Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Lào Cai giữ vị trí đô thị loại 2 và là trung tâm kinh tế, chính trị trọng yếu của tỉnh Lào Cai, đóng vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế huyết mạch giữa Việt Nam cùng các nước ASEAN với vùng Tây Nam rộng lớn của Trung Quốc. Trong giai đoạn 2011 - 2015, kinh tế thành phố duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân ấn tượng đạt 16,48%, vượt 1,48% so với mục tiêu đại hội đề ra. Thu nhập bình quân đầu người năm 2015 đạt 59,8 triệu đồng, hoàn thành 153,3% kế hoạch. Dù sở hữu nguồn tài nguyên phong phú từ hệ thống di tích lịch sử như Đền Thượng, Đền Mẫu, Chợ Cốc Lếu đến tuyến hành lang kinh tế Côn Minh - Hải Phòng, ngành du lịch địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản lớn.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là hiệu quả quản lý nhà nước đối với các hoạt động du lịch còn thiếu tính đồng bộ, công tác xúc tiến quảng bá chưa thực sự sắc bén và việc khai thác tiềm năng cửa khẩu chưa tạo ra chuỗi giá trị gia tăng cao. Luận văn tập trung giải quyết mục tiêu: Đánh giá toàn diện thực trạng quản lý nhà nước về du lịch trên địa bàn thành phố Lào Cai giai đoạn 2011 - 2015, làm rõ các thành tựu, hạn chế cùng nguyên nhân gốc rễ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản lý đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập tại thành phố Lào Cai trong khung thời gian 5 năm từ năm 2011 đến năm 2015. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp cung cấp các giải pháp nâng tỷ trọng thương mại - dịch vụ từ 44,6% lên 47,6%, đóng góp vào mức thu ngân sách địa phương đạt trên 700 tỷ đồng và thúc đẩy du lịch chuyển mình thành ngành kinh tế mũi nhọn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý hành chính công hiện đại kết hợp lý thuyết phát triển du lịch bền vững để định hình mô hình phân tích. Mô hình nghiên cứu cấu thành từ 4 nhóm chức năng quản lý nhà nước cơ bản: Định hướng chiến lược quy hoạch, Tổ chức thực thi thể chế chính sách, Điều tiết thị trường liên kết ngành, và Giám sát kiểm tra trật tự kinh doanh.

Khung lý thuyết làm sáng tỏ 5 khái niệm nền tảng theo Luật Du lịch năm 2005:

  • Du lịch: Hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm thỏa mãn nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, trải nghiệm văn hóa trong một khoảng thời gian nhất định.
  • Hoạt động du lịch: Quá trình tương tác phức hợp giữa du khách, tổ chức kinh doanh dịch vụ, cộng đồng dân cư bản địa và các cơ quan quản lý nhà nước.
  • Quản lý nhà nước về du lịch: Phương thức sử dụng hệ thống pháp luật, quy hoạch, chính sách công để điều tiết các chủ thể kinh doanh vận hành đúng trật tự kinh tế xã hội.
  • Sản phẩm du lịch: Tập hợp các dịch vụ ăn uống, lưu trú, vận chuyển và giải trí nhằm đáp ứng trọn vẹn hành vi tiêu dùng của du khách.
  • Xúc tiến du lịch: Chuỗi hoạt động truyền thông, quảng bá hình ảnh địa phương và thu hút các dòng vốn đầu tư du lịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê thành phố Lào Cai, các báo cáo tổng kết Đề án số 09/ĐA-TU của Thành ủy Lào Cai và số liệu quản lý của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch giai đoạn 2011 - 2015. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa toàn diện trên cỡ mẫu 191 cơ sở lưu trú và 450 cơ sở dịch vụ ăn uống đang hoạt động trên địa bàn. Phương pháp chọn mẫu định ngạch kết hợp phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng tại các phường trọng điểm như Phố Mới, Cốc Lếu, Duyên Hải, Kim Tân và Pom Hán nhằm đảm bảo tính đại diện cao.

