mở đầu theo yêu cầu của hành động và kết thúc khi đã xây dựng xong biểu tượng của sự vật, hiện tượng. - Trí nhớ phản ánh những kinh nghiệm đã trải qua của con người, những hình ảnh cụ thể, những rung động cảm xúc, tư tưởng. - Trí nhớ phản ánh các sự vật, hiện tượng đã tác động vào ta trước đó mà không cần có bản thân chúng trong hiện tại. Trí nhớ trải qua ba giai đoạn: Giai đoạn 1: thông qua khí quan cảm giác, lưu thông tin vào bộ não, gọi là “học thuộc”.
Giai đoạn 2: đây là giai đoạn bảo tồn những thông tin đã thu được vào trong trí nhớ. Giai đoạn 3: đây là giai đoạn nhận thức và tái hiện khi cần lấy những thông tin cần thiết ra. Căn cứ vào thời gian củng cố và gìn giữ tài liệu, trí nhớ hay ghi nhớ có ba hình thức đó là: ghi nhớ tức thời, ghi nhớ ngắn hạn, ghi nhớ dài hạn. Ba hình thức đó của ghi nhớ có mối liên hệ mật thiết với nhau.
Muốn ghi nhớ lâu thì phải dựa vào ghi nhớ ngắn hạn, muốn ghi nhớ ngắn hạn phải dựa vào ghi nhớ tức thời. Vì vậy, muốn củng cố ghi nhớ thì phải thường xuyên ôn tập. Vì vậy, trí nhớ có vai trò quan trọng trong đời sống con người, là điều kiện không thể thiếu được để con người có đời sống tâm lý bình thường, ổn định, lành mạnh, là điều kiện để con người có và phát triển các chức năng tâm lý bậc cao. Trong học tập Lịch sử, nếu như học sinh chỉ học bằng phương pháp học thuộc thì mới trải qua một giai đoạn của quá trình ghi nhớ vì thế sự ghi nhớ sẽ không được lâu bền.
Nhiệm vụ chính của giáo viên là cần tạo được hứng thú học tập cho học sinh thông qua việc đặt các câu hỏi gợi mở có liên quan tới kiến thức đang học, đồng thời cần dạy học sinh phương pháp ghi nhớ tài liệu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhanh và dễ nhất. Và thực tế đã chứng minh rằng sơ đồ tư duy chính là một công cụ hữu ích của trí nhớ. Khái niệm sơ đồ tư duy Sơ đồ tư duy là một kỹ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp, tương thích với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não giúp con người khai phá tiềm năng của bộ não. Sơ đồ tư duy giúp con người: ghi nhớ, quản lý, sáng tạo, lập kế hoạch.và thành công trong cuộc sống.
Sơ đồ tư duy là một công cụ của tổ chức tư duy, đây là phương pháp dễ nhất để truyền tải thông tin vào bộ não và đưa thông tin ra ngoài bộ não của bạn. Sơ đồ tư duy là một phương tiện ghi chép đầy sáng tạo, hiệu quả theo đúng nghĩa của nó “sắp xếp” ý nghĩ của con người. Sơ đồ tư duy – Công cụ học tập hiệu quả (Nguồn: http://lopluyenthidaihoc.com ) 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sơ đồ tư duy cũng được so sánh với bản đồ của thành phố. Trung tâm của sơ đồ tư duy cũng giống như trung tâm của thành phố, đại diện cho tư tưởng trung tâm của chính sơ đồ tư duy.
Các con đường chính là các nhánh nhỏ của sơ đồ tư duy nó chia ra từ trung tâm của thành phố hay chính là trung tâm của ý tưởng sáng tạo. Sơ đồ tư duy - một thiết kế hướng dẫn, là một khái niệm rất có ý nghĩa trong giáo dục vì nó đem lại một cách tiếp cận mới trong việc kiến tạo ý tưởng, kiến thức và suy nghĩ, vì vậy nó luôn đổi mới và làm chuyển biến mối tương tác giữa giáo viên và người học. Cấu trúc của sơ đồ tư duy Sơ đồ tư duy có cấu trúc là các hình ảnh, đường nét, màu sắc. Ở giữa sơ đồ là ý tưởng hay hình ảnh trung tâm (A).
Ý tưởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng các nhánh tượng trưng cho ý chính và đều được nối với trung tâm (A1, A2, A3, A4. Từ các nhánh này lại được phân thành các nhánh nhỏ (B1, B2, B3, B4.) kết nối từ các nhánh A1, A2, A3, A4.Từ các nhánh nhỏ này lại được phân thành nhiều nhánh nhỏ hơn (C1, C2, C3, C4.) nhằm nghiên cứu vấn đề ở mức sâu hơn nữa. Nhờ vậy “sơ đồ tư duy có thể bao quát được các ý tưởng trên một phạm vi rộng mà một bản liệt kê các ý tưởng thông thường không thể làm được” [04,tr. Cấu trúc này được cụ thể như sau: Hình 1.
Cấu trúc sơ đồ tư duy 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cách viết trong sơ đồ tư duy không giống cách viết thông thường, sơ đồ tư duy không viết từ trái sang phải, từ trên xuống dưới theo kiểu truyền thống. Thay vào đó sơ đồ tư duy được vẽ, viết, đọc theo hướng bắt nguồn từ trung tâm di chuyển ra phía ngoài và sau đó là theo chiều kim đồng hồ. Do đó, chúng ta sẽ thấy các từ ngữ bên trái sơ đồ tư duy sẽ được đọc từ phải sang trái (bắt đầu từ phía trong di chuyển ra phía ngoài). Sau đây là hình vẽ hướng dẫn cách đọc một sơ đồ tư duy: Hình 1.
