Xác định ví điện tử là tài khoản điện tử định danh lưu giữ giá trị tiền tệ được đảm bảo bằng giá trị tiền gửi tỷ lệ 1:1 tại ngân hàng liên kết.
• Thông tư số 6252/NHNN-TT: Quy định về an toàn, bảo mật và yêu cầu tài khoản bảo đảm thanh toán riêng biệt cho ví điện tử.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình xử lý dữ liệu

• Nghiên cứu định tính: Thực hiện phỏng vấn sơ bộ nhóm $n = 10$ HSSV tại Hà Nội để kiểm tra tính thực tế, độ rõ ràng của các thang đo kế thừa trước khi thiết kế bảng hỏi chuẩn hóa.
• Nghiên cứu định lượng: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc qua Google Form phát trên môi trường trực tuyến (Facebook, Email, Instagram, truyền miệng). Thang đo sử dụng thang Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý).
• Quy mô mẫu: Thu về 198 phiếu; sau khi sàng lọc, loại bỏ 11 mẫu không hợp lệ do ngoài đối tượng nghiên cứu, thu được 187 mẫu hợp lệ phục vụ phân tích.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm SPSS để thực hiện:
  1. Thống kê mô tả đặc điểm mẫu nhân khẩu học.
  2. Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (ngưỡng chấp nhận Alpha $\ge 0,6$; hệ số tương quan biến - tổng $\ge 0,3$ hoặc $\ge 0,4$).
  3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA) với phép trích Principal Axis Factoring/Principal Components và phép xoay Varimax (KMO $> 0,5$; Sig Bartlett $< 0,05$; Eigenvalue $> 1$; Factor Loading $\ge 0,5$; Tổng phương sai trích $> 50%$).
  4. Phân tích hệ số tương quan tuyến tính Pearson.
  5. Phân tích hồi quy tuyến tính bội, kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số VIF và kiểm định hiện tượng tự tương quan qua hệ số Durbin-Watson.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan, cơ sở lý luận về ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên và mô hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước về thanh toán điện tử và ví điện tử (như nghiên cứu của Suh & Han, 2003; Wang & Yi, 2012; Nguyễn Thị Linh Phương, 2013; Madan & Yadav, 2016; Pachpande & Kamble, 2018; Bùi Nhất Vương, 2021; Đỗ Nguyễn Kỳ Duyên, 2022). Tác giả làm rõ các khái niệm, chức năng chính của ví điện tử (lưu trữ tiền điện tử, thanh toán hóa đơn, chuyển - nhận tiền, nạp tiền điện thoại, mua vé điện tử, tích lũy tài chính) và phân tích quy trình thanh toán ví điện tử gồm 6 bước trên điện thoại di động hoặc qua 3 giai đoạn (đặt hàng, thanh toán, nhận hàng) trên nền tảng website Internet. Đồng thời, chương này chỉ ra ưu thế (nhanh chóng, tiện lợi, ưu đãi cao) cùng các hạn chế (rủi ro rò rỉ thông tin cá nhân, nghẽn mạng, lỗi hệ thống trừ tiền). Trên cơ sở đó, mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 6 biến độc lập với 26 biến quan sát và 1 biến phụ thuộc với 4 biến quan sát được hoàn thiện.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu từ khảo sát thử nghiệm đến khảo sát diện rộng. Tác giả xây dựng tiêu chí kích thước mẫu dựa trên nguyên tắc của Hair et al. (2014) (tỷ lệ tối thiểu 5:1 trên biến quan sát, tương ứng 30 biến $\times 5 = 150$ mẫu) và Green (1991) đối với phân tích hồi quy ($104 + m = 110$ mẫu). Quy trình kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, quy chuẩn EFA, phân tích tương quan Pearson và mô hình toán học hồi quy tuyến tính bội được mô tả rõ ràng kèm theo tiêu chuẩn kiểm định phần dư, hiện tượng tự tương quan (Durbin-Watson từ 1 đến 3) và hiện tượng đa cộng tuyến ($\text{VIF} < 2$).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thống kê mô tả và các bước xử lý dữ liệu SPSS:

