Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi ngân sách cấp xã Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Trung Văn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Trung Văn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội 3 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Những năm qua Nhà nƣớc rất quan tâm tới công tác quản lý ngân sách xã nhất là từ khi Luật Ngân sách đƣợc ban hành và có hiệu lực, nhiều văn bản hƣớng dẫn, quy định đã đƣợc ban hành, sửa đổi bổ sung cho phù hợp với điều kiện thực tiễn. Bên cạnh đó có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về công tác quản lý ngân sách nói chung và quản lý ngân sách ở cấp độ địa phƣơng nói riêng, đƣợc thể hiện ở các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nhƣ sau: *Một số nghiên cứu chỉ ra hạn chế trong công tác quản lý NSNN: Tác giả Nguyễn Thị Huyền (2020), nghiên cứu “Quản lý thu, chi ngân sách tại xã Phú Lâm, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh”. Trong nghiên cứu chỉ ra rằng giá trị thu ngân sách Nhà nƣớc liên tục tăng, trong giai đoạn 2017-2019 mức thu đều đạt trên 100 tỷ đồng. Bên cạnh đó mức chi ngân sách Nhà nƣớc cũng có xu hƣớng tăng, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng, trong đó các khoản chi chủ yếu là cho đầu tƣ phát triển góp phần xây dựng cơ sở hạ tầng, từ đó nhằm nâng cao nâng cao đời sống nhân dân trên địa bàn xã và là tiềm năng thu hút vốn đầu tƣ thúc đẩy kinh tế ngày càng phát triển.
Bên cạnh những kết quả đã đạt đƣợc, công tác quản lý thu, chi ngân sách xã trên địa bàn cũng đã bộc lộ những hạn chế nhất định. Trƣớc tiên là tình trạng bổ sung ngân sách tràn lan, số dự toán bổ sung trong năm ngân sách lớn hơn gấp nhiều lần so với số giao dự toán đầu năm. Trong quản lý chi ngân sách còn tình trạng lãng phí, đầu tƣ công dàn trải chƣa thật sự tiết kiệm và hiệu quả. Một số chỉ tiêu lập dự toán chƣa sát với thực tế.
Công tác thẩm tra, xét duyệt quyết toán vẫn còn mang tính hình thức, tình trạng sai sót, chậm nộp báo cáo quyết toán vẫn còn tồn tại. Tiếp đến tác giả Lâm Mạnh Cƣờng (2019), nghiên cứu “Quản lý thu ngân sách trên địa bàn huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên”. Tác giả cho thấy hoạt động 1 quản lý thu ngân sách Nhà nƣớc trên địa bàn huyện Văn Lâm thời gian qua còn bộc lộ những tồn tại, hạn chế cần đƣợc khắc phục sớm tránh gây hậu quả nghiêm trọng. Tại nhiều địa phƣơng thu ngân sách vẫn còn hiện tƣợng thất thu, bỏ sót nguồn thu, vẫn còn tình trạng che dấu nguồn thu.
Trong việc rà soát các hộ kinh doanh chƣa tiến hành đồng bộ tại các địa phƣơng, hiệu quả chƣa đạt mong đợi. Các khâu trong quy trình thu còn nhiều hạn chế, hiệu quả công tác thanh, kiểm tra hoạt động quản lý thu NSX chƣa cao, điều này có thể gây ra sự mất cân đối trong việc thu tiền và có thể dẫn đến sự không công bằng hoặc thiếu minh bạch trong việc xác định và thu thuế. Quy trình thu NSX hiện tại có thể chỉ mang tính hình thức, không đủ nghiêm túc và quảng đại để đảm bảo rằng NSX tuân thủ các quy định. Kết quả thanh, kiểm tra quản lý thu NSX chƣa gắn với chế tài xử lý, chƣa sử dụng để tham mƣu kịp thời cho lãnh đạo ra quyết định quản lý, điều hành.
Hoạt động thanh, kiểm tra đôi khi vẫn còn tình trạng chồng chéo, trùng lặp giữa các đơn vị có chức năng thanh tra. Điều này có thể gây ra sự lãng phí tài nguyên và không hiệu quả trong công tác thanh tra và kiểm tra. Tác giả Đặng Ngọc Tuấn (2022) trong nghiên cứu “Quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương”. Đề tài tập trung nghiên cứu về hoạt động quản lý NSNN tại huyện Cẩm Giàng, chủ thể quản lý ngân sách là UBND huyện Cẩm Giàng trên cơ sở hệ thống hóa lý luận và kết quả phân tích, đánh giá thực trạng, đề tài tiến hành đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc huyện.
Nghiên cứu chỉ ra ba hạn chế lớn trong công tác quản lý ngân sách Nhà nƣớc tại huyện. Trƣớc tiên là hạn chế trong tổ chức, bộ máy quản lý và phân cấp thu - chi ngân sách tại địa phƣơng, việc phân cấp quản lý về ngân sách nhƣng không có sự đồng bộ với phân cấp các lĩnh vực quản lý khác nhƣ tổ chức bộ máy. tiếp nhận, tuyển dụng cán bộ. nên ảnh hƣởng đến kết quả thực hiện phân cấp quản lý ngân sách.
