Đặt vấn đề Đất nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước tiến tới xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Để đạt được mục tiêu đó Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ người dân phát triển kinh tế trong đó nghành chăn nuôi đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển kinh tế, xã hội. Nhờ đó nghành chăn nuôi đã có nhiều bước phát triển đáng kể, đóng góp một phần không nhỏ vào nền kinh tế quốc dân. Trong đó nghành chăn nuôi lợn có một vị trí quan trọng trong nghành chăn nuôi gia súc ở các nước trên thế giới cũng như ở nước ta, với những ưu thế mà các nghành chăn nuôi gia súc khác không có.
Theo kết quả điều tra của cục thống kê (2003), năm 2002 đàn lợn cả nước có 23,169 triệu con, trong giai đoạn từ năm 1990 - 2002, đàn lợn tăng bình quân 6,84%/năm, đàn nái tăng 2,6%, tổng sản lượng thịt hơi tăng 16,75%. Tại thời điểm 01/01/2015 đàn lợn có 27,7 triệu con, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm 2014, sản lượng thịt lợn đạt 3,5 triệu tấn, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm 2014. Tuy nhiên nghành chăn nuôi lợn vẫn gặp những khó khăn nhất định, đặc điệt là dịch bệnh xảy ra nhiều, trong đó bệnh viêm tử cung ở lợn nái là một trong những bệnh hay gặp nhất ở lợn nái sinh sản. Bệnh không những gây ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản của lợn nái mà còn là nguyên nhân làm tăng cao tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con đang trong thời gian theo mẹ, do đó làm chất lượng của đàn lợn giống bị ảnh hưởng, nếu không điều trị kịp thời có thể kế phát sang viêm vú, mất sữa, nặng có thể dẫn tới rối loạn sinh sản, vô sinh, viêm phúc mạc,… Từ đó dẫn đến giảm hiệu quả kinh tế của người chăn nuôi lợn.
2 Bệnh viêm tử cung xảy ra do dụng cụ thụ tinh nhân tạo cứng gây sây sát và tạo ra các ổ viêm nhiễm, do tinh dịch bị nhiễm và dụng cụ thụ tinh không được vô trùng, do chuồng trại và môi trường sống của lợn nái bị ô nhiễm. Lợn bị viêm tử cung có những biểu hiện như âm môn sưng tấy đỏ, dịch xuất tiết từ âm đạo chảy ra nhầy trắng đục đôi khi có máu lờ lờ, con vật đứng nằm bứt rứt không yên, biếng ăn. Lợn nái bị viêm thụ tinh không có kết quả hoặc khi có thai sẽ bị thai chết. Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn trên chỉ ra rõ cần thiết phải nghiên cứu về các quy trình kỹ thuật trong chăn nuôi và quy trình phòng, trị bệnh hiệu quả, với mục đích góp phần nâng cao năng suất sinh sản của đàn nái, chúng tôi tiến hành thực hiện chuyên đề: “Áp dụng quy trình kỹ thuật và phòng trị bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản tại công ty cổ phần chăn nuôi Thanh Tân, xã Thanh Tân, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam”.
Mục đích và yêu cầu của chuyên đề 1. Mục đích - Điều tra tình hình chăn nuôi, vệ sinh phòng bệnh và áp dụng các quy trình kỹ thuật vào chăn nuôi. - Điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh tại trang trại. - Thử nghiệm một số phác đồ điều trị viêm tử cung và rút ra các quy trình phòng, trị bệnh viêm tử cung cho lợn nái sinh sản.
Yêu cầu của chuyên đề - Điều tra tình hình chăn nuôi của trang trại. - Áp dụng các quy trình kỹ thuật vào trong chăn nuôi. - Đưa ra các quy trình phòng bệnh và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học của chuyên đề 2. Cấu tạo giải phẫu Bộ phận sinh dục bên trong - Buồng trứng Buồng trứng của lợn nái nằm trong xoang chậu và phát triển thành từng cặp. Nó thực hiện cả hai chức năng: ngoại tiết (bài noãn) và nội tiết (sản sinh ra hormone sinh dục cái). Buồng trứng là cơ quan được hình thành trong giai đoạn phôi thai và lúc con vật mới được sinh ra.
