CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÂN CẤP, PHÂN QUYỀN TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DU LỊCH 1. HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DU LỊCH VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DU LỊCH 1. Khái quát chung về kinh doanh du lịch 1. Khái niệm du lịch và hoạt động kinh doanh du lịch Thời gian qua, đặc biệt trong thập niên 60 thế kỷ XX, du lịch bắt đầu phát triển mạnh và ngày nay đã trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến.
Các cuộc Hội nghị quốc tế đã ghi nhận thành quả phát triển của du lịch và đưa ra các chiến lược để phát triển. Để nhận diện đúng vị trí, vai trò của du lịch, các cuộc Hội nghị và từng quốc gia đã ghi nhận và xác định khái niệm du lịch theo đánh giá và thực tế của quốc gia mình. Tuy nhiên, khái niệm “Du lịch” được hiểu rất khác nhau tại các quốc gia và từ nhiều góc độ. Hội nghị Liên hiệp quốc về du lịch diễn ra tại Roma – Italia ngày 21/8 đến 05/9/1963 đưa ra định nghĩa: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình.
Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ”3. Theo từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam năm 1966: “Du lịch là đi để vui chơi, giải trí hoặc nhằm mục đích kinh doanh; là việc thực hiện chuyến đi khỏi nơi cư trú, có tiêu tiền, có lưu trú qua đêm và có sự trở về. Mục đích của chuyến đi là giải trí, nghỉ dưỡng, thăm thân nhân, công tác, hội nghị khách hàng hay du lịch khen thưởng, hoặc nhằm mục đích kinh doanh”4. Luật Du lịch 2005 của Việt Nam quy định tại §4.1: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của 3 https://unstats.org/unsd/statcom/doc65/1965-315-TouristStats.
Truy cập ngày 03/4/2017 4 vi.org/wiki/Du_lịch 123doc 10 mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Con người muốn đi du lịch đến những nơi độc đáo, đặc sắc, hấp dẫn và có sức hút cao. Mặc khác, đi đến nơi đó phải nhanh chóng, thuận tiện, an toàn, dễ dàng và thoải mái. Các nhà đầu tư và kinh doanh du lịch sẽ sẵn sàng đầu tư để kinh doanh vì mục đích của kinh doanh là lợi nhuận và muốn thu được lợi nhuận thì phải có khách đến5.
Luật Du lịch 2005 tại §4.3 quy định “Hoạt động du lịch là hoạt động của khách du lịch, tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch, cộng đồng dân cư và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến du lịch” và §38 cũng quy định “Kinh doanh du lịch là kinh doanh dịch vụ, bao gồm các ngành, nghề sau đây: kinh doanh lữ hành; kinh doanh lưu trú du lịch; kinh doanh vận chuyển khách du lịch; kinh doanh phát triển khu du lịch, điểm du lịch; kinh doanh dịch vụ du lịch khác”. Như vậy, theo quy định hiện hành của Việt Nam, hoạt động kinh doanh du lịch là hoạt động của tổ chức, cá nhân kinh doanh các ngành, nghề về kinh doanh lữ hành; kinh doanh lưu trú du lịch; kinh doanh vận chuyển khách du lịch; kinh doanh phát triển khu du lịch, điểm du lịch; kinh doanh dịch vụ du lịch khác. Ý nghĩa của hoạt động kinh doanh du lịch Hoạt động kinh doanh du lịch có ý nghĩa ở nhiều khía cạnh: Thứ nhất, đây là một ngành kinh tế tổng hợp ít vốn đầu tư nhưng mang lại hiệu cao về mặt kinh tế do có sự liên quan đến nhiều lĩnh vực như văn hóa, thể thao, thương mại, nông nghiệp, giao thông vận tải, bưu chính viễn thông,… Thứ hai, ngoài ý nghĩa về mặt kinh tế, kinh doanh du lịch có ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị, văn hóa – xã hội, là cơ hội để trãi nghiệm, cơ hội nâng cao hiểu biết về đất nước, con người, những nền văn hóa khác, giáo dục tinh thần yêu nước và tình đoàn kết các dân tộc, nâng cao quan hệ ngoại giao,. Thứ ba, kinh doanh du lịch hiệu quả tạo điều kiện cho lĩnh vực du lịch và các ngành liên quan phát triển, phát huy hiệu quả, tạo điều kiện mang lại ý nghĩa trong khai thác và bảo tồn các di sản văn hóa dân tộc, thúc đẩy các nghề thủ công truyền thống phát triển, góp phần phát triển môi trường tự nhiên, môi trường xã hội.