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh đối chiếu và phương pháp dự báo xu thế. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm lượng hóa chính xác mức độ biến động của các chỉ tiêu kinh tế du lịch, đo lường sự thay đổi của nguồn lực hạ tầng, đồng thời đánh giá khách quan tác động của các quyết định hành chính công lên sự phát triển của doanh nghiệp. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, xử lý số liệu và tổng hợp báo cáo được tiến hành trong chu kỳ 5 năm từ năm 2011 đến hết năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng lượng khách và doanh thu du lịch ghi nhận sự bứt phá vượt bậc. Tổng lượng khách đến thành phố tăng từ 350.000 lượt năm 2011 lên 1.149.000 lượt năm 2015, đạt mức tăng trưởng 228,3%. Trong đó, khách nội địa tăng từ 210.000 lượt lên 789.000 lượt (tăng 275,7%), khách quốc tế tăng từ 140.000 lượt lên 360.000 lượt (tăng 157,1%). Tổng doanh thu từ du lịch năm 2011 đạt 370 tỷ đồng, đến năm 2015 đã vươn lên mốc 735 tỷ đồng, tương đương mức tăng 98,6%.

Thứ hai, hạ tầng cơ sở lưu trú và dịch vụ thương mại mở rộng mạnh mẽ về quy mô. Tính đến hết tháng 12 năm 2015, toàn địa bàn có 191 nhà nghỉ, khách sạn với quy mô 3.160 phòng và 3.450 giường. Mật độ lưu trú tập trung lớn nhất tại phường Phố Mới với 67 cơ sở (chiếm 35,1%), phường Duyên Hải với 38 cơ sở (chiếm 19,9%) và phường Cốc Lếu với 28 cơ sở (chiếm 14,7%). Hệ thống ẩm thực đạt trên 450 cơ sở, cùng 13 chợ thương mại và hơn 100 cửa hàng lưu niệm phục vụ du khách. Năng lực vận tải được củng cố với 9 hãng tàu du lịch, 9 hãng xe khách chất lượng cao và 7 hãng taxi vận hành trên 1.000 phương tiện.

Thứ ba, công tác cải cách thủ tục hành chính tạo chuyển biến rõ rệt. Thành phố đã chủ động cắt giảm thời gian cấp giấy phép đăng ký kinh doanh du lịch từ 3 ngày xuống còn 2 ngày làm việc, tạo điều kiện thuận lợi cho 9 đơn vị lữ hành chuyên nghiệp vận hành hiệu quả các tuyến tour liên vùng.

Thứ tư, công tác đào tạo nhân lực và xúc tiến du lịch còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Giai đoạn 2011 - 2015 mới chỉ tổ chức được 8 lượt công chức tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý nhà nước. Tỷ trọng khách quốc tế chiếm 31,3% nhưng thời gian lưu trú còn ngắn do thiếu các sản phẩm dịch vụ ban đêm đặc sắc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản giúp du lịch thành phố khởi sắc là nhờ sự lãnh đạo tập trung thông qua việc ban hành Quyết định số 745/QĐ-TU gắn liền với Đề án số 09/ĐA-TU, kết hợp với đòn bẩy hạ tầng từ tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai đi vào hoạt động. Các chỉ số tăng trưởng được minh chứng rõ nét khi trình bày qua biểu đồ cột kép thể hiện tương quan khách quốc tế - nội địa và bảng phân bổ mật độ phòng nghỉ theo từng phường nội thị.

So sánh với các địa phương lân cận, thành phố Lai Châu năm 2016 đạt doanh thu du lịch 182,7 tỷ đồng với 98.037 lượt khách, hay thành phố Vĩnh Yên đạt tỷ trọng dịch vụ chiếm 54,3% tổng thu, thành phố Lào Cai vượt trội về lợi thế cửa khẩu quốc tế nhưng lại chưa tối ưu hóa được mức chi tiêu bình quân của du khách. Quản lý nhà nước ở khâu kiểm soát chất lượng dịch vụ và bảo vệ cảnh quan tự nhiên còn mang tính thụ động. Kết quả này khẳng định chính quyền đô thị cần chuyển từ vai trò điều hành hành chính thuần túy sang kiến tạo môi trường kinh doanh dịch vụ chất lượng cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch phân khu và huy động nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng. Ủy ban nhân dân thành phố Lào Cai phối hợp cùng Sở Xây dựng và Sở Giao thông Vận tải triển khai dự án cải tạo 88 ha rừng cảnh quan phòng hộ kết hợp du lịch sinh thái tại phường Bình Minh với nguồn vốn 33 tỷ đồng; chuyển đổi 194 ha vùng đệm Kim Thành với tổng mức đầu tư 85 tỷ đồng từ ngân sách. Mục tiêu đến năm 2018 hoàn thành 100% việc nâng cấp hạ tầng kết nối 4 tuyến du lịch trọng điểm và đồng bộ hóa hệ thống biển chỉ dẫn du lịch song ngữ.

