Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng quản lý tổ chuyên môn các trường trung học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương. Chương 3: Một số b iện pháp quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông Kết luận và kiến nghị. Tài liệu tham khảo.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Nghiên cứu quản lý hoạt động chuyên môn trường THPT là một vấn đề tưởng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn, phức tạp, vì thực chất công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THPT. Việc nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung và nhà trường THPT nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển G iáo dục và Đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng góp của các b iện pháp đó là hết sức quan trọng.
Đây là vấn đề luô n luô n được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm ra b iện pháp quản lý hoạt động chuyên môn sao cho có hiệu quả nhất. Các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết đã cho rằng: “ Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên”. Với kinh nghiệm 26 năm làm hiệu trưởng VAXukhomlinxki (VA.Xukhomilinxki - Một số kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng THPT) đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình.
Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số b iện pháp quản lý của trường THPT như việc phân công công việc hợp lý qua các thành viên trong BGH, hiệu trưởng và hiệu phó phụ trách chuyên môn. Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa hiệu trưởng và hiệu phó để đạt mục tiêu đề ra. Các tác giả đều khẳng đ ịnh vai trò lãnh đạo toàn d iện của hiệu trưởng. Tuy nhiên, trong thực tế cùng tham gia quản lý nhà trường với hiệu trưởng còn có vai trò của phó hiệu trưởng, đặc b iệt là phó hiệu trưởng phụ trách công tác hoạt động chuyên môn.
Tất nhiên 8 công việc của hiệu trưởng, và phó hiệu trưởng đều nhằm tiến tới mục tiêu chung của nhà trường nhưng làm thế nào để công việc của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng đạt được kết quả cao nhất tránh “dẫm chân” lên nhau, tránh bị “lấn sân” của nhau. Làm được như vậy là đã huy động tốt nhất sức mạnh của tập thể giáo viên.Xukhom linki cũng như nhiều tác giả đã chú trọng đến sự phân công hợp lý giữa Hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng, ở đây được hiểu theo nghĩa: Hiệu trưởng là người lãnh đạo tập thể sư phạm của nhà trường c hịu trách nhiệm về các vấn đề chung, song không xa rời công tác giảng dạy. Bằng việc hiệu trưởng có thể trực tiếp quản lý một công tác chuyên môn cụ thể nào đó và am hiểu công tác dạy môn học chuyên ngành thuộc lĩ nh vực chuyên môn của mình. Phó hiệu trưởng cùng với hiệu trưởng đề ra kế hoạch công tác dạy học tối ưu nhất trong đ iều kiện cụ thể và là người tổ chức thực hiện kế hoạch này.
Trong những trang viết của mình,V.Xukhomlinxki cũng như các tác giả V.PXtrehicodin, Gigoocscaia, Hakhonôp. đều cho rằng muốn nâng chất lượng giảng dạy là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình. Muốn xây dựng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn, tâm huyết với nghề, người hiệu trưởng phải có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trường mình, đó là những người yêu trẻ, phải b iết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học. Một trong những b iện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy mà các nhà nghiên cứu quan tâm chính là tổ chức hội thảo khoa học.
Bởi vì hội thảo khoa học là b iện pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên vì “ G iáo viên càng hiểu b iết nhiều thì anh ta vạch ra trước học s inh 9 những triển vọng của khoa học thường xuyên hơn, càng làm cho học s inh hiểu kỹ, tính ham hiểu b iết của học s inh bộc lộ ra nhiều hơn, ở các em sẽ nảy s inh ra nhiều câu hỏ i, nhiều thắc mắc hơn, những câu hỏi các em đặt ra sẽ thông minh hơn, thú vị hơn và khó khăn hơn”. Tuy nhiên để hoạt động này đạt hiệu quả cao, nội dung các cuộc hội thảo khoa học được chuẩn bị kỹ và có tác dụng thiết thực đến việc dạy học, tổ chức hội thảo s inh động thu hút được nhiều giáo viên tham gia thảo luận, trao đổi, vấn đề đưa ra thảo luận phải mang tính thực tiễn cao, phải là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm và có tác dụng thiết thực đối với việc dạy học. Qua các buổi hội thảo hiệu trưởng hiểu thêm được các quan đ iểm của giáo viên về việc dạy học. Bản thân giáo viên cũng nắm vững hơn, sâu hơn về khoa học cơ bản, về các vấn đề còn mơ hồ và họ sẽ mở rộng hơn về tầm nhìn, tầm hiểu b iết vận dụng vào trong giảng dạy và từ đó nâng cao được chất lượng dạy học.Xukhomlinki và Xvecxlenrơ nhấn mạnh tầm quan trọng của b iện pháp dự giờ, phân tích bài học.