Hình dạng và kích thước của buồng trứng biến đổi tùy theo giai đoạn của chu kỳ sinh dục. Tuổi, đặc tính cá thể, chế độ dinh dưỡng có ảnh hưởng nhất định đến hình dáng đến kích thước của buồng trứng. Theo Trần Thị Dân (2004) [5], buồng trứng có hai chức năng cơ bản là tạo giao tử cái và tiết hormone: estrogen, progestrone, oxytocin, relaxin và inhibrin. Các hormone này tham gia vào việc điều khiển chu kỳ sinh sản của lợn nái.
Cấu tạo: + Phía ngoài buồng trứng được bao bọc bởi một lớp màng liên kết sợi, chắc như màng dịch hoàn. Phía trong buồng trứng được chia làm hai miền là miền vỏ và miền tủy. Miền vỏ đảm bảo quá trình phát triển của trứng đến khi trứng chín và rụng. + Miền vỏ bao gồm 3 phần: Tế bào nguyên thủy, thể vàng và tế bào hạt, tế bào trứng nguyên thủy hay còn gọi là trứng non (Fullcylle cophorimari) nằm dưới lớp màng của buồng trứng.
Khi noãn nang chín, các tế bào bao quanh tế bào trứng phân chia thành nhiều tế bào có hình hạt (Sliarum 4 glanusolum), noãn bao càng phát triển thì các tế bào nang tiêu tan tạo ra xoang có chứa dịch. Các tầng tế bào còn lại phát triển lồi lên tạo thành một lớp màng bọc, ở ngoài dày lên để chứa trứng. - Ống dẫn trứng Ống dẫn trứng được chia bởi màng treo, đó là một nếp gấp màng bụng bắt nguồn từ lớp bên của dây chằng ruột. Căn cứ vào chức năng có thể chia ống dẫn trứng thành 4 đoạn: + Tua điểm: Có hình như tua liềm.
+ Phễu: Có hình phễu, miệng phễu nằm gần buồng trứng. + Ống dẫn trứng: Đoạn ống dẫn rộng, xa tâm. + Eo: Đoạn ống hẹp gần tâm, nối ống dẫn trứng với khoang tử cung. - Tử cung (dạ con) Tử cung gồm hai sừng tử cung, các sừng gấp nếp hoặc quấn lại và có độ dài đến hơn một mét trong khi thang tử cung lại ngắn.
Độ dày thích hợp cho việc mang nhiều thai. Cả hai mặt của tử cung được dính vào khung chậu và thành bụng bằng dây chằng rộng, ở động vật đẻ nhiều các dây chằng tử cung giãn ra làm cho tử cung thông vào xương chậu. Các tuyến nội mạc tử cung có cấu trúc hình nhánh, cuộn hoặc hình ống, chúng tiết ra dịch đổ vào bề mặt nội mạc tử cung. Cổ tử cung là một tổ chức sợi mà mô liên kết chiếm ưu thế kết hợp với sự có mặt của một ít cơ trơn có thành dày và một thành xoang chậu hẹp.
Theo Trần Thị Dân (2004) [5], trương lực cơ co càng cao (tử cung trở nên cứng) khi có nhiều estrogen trong máu và trương lực cơ co giảm (tử cung mềm) khi có nhiều progesteron trong máu. Vai trò của cơ tử cung là góp phần cho sự di chuyển của tinh trùng. 5 - Âm đạo Cấu tạo như một ống cơ có thành dày. Âm đạo lợn từ 10 - 12cm.