5 Ts Nguyễn Bá Lâm (2007), “Tổng quan về du lịch và phát triển du lịch bền vững” 123doc 11 1. Vai trò của hoạt động kinh doanh du lịch Du lịch phát triển sẽ góp phần ảnh hưởng sâu sắc đến nền kinh tế của mỗi quốc gia và từng địa phương nhất định trong quá trình tái sản xuất xã hội bởi những yếu tố tiêu dùng của du lịch về vật chất như mua sắm, nghỉ dưỡng,… và phi vật chất như tham quan, tìm hiểu phong tục tập quán, đời sống văn hóa của dân cư bản địa,… Thông qua tiêu dùng làm thúc đẩy quá trình lưu thông tiền tệ, sản xuất hàng hóa, cung ứng dịch vụ liên quan, làm tăng nguồn thu cho ngân sách quốc gia và mỗi địa phương. Điển hình như thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp, nông nghiệp trong sản xuất vật liệu xây dựng, công nghệ thực phẩm, dệt may, thủ công mỹ nghệ, trồng trọt, chăn nuôi,. Một số ngành như thông tin, văn hóa, thương mại cũng có sự ảnh hưởng thông qua nhu cầu tiêu dùng của du khách,… và sân bay, nhà ga, ngân hàng cũng là những đối tượng liên quan để phục vụ khách du lịch có điều kiện để thúc đẩy phát triển.
Phát triển kinh tế du lịch sẽ góp phần làm tăng thu nhập, hoạt động du lịch quốc tế làm tăng thu ngoại tệ, tăng cán cân thanh toán quốc tế, góp phần tái sản xuất và cải tạo hệ thống hạ tầng kỷ thuật của đất nước, gây quỹ an sinh xã hội. Mặc khác, du lịch còn là một ngành xuất khẩu tại chổ mang lại hiệu quả kinh tế cao, không chi phí đóng gói, bảo quản, thậm chí hạn chế rũi ro hư hỏng, mất mác trong quá trình vận chuyển. Tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp kết hợp tìm hiểu thị trường để đầu tư kinh doanh. Du lịch góp phần tạo ra nhiều việc làm cho các ngành liên quan, phân công lao động trong nước và hợp tác lao động quốc tế.
Tạo thêm tình hữu nghị, thắt chặt quan hệ ngoại giao và góp phần khai thác, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, góp phần bảo vệ và phát triển môi trường thiên nhiên. Để có một sản phẩm du lịch hoàn hảo, hấp dẫn và thu hút được khách du lịch là điều không hề đơn giản, bởi du lịch có mối quan hệ sâu sắc với các ngành kinh tế phụ trợ khác như: y tế, thương mại, tài chính, an ninh, hải quan, giao thông vận tải,. Muốn phát triển du lịch một cách bền vững cần phải xem xét mối quan hệ giữa ngành du lịch với các ngành kinh tế phụ trợ và phối hợp nhịp nhàng các ngành đó để đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Du lịch giữ vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế và có mối quan hệ không thể tách rời với một số ngành, lĩnh vực.
Vì thế, du lịch luôn thể hiện sự tác động sâu sắc trên một số lĩnh vực, đóng góp vào sự phát triển kinh tế chung đối với các lĩnh vực liên quan. 123doc 12 Nhận định được vai trò to lớn đối với sự phát triển, đóng góp của hoạt động kinh doanh du lịch trong phát triển kinh tế xã hội, thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật để hoạt động kinh doanh du lịch ngày càng phát triển toàn diện theo định hướng của nhà nước. Trong đó, gần đây nhất là Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 22/01/2013 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Quy hoạch tổng thể phát triển Du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”. Khái quát về quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh du lịch 1.
Tác động của hoạt động kinh doanh du lịch Với vai trò to lớn của ngành du lịch trong phát triển kinh tế - xã hội, thông qua phát triển kinh doanh du lịch sẽ tạo ra những tác động không nhỏ trên nhiều mặt, tích cực lẫn tiêu cực đáng quan tâm như: Về kinh tế, mặt tích cực, góp phần tăng nguồn thu, từ đó giúp cho sự phân phối các nguồn thu này hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, thúc đẩy kinh tế phát triển,… Trong khi đó, về mặt tiêu cực, nếu phát triển du lịch không hợp lý sẽ dễ dẫn đến lạm phát, các ngành kinh tế khác trở nên phụ thuộc vào ngành kinh tế du lịch,… Về xã hội, mặt tích cực, du lịch tạo ra việc làm cho nhiều ngành nghề; giảm tốc độ đô thị hoá; góp phần tuyên truyền về hình ảnh, đất nước, con người, vùng miền đến du khách trong và ngoài nước; góp thêm tình đoàn kết hữu nghị với nhau,… Mặt tiêu cực, chỉ tập trung lao động thời vụ, nếu không có định hướng hợp lý dẫn đến gây lãng phí về lao động; đây lại là loại hình kinh doanh nhạy cảm dễ bị lợi dụng vào các tệ nạn xã hội nên cần có phương pháp quản lý chặt chẽ,… Về môi trường, mặt tích cực là tạo ra nguồn thu để thực hiện công tác bảo vệ môi trường từ các khoản phí, thuế, tài trợ,… Về mặt tiêu cực, du lịch có thể gây đến các tác động xấu cho môi trường nếu đầu tư xây dựng các khu du lịch, điểm du lịch không hợp lý trong quy hoạch đất đai, phát triển rừng dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng môi trường sống của các loài động vật hoang dã cần được bảo vệ,… Từ những tác động tích cực lẫn tiêu cực của hoạt động kinh doanh này cho thấy, hoạt động kinh doanh du lịch để được phát triển đúng hướng theo một quỹ đạo cần thiết phải có sự điều tiết của một chủ thể nhất định và chủ thể đó đã qua và hiện 123doc 13 nay không ai khác chính là nhà nước.