• Cơ cấu mẫu điều tra ($N = 187$): Nữ giới chiếm 61% (114 người), Nam giới chiếm 39% (73 người). Về độ tuổi, nhóm 18 - 22 tuổi chiếm đa số với 72,2% (135 người), nhóm 12 - 18 tuổi chiếm 27,8% (52 người). Về thu nhập cá nhân hàng tháng, mức dưới 3 triệu đồng chiếm 38% (71 người), từ 3 - 6 triệu đồng chiếm 34,2% (64 người), từ 6 - 10 triệu đồng chiếm 22,5% (42 người) và trên 10 triệu đồng chiếm 5,3% (10 người).
• Kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha:
  • Toàn bộ thang đo Ảnh hưởng xã hội (SI) bị loại bỏ do không đạt yêu cầu (biến SI2 có Alpha = 0,556, SI3 có Alpha = 0,520 nhỏ hơn 0,6; biến SI1 có tương quan biến - tổng = 0,391, SI4 = 0,361 nhỏ hơn 0,4).
  • Biến EE4 trong nhóm Nỗ lực kỳ vọng bị loại do hệ số Cronbach's Alpha nếu loại biến ($0,831$) lớn hơn Cronbach's Alpha chung của nhóm ($0,820$).
  • Các nhóm còn lại đều đạt độ tin cậy cao: Hiệu quả kỳ vọng ($\alpha = 0,751$), Nỗ lực kỳ vọng sau khi loại EE4 ($\alpha = 0,831$), Điều kiện thuận lợi ($\alpha = 0,747$), Chương trình khuyến mãi ($\alpha = 0,821$), Tính tin cậy vào bảo mật ($\alpha = 0,830$), Ý định sử dụng ($\alpha = 0,812 / 0,824$).

Thang đo nhân tố	Số biến ban đầu	Số biến sau kiểm định Alpha	Cronbach's Alpha cuối cùng	Biến bị loại
Hiệu quả kỳ vọng (PE)	5	5	0,751	Không
Nỗ lực kỳ vọng (EE)	4	3	0,831	EE4
Ảnh hưởng xã hội (SI)	4	0	Không đạt	Loại cả nhóm (SI1, SI2, SI3, SI4)
Điều kiện thuận lợi (FC)	5	5	0,747	Không
Chương trình khuyến mãi (PP)	4	4	0,821	Không
Tính tin cậy vào bảo mật (RS)	4	4	0,830	Không
Ý định sử dụng (BI)	4	4	0,812	Không

• Phân tích nhân tố khám phá (EFA):
  • EFA lần 1: $\text{KMO} = 0,814$, Sig Bartlett $= 0,000$, trích được 5 nhân tố với tổng phương sai trích $70,746%$. Tác giả loại biến PE1 (tải lên 2 nhân tố với mức chênh lệch hệ số tải $0,714 - 0,530 = 0,184 < 0,2$) và loại biến FC5 (hệ số tải ở cả 2 nhân tố đều nhỏ hơn 0,5, lần lượt là 0,465 và 0,401).
  • EFA lần 2 (19 biến quan sát): Đạt kết quả tối ưu với $\text{KMO} = 0,815$, kiểm định Bartlett có $\text{Approx. Chi-Square} = 1976,683$ ($df = 171$, Sig $= 0,000$). Giá trị Eigenvalue dừng ở mức $1,403 > 1$, trích được 5 nhóm nhân tố với tổng phương sai trích đạt $71,180%$ ($> 50%$), tất cả các hệ số tải nhân tố đều $> 0,5$ và hội tụ chính xác vào các nhóm lý thuyết.

Chương 4: Hàm ý quản trị và kiến nghị

Căn cứ kết quả thực nghiệm, chương 4 đề xuất các giải pháp theo 5 nhóm nội dung cho doanh nghiệp cung ứng ví điện tử:

1. Gia tăng chương trình khuyến mãi: Thiết kế mã giảm giá, voucher liên kết trực tiếp với nhu cầu thực tế của HSSV như ăn uống, giải trí, mua sắm sàn TMĐT, nạp cước viễn thông, giảm học phí.
2. Gia tăng tính hiệu quả kỳ vọng: Tối ưu hóa tốc độ xử lý giao dịch tức thì, tích hợp các công cụ quản lý chi tiêu và kiểm soát tài chính cá nhân.
3. Nâng cao tính tin cậy vào bảo mật: Áp dụng xác thực sinh trắc học, OTP đa kênh, mã hóa dữ liệu đầu cuối, thiết lập quy trình giải quyết sự cố kỹ thuật và hoàn tiền lỗi minh bạch, nhanh chóng.
4. Gia tăng tính nỗ lực kỳ vọng: Đơn giản hóa giao diện người dùng, tối ưu hóa các bước thao tác chuyển tiền, thanh toán nhanh qua quét mã.
5. Nâng cao điều kiện thuận lợi: Mở rộng liên kết hệ thống ngân hàng, đa dạng hóa nền tảng hỗ trợ kỹ thuật và chăm sóc khách hàng 24/7.

Đồng thời, tác giả đưa ra các kiến nghị đối với cơ quan quản lý Nhà nước về việc hoàn thiện khung pháp lý về tiền di động/ví điện tử, ban hành các tiêu chuẩn an toàn an ninh mạng và đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt trong hệ thống giáo dục, trường học.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định các nhân tố chi phối: Khóa luận chứng minh rằng ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên tại Hà Nội chịu sự tác động đồng thời của 5 nhóm nhân tố: Chương trình khuyến mãi (PP), Hiệu quả kỳ vọng (PE), Tính tin cậy vào bảo mật (RS), Nỗ lực kỳ vọng (EE) và Điều kiện thuận lợi (FC).
• Phát hiện về nhân tố bị loại bỏ: Nhân tố Ảnh hưởng xã hội (SI) không có ý nghĩa thống kê trong mẫu khảo sát HSSV, phản ánh tính độc lập cao trong việc lựa chọn ứng dụng công nghệ của thế hệ trẻ hiện nay, khi quyết định tiêu dùng số chủ yếu dựa trên lợi ích thực tế và trải nghiệm cá nhân thay vì ý kiến của người xung quanh.
• Kiểm định dữ liệu chặt chẽ: Mô hình đạt độ giải thích phương sai trích $71,180%$, các thang đo đều có hệ số Cronbach's Alpha từ $0,747$ đến $0,831$.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt lý luận: Khóa luận làm phong phú thêm việc ứng dụng mô hình UTAUT trong bối cảnh thị trường thanh toán số tại các quốc gia đang phát triển; chứng minh tính phù hợp của việc mở rộng mô hình với hai thành phần Chương trình khuyến mãi và Tính tin cậy vào bảo mật.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh dữ liệu cụ thể về đặc điểm nhân khẩu học và hành vi sử dụng ví điện tử của 187 HSSV tại Hà Nội. Kết quả là căn cứ thực nghiệm giúp các công ty Fintech (như Momo, VNPay, ZaloPay, ShopeePay) định vị phân khúc khách hàng học đường để xây dựng chiến lược ưu đãi và phát triển tính năng sản phẩm thích hợp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi không gian: Khảo sát chỉ thực hiện trên địa bàn thành phố Hà Nội, chưa mở rộng ra các tỉnh/thành phố khác hoặc vùng nông thôn nên khả năng tổng quát hóa cho toàn bộ HSSV Việt Nam còn giới hạn.
• Kích thước và phương pháp chọn mẫu: Mẫu nghiên cứu hợp lệ dừng ở quy mô 187 quan sát và thu thập qua phương pháp chọn mẫu thuận tiện trực tuyến (Google Form), có thể tiềm ẩn sự thiên lệch về cơ cấu giới tính (nữ chiếm 61%) và độ tuổi (nhóm sinh viên 18-22 tuổi chiếm 72,2%).
• Phương pháp cắt ngang: Đề tài sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang tại một thời điểm (tháng 04/2023), chưa đo lường được sự biến động của ý định sử dụng theo thời gian hay dưới tác động của các biến động kinh tế vĩ mô.
• Chưa phân hóa theo thương hiệu ví: Nghiên cứu đánh giá ý định sử dụng ví điện tử nói chung, chưa phân tích so sánh chuyên sâu hành vi đối với từng nhà cung cấp dịch vụ cụ thể trên thị trường.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát sang nhiều tỉnh, thành phố khác trên cả nước và áp dụng phương pháp lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên để tăng tính đại diện.
• Thực hiện nghiên cứu theo chuỗi thời gian (longitudinal study) để đánh giá sự dịch chuyển từ "ý định sử dụng" sang "hành vi sử dụng thực tế và lòng trung thành".
• Bổ sung các biến kiểm soát hoặc biến điều tiết như Đặc tính đổi mới cá nhân, Giới tính, Mức thu nhập hoặc so sánh sự khác biệt trực tiếp giữa các thương hiệu ví điện tử lớn tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn trong các phạm vi sau:

• Đối với sinh viên, học viên ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Thương mại điện tử, Hệ thống thông tin quản lý: Khóa luận là tài liệu tham khảo hoàn chỉnh về quy trình thực hiện một nghiên cứu định lượng chuẩn mực: từ tổng quan mô hình (TRA, TPB, TAM, UTAUT), thiết kế bảng hỏi Likert 5 điểm, quy trình sàng lọc loại biến qua 2 bước kiểm định Cronbach's Alpha và 2 lần chạy EFA trên SPSS.
• Đối với các nhà nghiên cứu về hành vi người tiêu dùng số: Cung cấp bộ thang đo gồm 26 biến quan sát kế thừa từ các học giả quốc tế và Việt Nam (Madan & Yadav, Yang et al., Tsai & Liang, Nguyễn Thị Linh Phương) đã được điều chỉnh phù hợp với nhóm người dùng trẻ.
• Đối với các doanh nghiệp Fintech và đơn vị trung gian thanh toán: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về tâm lý tiêu dùng của phân khúc HSSV, giúp bộ phận Marketing và Phát triển sản phẩm xây dựng các chính sách khuyến mãi và hoàn thiện tính năng an toàn bảo mật sát với kỳ vọng của người dùng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng mô hình lý thuyết gốc nào và bổ sung những nhân tố nào?
Khóa luận sử dụng khung Thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT) của Venkatesh và cộng sự (2003) làm nền tảng, đồng thời bổ sung 2 nhân tố mới là Chương trình khuyến mãi (PP) và Tính tin cậy vào bảo mật (RS).

2. Quy mô mẫu khảo sát chính thức của đề tài là bao nhiêu và có đặc điểm nhân khẩu học như thế nào?
Quy mô mẫu khảo sát chính thức gồm 187 mẫu hợp lệ (sau khi loại 11 mẫu không hợp lệ từ 198 phiếu thu về). Cơ cấu mẫu gồm 61% Nữ (114 người), 39% Nam (73 người); 72,2% thuộc độ tuổi 18 - 22 tuổi (135 người), 27,8% thuộc độ tuổi 12 - 18 tuổi (52 người); thu nhập dưới 3 triệu đồng chiếm 38% và từ 3 - 6 triệu đồng chiếm 34,2%.

3. Tại sao nhân tố "Ảnh hưởng xã hội (SI)" lại bị loại khỏi mô hình phân tích?
Trong quá trình kiểm định Cronbach's Alpha, thang đo Ảnh hưởng xã hội không đạt chuẩn kỹ thuật thống kê: các biến SI2 ($\alpha = 0,556$) và SI3 ($\alpha = 0,520$) có hệ số Cronbach's Alpha nhỏ hơn 0,6; các biến SI1 ($0,391$) và SI4 ($0,361$) có hệ số tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,4. Do đó, toàn bộ thang đo SI bị loại bỏ trước khi phân tích EFA.

4. Những biến quan sát nào bị loại bỏ trong bước phân tích nhân tố khám phá (EFA)?
Ở lần chạy EFA thứ nhất, có 2 biến bị loại là PE1 (tải lên đồng thời ở 2 nhân tố với độ chênh lệch hệ số tải $0,714 - 0,530 = 0,184 < 0,2$) và FC5 (có hệ số tải ở cả 2 nhân tố đều nhỏ hơn 0,5, lần lượt là 0,465 và 0,401). Lần chạy EFA thứ hai với 19 biến quan sát đạt độ thích hợp hoàn toàn.