Xvecxlenrơ cho rằng việc dự giờ và phân tích bài học là đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lý quá trình dạy học của giáo viên. Việc phân tích bài học trước hết phải nêu cho giáo viên b iết cách khắc phục thiếu sót, phát huy các mặt mạnh để nâng cao chất lượng bài giảng. Tác giả đã đề ra các yêu cầu và quy trình phân tích một giờ dạy để giúp cho hiệu trưởng thực hiện có hiệu quả b iện pháp quản lý này.AXukhomlinki đã nêu lên rất cụ thể cách tiến hành dự giờ và phân tích sư phạm của sách giáo khoa, nội dung dạy trong chương trình. T iếp theo là giáo viên và hiệu trưởng dự giờ lẫn nhau và cùng nhau dự giờ giáo viên giỏ i, cứ như vậy giáo viên đã được hiệu trưởng hướng dẫn cho rất nhiều về phương pháp dạy học, về cách thức tổ chức dạy học để nâng cao trình độ học vấn của học s inh.
10 Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận như quản lý và chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và phẩm chất cần có của người quản lý, vai trò người quản lý. Các công trình nghiên cứu riêng về người hiệu trưởng trường học, có thể kể đến các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sỹ Hồ, Lê Tuấn, Nguyễn Văn Lê. Biện pháp giáo dục chính trị tư tưởng cho giáo viên và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để xây dựng tiềm lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên cũng là b iện pháp không thể thiếu được mà phải làm thường xuyên liên tục. Công tác thi đua và khen thưởng trong quá trình quản lý là vấn đề rất quan trọng.
Bởi vì thi đua là động lực cho mọi thành viên phát huy hết khả năng, trí tuệ, động viên lẫn nhau dạy thật tốt, học thật tốt, làm cho chất lượng và hiệu quả giáo dục ngày một nâng cao hơn. Về vai trò công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng, đ iều hành và quản lý của mình để qua đó tác động có hiệu quả vào quá trình cả tiến chất lượng ở các khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục cấp vi mô cũng như cấp vĩ mô. Các công trình khoa học này với tầm vóc quy mô cũng như ý nghĩa, lý luận và thực tiễn nhất đ ịnh trong quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học.
Tuy nhiên các công trình này chỉ nghiên cứu về mặt lý luận, song nghiên cứu về b iện pháp quản lý hoạt động chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THPT chưa được đề cập cụ thể đầy đủ và chi tiết trong khoa học giáo dục. Gần đây một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành quản lý giáo dục bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số vấn đề về quản lý cũng như đề xuất một số b iện pháp quản lý như đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt động dạy và giao lưu thầy trò nhằm nâng cao chất 11 lượng giáo dục học sinh THPT tỉnh Gia Lai” của Trần Ngọc Chi (1997); “ Một số b iện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng nhằm góp phần nâng cao kết quả học tập cho các học s inh THPT thị xã Sơn La” của Nguyễn Khai Tâm (2000); “Các b iện pháp quản lý hoạt động dạy của hiệu trưởng trường THPT tỉnh Thái Nguyên” của Đ inh Thị Tuyết Mai (2002)”; “ Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường THPT huyện Yên Khánh - Ninh Bình trong bối cảnh hiện nay” của Đỗ Văn Thông (2008); “ Biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT Ngô Gia Tự tỉnh Bắc Ninh” của Nguyễn Hữu Hùng (2010); Thực trạng quản lý tổ chuyên môn của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long an của Phạm Tuấn Dũng. Nhìn chung các đề tài đã nghiên cứu lý luận quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý tổ chuyên môn nhưng chưa có đề tài nào nghiên cứu “Thực trạng quản lý tổ chuyên ở các trường THPT huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương”. Lý luận về hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông 1.
Khái niệm về tổ chuyên m ôn, tổ trưởng chuyên môn 1. Khái niệm về tổ chuyên môn Tổ chuyên môn là tổ giáo viên theo bộ môn hoặc nhóm bộ môn, là một bộ phận chính thức trong cơ cấu tổ chức của nhà trường, giúp hiệu trưởng đ iều hành và thực hiện các hoạt động nghiệp vụ sư phạm và trực tiếp quản lý lao động của các giáo viên trong tổ.