Thứ hai, đa dạng hóa chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng và phát triển kinh tế ban đêm. Phòng Văn hóa - Thông tin thành phố chủ trì phối hợp với Hiệp hội Du lịch xây dựng các tour chuyên đề: Cửa khẩu Quốc tế - Đền Thượng - Đền Mẫu - Chợ Cốc Lếu - Làng nghề chè Trà Linh Dương - Điểm du lịch sinh thái Phìn Hồ. Triển khai tuyến phố đi bộ ẩm thực tại đường Thủy Hoa, Hồng Hà và phố đi bộ đêm đường An Dương Vương. Mục tiêu giai đoạn 2016 - 2020 nâng thời gian lưu trú trung bình của du khách từ 1,2 ngày lên mức 2,0 ngày.

Thứ ba, mở rộng liên kết vùng và đẩy mạnh xúc tiến thương mại quốc tế. Ban Chỉ đạo Du lịch thành phố Lào Cai tăng cường thực hiện biên bản ghi nhớ hợp tác song phương với huyện Hà Khẩu thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc; thiết lập các chương trình quảng bá trực tuyến trên cổng thông tin đối ngoại. Mục tiêu đến năm 2020 thúc đẩy lượng khách quốc tế vượt mốc 600.000 lượt (tăng trưởng tối thiểu 66,7% so với năm 2015).

Thứ tư, chuẩn hóa năng lực cán bộ và siết chặt kiểm tra liên ngành. Phòng Nội vụ phối hợp cùng Trường Cao đẳng tỉnh tổ chức đào tạo chuẩn hóa cho 100% công chức quản lý du lịch cấp xã, phường; tập huấn kỹ năng giao tiếp và an toàn thực phẩm cho hơn 1.500 lao động tại 191 cơ sở lưu trú. Đội kiểm tra liên ngành duy trì thanh tra tối thiểu 2 đợt/năm tại 450 nhà hàng và 13 khu chợ thương mại, kiên quyết xử lý các hành vi chèo kéo, ép giá nhằm duy trì tỷ lệ vi phạm dưới 1,5% trong cả giai đoạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền đô thị: Cán bộ lãnh đạo tại Ủy ban nhân dân các thành phố biên giới, Sở Du lịch, Phòng Văn hóa - Thông tin có thể ứng dụng các đề xuất về quy trình cắt giảm thủ tục hành chính, phương thức lập quy hoạch hạ tầng du lịch và cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý dịch vụ đô thị.

Nhóm doanh nghiệp lữ hành, khách sạn và nhà hàng: Các nhà đầu tư và chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ khai thác dữ liệu thống kê chi tiết về 191 cơ sở lưu trú, 450 nhà hàng, cùng các tuyến phố chuyên doanh để xây dựng chiến lược định vị sản phẩm, tối ưu công suất phòng và thiết kế tour liên kết cửa khẩu phù hợp với thị hiếu thị trường.

Nhóm giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên học thuật: Giảng viên và học viên tại Học viện Hành chính Quốc gia, các trường Chính trị tỉnh và khoa Du lịch - Quản lý công sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu tình huống điển hình về mối tương quan giữa chính sách quản lý nhà nước và sự tăng trưởng kinh tế ngành tại các vùng kinh tế động lực.