5. Kết quả phân tích nhân tố EFA lần 2 đạt các chỉ số thống kê cụ thể ra sao?
Kết quả EFA lần 2 đạt hệ số $\text{KMO} = 0,815$; kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($\text{Sig} = 0,000$); giá trị $\text{Eigenvalue} = 1,403 > 1$; trích được 5 nhóm nhân tố với tổng phương sai tích lũy đạt $71,180%$, tất cả các biến quan sát đều có hệ số tải nhân tố $> 0,5$.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thảo Nguyên đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và kiểm định thành công mô hình UTAUT mở rộng đối với ý định sử dụng ví điện tử của học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố Hà Nội. Kết quả xử lý 187 mẫu khảo sát cho thấy ý định sử dụng ví điện tử chịu tác động của 5 nhân tố cốt lõi gồm Chương trình khuyến mãi, Hiệu quả kỳ vọng, Tính tin cậy vào bảo mật, Nỗ lực kỳ vọng và Điều kiện thuận lợi, trong khi Ảnh hưởng xã hội không thể hiện tác động rõ rệt. Đề tài đóng góp nguồn dữ liệu thực nghiệm giá trị cùng hệ thống giải pháp quản trị thiết thực cho các tổ chức trung gian thanh toán và cơ quan quản lý trong việc phát triển thị trường tài chính số tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN, CƠ SỞ LÝ LUẬN VE Ý ĐỊNH SỬ DUNG Vi ĐIỆN TỬ CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Nghiên cứu về Hành vi sử dụng các hình thức thanh toán trực tuyến Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện về ý định sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt hay thanh toán trực tuyến. Dé có thé làm rõ hơn hàm nghĩa khoa học về ý định sử dụng dịch vụ thì mỗi bài nghiên cứu đều phải xây dựng được một mô hình nghiên cứu, và lý thuyết về hành vi được ra đời nhằm phục vụ các bài nghiên cứu sau này.

Một số mô hình lý thuyết hành vi phổ biến được các nhà khoa học phát triển dé phục vụ xây dựng mô hình nghiên cứu của các đề tài liên quan như Lý thuyết về hành động hợp lý (TRA) của Ajzen và Fishbein (1975), Ly thuyét về hành vi có kế hoạch (TPB) của AJzen (1991), Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) của Davis (1989), Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT) của Venkatesh và cộng sự (2003). Các mô hình trên được ứng dụng rộng rãi và dẫn đến nhiều kết quả nghiên cứu khác nhau. Dựa trên các mô hình nghiên cứu được phát triển, các đề tài nghiên cứu về hành vi sử dụng công nghệ hay cụ thể hơn là các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ứng dụng dé xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp tuỳ từng đề tài. Cu thể, nghiên cứu ứng dụng mô hình chấp nhận công nghệ TAM của Suh và Han (2003) cho rằng Tính dễ sử dụng và Tính hữu ích được coi là hai nhân tố quan trọng trong việc xác định sự chấp nhận của nhiều công nghệ khác nhau.

Bên cạnh đó, sự tin tưởng của khách hàng cũng có ảnh hưởng đến việc chấp nhận thanh toán trực tuyến qua ngân hàng (Internet banking). Kết quả phân tích thống kê cho thấy Tính hữu dụng, Tính dễ sử dụng, Sự tin tưởng của khách hàng ảnh hưởng đáng kể đến việc chấp nhận Internet banking. Tuy nhiên các nhân tố này có thể không giải thích đầy đủ hành vi của người dùng với một loại hình dịch vụ mới phát triển cụ thể là Internet banking lúc bấy giờ. Nghiên cứu của Nguyễn Quang Tâm (2021) và Nguyễn Hồng Quân (2021) cũng cho rang Tinh dé sử dụng và Tính hữu ích có tác 12 động tích cực đến Ý định hành vi sử dụng của khách hàng.