Cách đọc sơ đồ tư duy Các kết cấu chính I, II, III, IV trong sơ đồ tư duy phía trên được gọi là bốn nhánh chính. Và từ các nhánh chính này lại được chia thành các nhánh nhỏ hơn nữa. Khi đọc chúng ta sẽ đọc từ trong ra ngoài, đọc theo chiều kim đồng hồ: bắt đầu từ nhánh I, nhánh II, nhánh III và nhánh IV. Trong nhánh I và II, khi đọc các nhánh nhỏ hơn cần lưu ý đọc từ trên xuống dưới theo chiều kim đồng hồ.
Trong nhánh III và IV, khi đọc các nhánh nhỏ hơn cần lưu ý đọc từ trên xuống dưới nhưng theo hướng ngược chiều kim đồng hồ. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò, ý nghĩa của sử dụng sơ đồ tư duy trong môn Lịch sử theo định hướng dạy học tích cực 1. Vai trò của sử dụng sơ đồ tư duy trong môn Lịch sử Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học sẽ giúp thay đổi cách giảng dạy từ Thầy đọc - trò chép sang cách tiế p câ ̣n kiến tạo kiến thức và suy nghĩ.
Ý tưởng là sơ đồ tư duy được xây dựng theo quá trình từng bước khi giáo viên và người học tương tác với nhau. Vì đây là một hoạt động vừa mang tính phân tích vừa mang tính nghệ thuật, nó làm cho bộ não hoạt động một cách đa dạng, huy động hết các chức năng nhận thức của nó. Với đặc điểm đơn giản và thú vị, sơ đồ tư duy có thể được sử dụng trong nhiều ngành học, môn học, nhiều lĩnh vực trong cuộc sống. * Đối với học sinh: Sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép có sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa kiến thức theo chủ đề.
Vì vậy, sơ đồ tư duy sẽ giúp học sinh trong việc hệ thống và ghi nhớ các kiến thức lịch sử. Màu sắc và hình ảnh trong sơ đồ tư duy sẽ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lịch sử một cách dễ dàng. Sơ đồ tư duy còn giúp học sinh trong việc hệ thống hóa kiến thức môn lịch sử, để hệ thống hóa được kiến thức lịch sử học sinh cần phải nắm vững được những nội dung kiến thức rất dài bao gồm các sự kiện lịch sử, một bài, một chương, một phần. Sơ đồ tư duy có cấu trúc là sự liên kết giữa ý tưởng trung tâm với các nhánh nhỏ với nhau, vì vậy nhìn vào sơ đồ tư duy học sinh có thể ghi nhớ, hệ thống hóa kiến thức môn lịch sử một cách dễ dàng theo từng bài, từng chương, từng phần.
Sơ đồ tư duy còn giúp cho việc phát triển tư duy cho học sinh. Với đặc điểm là một kỹ thuật hình họa có sự kết hợp của đường nét, hình ảnh, màu sắc, từ ngữ sẽ rất phù hợp với hoạt động và chức năng của bộ não. Vì 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thế, sơ đồ tư duy sẽ tạo điều kiện cho học sinh phát triển lối tư duy sáng tạo và mạch lạc. Khác với văn bản viết trình bày nội dung theo cách tuần tự, sơ đồ tư duy không những biểu thị sự kiện mà còn cho thấy mối liên hệ giữa các sự kiện với nhau, nhờ đó giúp người học hiểu sâu hơn về các chủ đề lịch sử.
Sơ đồ tư duy còn giúp học sinh phát triển khả năng thẩm mỹ. Do việc thiết kế sơ đồ tư duy phải bố cục màu sắc, đường nét, các nhánh sao cho đẹp, sắp xếp các ý tưởng một cách khoa học, xúc tích, hợp lí, dễ đọc, dễ tiếp thu. Sử dụng sơ đồ tư duy sẽ tạo ra một phương pháp ghi chép hoàn toàn mới cho học sinh. Sơ đồ tư duy là một phương pháp hoàn toàn mới có sử dụng màu sắc, hình ảnh và ghi chép những nội dung chính.
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học lịch sử sẽ giúp học sinh hình thành cho mình một phương pháp tự học, tự ôn tập kiến thức môn Lịch sử. * Đối với giáo viên: Dạy học là một trong những nghề quan trọng nhất của xã hội vì người thầy chịu trách nhiệm về tri thức - nguồn tài nguyên quý giá nhất trong các nguồn tài nguyên. Nếu bộ não hoạt động đồng bộ và tạo dựng những kết cấu khổng lồ trên cơ sở tri thức sẵn có thì vai trò của người thầy lại càng quan trọng hơn, và khi cơ sở tri thức này sai lầm hay yếu kém thì người học càng học bao nhiêu, toàn thể kết cấu sẽ càng có nhiều khẳ năng sụp đổ bấy nhiêu. Vì vậy, mọi người thầy cần hiểu bài học đầu tiên phải dạy cho học trò là: hiểu biết trí tuệ, học cách học - thậm chí là trước khi học đọc, học viết và học số.
Đối với giáo viên, sơ đồ tư duy có ý nghĩa và vai trò như sau: Sơ đồ tư duy giúp giáo viên biết cách gợi hứng thú cho người học một cách tự nhiên, nhờ đó giúp học sinh tiếp thu được nhiều hơn và tích cực hơn trong lớp. Sơ đồ tư duy làm cho bài học cũng như cách trình bày bài học ngẫu hứng, sáng tạo và lý thú hơn đối với cả giáo viên và học sinh. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.