Nhóm chuyên gia tư vấn quy hoạch đô thị và kinh tế phát triển: Các chuyên gia có thể tham khảo mô hình chuyển đổi không gian xanh vùng đệm Kim Thành (194 ha) và tuyến rừng cảnh quan Bình Minh (88 ha) để tích hợp vào các đồ án quy hoạch đô thị xanh gắn với du lịch bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Đề án số 09/ĐA-TU có vai trò như thế nào đối với sự bứt phá của du lịch thành phố Lào Cai? Đề án số 09 ban hành kèm Quyết định 745/QĐ-TU ngày 26/12/2011 đóng vai trò định hướng chiến lược then chốt. Đề án đã định hình các vùng du lịch trọng điểm, đưa doanh thu du lịch tăng từ 370 tỷ đồng lên 735 tỷ đồng và nâng tổng lượng khách đạt 1.149.000 lượt vào năm 2015.

Cơ cấu khách du lịch tại thành phố Lào Cai giai đoạn 2011 - 2015 có sự biến động ra sao? Khách nội địa giữ vai trò chủ lực khi tăng từ 210.000 lượt năm 2011 lên 789.000 lượt năm 2015 (chiếm 68,7% thị phần). Khách quốc tế tăng từ 140.000 lượt lên 360.000 lượt (chiếm 31,3%), phản ánh sức hút ngày càng lớn của du lịch biên mậu nhưng đòi hỏi thêm nhiều dịch vụ cao cấp.

Chính quyền thành phố đã thực hiện cải cách hành chính trong lĩnh vực du lịch như thế nào? Thành phố đã triển khai cơ chế một cửa liên thông linh hoạt, chủ động rút ngắn thời gian cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh từ 3 ngày xuống chỉ còn 2 ngày làm việc. Giải pháp này trực tiếp thúc đẩy mạng lưới lưu trú tăng nhanh, đạt 191 cơ sở với 3.160 phòng nghỉ.

Những sản phẩm du lịch nào đang là thế mạnh cạnh tranh của thành phố Lào Cai? Thành phố sở hữu 3 dòng sản phẩm chủ đạo gồm: Du lịch văn hóa tâm linh lễ hội (Đền Thượng, Đền Mẫu, Chùa Cam Lộ), Du lịch thương mại cửa khẩu gắn với Chợ Cốc Lếu và Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai - Hà Khẩu, cùng Du lịch sinh thái nông nghiệp tại Trà Linh Dương và Hồ Cửa Nam.

Thành phố Lào Cai có thể học tập bài học kinh nghiệm gì từ các địa phương lân cận? Thành phố có thể tiếp thu bài học của thành phố Lai Châu về việc phát động nhân dân bảo vệ môi trường làng bản và bài học từ thành phố Vĩnh Yên về quy hoạch đô thị sinh thái Đầm Vạc nhằm kiến tạo không gian du lịch xanh, thân thiện và bền vững.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các công cụ quản lý nhà nước đối với ngành kinh tế du lịch tại đô thị cửa khẩu biên giới.
  • Phân tích bức tranh thực tiễn sinh động giai đoạn 2011 - 2015 khi thành phố đón 1.149.000 lượt khách và đạt doanh thu 735 tỷ đồng.
  • Nhận diện các điểm nghẽn then chốt về chất lượng nguồn nhân lực, tính liên kết tour tuyến và công tác xúc tiến quảng bá hình ảnh.
  • Hoạch định 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm tái cơ cấu hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao năng lực bộ máy quản lý.
  • Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy hỗ trợ đắc lực cho các nhà hoạch định chính sách xây dựng Đề án phát triển du lịch thành phố Lào Cai giai đoạn 2016 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là xác lập mô hình quản lý công tích hợp giữa khai thác lợi thế thương mại cửa khẩu với bảo tồn di sản văn hóa tâm linh. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền thành phố tập trung giải ngân các dự án cảnh quan sinh thái, chuyển đổi số hoạt động xúc tiến và mở rộng liên kết vùng Tây Bắc. Các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và nhà nghiên cứu hãy chung tay ứng dụng các khuyến nghị của luận văn nhằm xây dựng thành phố Lào Cai trở thành trung tâm du lịch năng động, văn minh và bền vững nơi địa đầu Tổ quốc.