Tuy nhiên vì kết hợp ứng dụng hai mô hình Thuyết hành vi kế hoạch TPB và Mô hình chấp nhận công nghệ TAM nên kết quả nghiên cứu của Nguyễn Quang Tâm chỉ ra được Kiểm soát hành vi cảm nhận, Chuẩn chủ quan và Thái độ của khách hàng có tác động tích cực đến ý định sử dụng dịch vụ Internet banking, cụ thể là của Ngân hàng Sacombank. Tuy nhiên nghiên cứu vẫn còn hạn chế ở số mẫu chưa có tính đại điện cao; do sự không có sẵn của nguồn dữ liệu thứ cấp nên một số van đề chưa được phân tích sâu sắc trong quá trình nghiên cứu. Còn đối với nghiên cứu của Nguyễn Hồng Quân (2021) sau khi đã bổ sung thêm 2 biến Chính sách hỗ trợ và Tính phổ biến, kết qua hồi quy cho thấy mức độ tác động của hai biến mới là Chính sách hỗ trợ và Tính phổ biến có hệ số tương quan hồi quy lớn hơn nhiều so với Tính hữu ích và Tính dé sử dụng. Điều này cho thấy yếu tố liên quan đến chính sách trong thanh toán trực tuyến và sự tín nhiệm của cộng đồng xã hội với Thanh toán điện tử ở Việt Nam là yếu tố then chốt, có tác động tích cực và trực tiếp lên hành vi thực tế của người tiêu dùng tại các sàn Thương mại điện tử.

Bài nghiên cứu đã cung cấp thêm một bằng chứng nữa về mối liên hệ giữa các nhân tố của thanh toán điện tử tác động tới hành vi mua của người tiêu dùng dưới ý định mua hang và chấp nhận chi trả đơn hàng. Wang và Yi (2012) đã thêm hai biến có liên quan (Bối cảnh sử dụng va Rui ro nhận thức) dé khám phá những tác động đối với việc sử dụng thanh toán di động dựa trên mô hình UTAUT. Kết quả nghiên cứu nhận thấy rằng 2 yếu tố Hiệu quả kỳ vọng và Nỗ lực kỳ vọng đem lại ảnh hưởng nhất đến ý định sử dụng các phương thức thanh toán di động của người tiêu dùng. Tuy nhiên lại không có mối quan hệ đáng ké nào giữa Nhận thức rủi ro và Ảnh hưởng xã hội đến Ý định hành vi cũng như không có ảnh hưởng đáng ké của các điều kiện thuận lợi đối với hang vi người dùng.

Bằng việc ứng dụng mô hình UTAUT, Hoàng Hà (2019) cũng đã phát triển khung nghiên cứu các yếu tô tác động đến hành vi sử dụng Ngân hang di động thông qua việc mở rộng mô hình bang cách bé sung 2 yếu tố Cảm nhận rủi ro và Tính tin cậy. Kết quả nghiên cứu chỉ ra các biến Điều kiện thuận lợi, Hiệu quả kỳ vọng và Tính tin cậy lần lượt tác động mạnh mẽ đến hành vi sử dụng Mobile 13 Banking của người tiêu dùng, giải thích được khoảng 43% quyết định sử dụng ứng dụng Ngân hàng số của khách hàng. Tương tự với kết quả nghiên cứu của Wang và Yi, hai nhóm yếu tô Rui ro và Anh hưởng xã hội không có tác động đến Y định hành vi, bi loại bỏ khỏi mô hình do nhận thấy có hiện tượng tự tương quan. Đây cũng là hướng nghiên cứu tiềm năng cho các công trình trong tương lai.

Nghiên cứu về Hành vi sử dụng ví điện tử Một số nghiên cứu với kết quả nồi bật có thé tham khảo như nghiên cứu của Nguyễn Thị Linh Phương (2013) dựa trên mô hình thuyết hợp nhất về chấp nhận sử dụng công nghệ UTAUT, ngoài 4 nhân tố trong mô hình (hiệu quả kỳ vọng, nỗ lực kỳ vọng, ảnh hưởng xã hội, điều kiện thuận lợi) thì tác giả bổ sung thêm 4 nhân tố vào dé xem xét tương quan va mức độ tác động đến ý định sử dụng Ví điện tử bao gồm 3 nhân tố từ kết quả nghiên cứu lý thuyết: Tin cậy cảm nhận, Chi phí cảm nhận, Hỗ trợ Chính phủ và 1 nhân tố mới từ kết quả phỏng vấn ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực Ví điện tử: Cộng đồng người dùng, đây được coi là nhân tổ mang tính đối mới và sáng tao cao so với các nghiên cứu đi trước. Nghiên cứu có một số hạn chế, bao gồm việc sử dụng mẫu khá hẹp về đối tượng tham gia, không có sự phân tích về tầm quan trọng của từng nhân tố đối với ý định sử dụng, và chưa phân tích rõ ràng về mối tương quan giữa các nhân tô. Madan và Yadav (2016) cũng ứng dụng Thuyết hợp nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ UTAUT đã xác định 7 yếu tố tích cực ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của khách hàng: Hiệu quả mong đợi, Ảnh hưởng xã hội, Điều kiện thuận lợi, Giá trị cảm nhận, Niềm tin, Hỗ trợ hệ thống và Khuyến mãi. Khác với Nguyễn Thị Linh Phương bằng việc bổ sung yếu tố Cộng đồng người dùng, công trình nghiên cứu của Madan và Yadav đã bé sung thêm một khía cạnh mới trong đánh giá áp dụng công nghệ bằng cách đề xuất hai biến số mới: Hỗ trợ hệ thống và Khuyến mãi.