Ở lợn, tiểu mô âm đạo phát triển lên về độ cao tối đa vào lúc động dục và giảm xuống điểm thấp nhất vào ngày 12 - 16, các lớp bề mặt của biểu mô âm đạo bong ra ở các ngày 4 và 14. Khả năng co rút âm đạo đóng vai trò chính trong việc đáp ứng hoạt động sinh lý và cho sự vận động của tinh trùng. Sự co rút của âm đạo, dạ con và ống dẫn trứng được kích thích bởi dịch thể bài tiết vào trong âm đạo, trong quá trình kích thích lúc giao phối. Dịch âm đạo chủ yếu là thấm qua màng âm đạo, hỗn hợp với các chất tiết của âm hộ từ các tuyến bã nhờn và các tuyến mồ hôi làm lẫn với các dịch nhày của cổ tử cung, các dịch nội mạc tử cung, ống dẫn trứng và các tế bào bong ra từ biểu mô âm đạo.
Bộ phận sinh duc bên ngoài Bộ phận sinh dục bên ngoài là các phần mà người ta có thể nhìn thấy, sờ thấy và quan sát được, bao gồm: âm môn, âm vật và tiền đình. - Âm môn : Còn gọi là âm hộ nằm ở dưới hậu môn. Phía ngoài âm môn có 2 môi (lobia pdendi). Hai môi được nối với nhau bằng hai mép (Erima vulvace).
Trên hai môi của âm môn có sắc tố màu đen và có nhiều tuyến tiết (như tuyến tiết nhờn và tuyến tiết mồ hôi). - Âm vật (clitous): Nằm ở dưới hai mép của âm môn. Âm vật giống như dương vật của con đực được thu nhỏ lại. Về cấu tạo, âm vật cũng có thể hồng như con đực.
Trên âm vật có nếp da tạo mũ âm vật, giữa âm vật bẻ gấp xuống dưới. Trong thực tế, sau khi dẫn tinh cho gia súc cái, thường xoa bóp nhẹ vào âm vật kích thích con cái hưng phấn để tử cung trở lại co thắt vào, vận động bình thường. 6 - Tiền đình (Vestibulum): Là giới hạn giữa âm môn và âm đạo, nghĩa là qua tiền đình mới vào âm đạo. Trong tiền đình có dấu vết màng trinh, phía trước thông màng trinh với âm đạo, phía sau màng trinh có lỗ liệu đạo.
Màng trinh có tuyến, các tuyến này xếp theo hình chéo hướng quay về âm vật, chúng có chức năng tiết dịch nhày. Tuyến vú của lợn - Cấu tạo cơ bản của tuyến vú bao gồm 2 phần: Bao tuyến và hệ thống ống dẫn. + Bao tuyến là nơi sản sinh sữa được cấu tạo từ tế bào biểu mô, mỗi bao tuyến giống như một cái túi nhỏ thông với ống dẫn sữa. + Ống dẫn sữa khởi đầu bằng ống dẫn nhỏ thông với xoang bao tuyến, nhiều ống dẫn nhỏ tập hợp lại đổ vào ống dẫn trung bình rồi đổ vào ống dẫn lớn sau đó đổ vào bể sữa.
Có thể hình dung cấu tạo tuyến vú giống hình cành cây còn các bao tuyến giống hình chùm nho. Bể sữa là một xoang rộng, được thông với ống đầu vú để đưa sữa ra ngoài. Số lượng bể sữa và ống đầu vú cũng khác nhau tùy loài. Lợn mỗi một đầu vú có 2 - 3 ống thông vú.
Xung quanh ống dẫn sữa và bể sữa được bao bọc bởi những sợi cơ trơn và có tác dụng trong việc thải sữa khi co bóp. Ống thông đầu vú có sợi cơ trơn sắp xếp theo hình vòng. Toàn bộ tuyến vú được bao bởi mô liên kết và mô mỡ. Mỗi bao tuyến được bao bọc bởi lưới mao mạch dày đặc, nó cung cấp máu cho việc tạo sữa.
Hệ tĩnh mạch trong tuyến vú phát triển mạnh hơn hệ động mạch theo Hoàng Toàn Thắng (2006) [21].