Nghiên cứu của Madan và Yadav là bài nghiên cứu đầu tiên về lĩnh vực Ví điện tử ở Ấn Độ, tuy nhiên nghiên cứu có hạn chế là kích thước mẫu nhỏ, khả năng bao gôm các biên mới và sáng tạo hơn như Tính đôi mới cá nhân 14 (Personal innovativeness) chưa được đề cập đến. Nghiên cứu của Trần Nhật Tân (2018) cũng ứng dụng UTAUT để chỉ ra 7 nhân tố tác động đến ý định sử dụng Ví điện tử Moca tương tự như các nghiên cứu đi trước. Theo đó kết quả chỉ ra Ảnh hưởng xã hội có tác động mạnh mẽ nhất đến ý định, kế đến là Động lực thụ hưởng. Tuy nhiên nghiên cứu của tác giả còn hạn chế về mặt thời gian và kinh phí nên số lượng mẫu ít, khả năng tổng quát chưa cao.

Nghiên cứu của Tsai và Liang (2018) tập trung vào việc đo lường ý định sử dụng ví điện tử của người dùng. Kết quả cho thấy răng, những yếu tổ như tính tiện lợi, độ an toàn, độ tin cậy và chi phí ảnh hưởng đáng kế đến ý định sử dụng ví điện tử của người dùng. Trong đó, nhân tổ Chương trình khuyến mãi được xác định là yếu t6 tác động mạnh mẽ nhất đến ý định sử dụng ví điện tử, có giá trị tương tự với nhân tố Động lực thụ hưởng trong nghiên cứu của Trần Nhật Tân, từ đó có thể xem xét đây là một nhân t6 quan trong tác động đến ý định sử dung ví điện tử. Bên cạnh đó, các yêu tố đặc tính cá nhân của người dùng cũng có tác động đáng ké đến ý định sử dụng ví điện tử.

Nghiên cứu tập trung vào việc do lường các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử, tuy nhiên, không có các yếu tố mới lạ hay tiên tiến hơn dé mô ta và đánh giá xu hướng sử dụng ví điện tử trong tương lai. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Liên Hương và cộng sự (2021) đã trình bày tổng quan lý thuyết về Ví điện tử, ý định sử dụng Ví và các nhân tố có ảnh hưởng đến ý định này. Ứng dụng Lý thuyết về hành vi có kế hoạch TPB cho ra kết quả nghiên cứu nhân tố có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến Ý định sử dụng ví điện tử là Niềm tin người dùng, kế đến là Khả năng đổi mới sáng tạo cá nhân trong lĩnh vực Công nghệ thông tin. Ở biến mới được bồ sung thêm là Khả năng đổi mới sáng tao cá nhân đã khắc phục được hạn chế đi trước của Madan và Yadav (2016).

Tuy nhiên, các tác giả của công trình nghiên cứu cũng thừa nhận sự chênh lệch của bộ mẫu với đa số người tham gia khảo sát từ miền Bắc có thé ảnh hưởng nếu suy rộng kết quả nghiên cứu ra toàn Việt Nam do sự khác biệt về văn hoá, suy nghĩ,. Ngoai ra, có thể còn các nhân tố khác tác động đến Ý định sử dụng ví điện tử chưa được đề cập đến 15 trong nghiên cứu này nên các nghiên cứu trong tương lai có thể khắc phục để kết quả nghiên cứu có ý nghĩa sâu rộng hơn.