Thứ hai là hạn chế trong hệ thống định mức phân bổ chi ngân sách chƣa phù hợp, các định mức hiện dùng đều dựa trên phƣơng pháp phân bổ chi tiêu dựa chủ yếu trên nguồn lực đầu vào, chúng không tạo ra cầu nối ràng buộc giữa việc sử dụng ngân sách và hiệu quả chi tiêu. Thứ ba, hạn chế 2 trong thực hiện quản lý ngân sách nhà nƣớc, lập dự toán ngân sách nhà nƣớc chất lƣợng chƣa cao, chƣa phù hợp với tốc độ tăng trƣởng kinh tế và chính sách chế độ quy định, chấp hành ngân sách chƣa xây dựng dự toán thu ngân sách nên chƣa có cơ sở vững chắc, đôi khi còn mang yếu tố chủ quan, cảm tính, công tác quản lý chi ngân sách cấp xã còn hạn chế, Công tác lập, chấp hành và quyết toán NSNN chƣa theo sát với yêu cầu, quy định của Luật NSNN. Tác giả Lƣơng Thị Thành Nam và cộng sự (2019) trong “Nghiên cứu quản lý ngân sách trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An”. Tác giả cho thấy hạn chế trong công tác lập dự toán NSNN, chất lƣợng của công tác lập dự toán chƣa cao, số liệu dự toán một số nội dung thu, chi do các cơ quan, đơn vị, địa phƣơng trên địa bàn huyện số liệu thực hiện năm trƣớc và tăng thêm một tỷ lệ nhất định để lập dự toán cho năm kế hoạch trong thời kỳ ổn định ngân sách.
Bên cạnh đó trong công tác chấp hành dự toán NSNN, việc quản lý, khai thác nguồn thu trên địa bàn huyện Nghi Lộc, nhất là các khoản thu nhỏ nhƣ: Thuế môn bài (năm 2015 - 2016), thuế sử dụng đất, thuế bảo vệ môi trƣờng, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu, thu sự nghiệp… Trong công tác thanh tra, kiểm tra NSNN chƣa có sự phối hợp chặt chẽ, xử lý sai phạm chƣa triệt để, có những sai phạm đƣợc phát hiện nhƣng đối tƣợng vi phạm chƣa khắc phục qua nhiều năm và số trƣờng hợp xử lý nghiêm không nhiều. Đối với công tác thẩm tra dự án hoàn thành, qua kiểm tra, phát hiện báo cáo quyết toán của các chủ đầu tƣ lập còn nhiều sai sót. *Một số nghiên cứu chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NSNN: Đào Thị Phiến (2019) trong nghiên cứu “Quản lý thu chi ngân sách xã tại xã Chi Lăng, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh”. Tác giả cho thấy Công tác quản lý thu chi ngân sách xã chịu sự ảnh hƣởng của các yếu tố khách quan gồm: hệ thống các văn bản pháp luật của Nhà nƣớc, các yếu tố thuộc về đối tƣợng quản lý trên địa bàn, thông tin và công nghệ thông tin.
Ảnh hƣởng của các yếu tố chủ quan bao gồm: năng lực và trình độ quản lý của ngƣời lãnh đạo và cán bộ tài chính xã, sự phối hợp của các tổ chức/cá nhân trong quản lý thu – chi ngân sách xã, sự công khai minh 3 bạch và trách nhiệm giải trình của Ban tài chính xã. Nghiên cứu cũng đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cƣờng công tác quản lý thu chi ngân sách xã tại xã Chi Lăng trong thời gian tới gồm: hoàn thiện chu trình quản lý thu – chi ngân sách xã; tăng cƣờng công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán; tăng cƣờng công tác đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ quản lý và kế toán ngân sách xã. Trong khi đó tác giả Đinh Ngọc Phƣơng (2018) trong nghiên cứu về “Tăng cường kiểm soát chi ngân sách xã tại huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang”. Tác giả chỉ ra một số yếu tố ảnh hƣởng tới kiểm soát chi ngân sách đã đƣợc phân tích nhƣ: Chính sách và các quy định chi ngân sách; Năng lực đội ngũ quản lý và cán bộ thực hiện chi ngân sách; Đặc điểm của các xã và đội ngũ quản lý tại các xã; Cơ sở vật chất phục vụ công tác quản lý chi ngân sách nhà nƣớc; Ý thức chấp hành pháp luật của các đơn vị.
Bên cạnh đó tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cƣờng kiểm soát chi ngân sách xã tại huyện Sơn Động thời gian tới nhƣ: Hoàn thiện quy trình kiểm soát chi ngân sách đối với cấp xã; Tăng cƣờng thanh toán không dùng tiền mặt; Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong công tác quản lý chi ngân sách xã; Tăng cƣờng hoạt động thanh tra, kiểm tra quản lý chi NSX; Tăng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát chi ngân sách xã; Tăng cƣờng quy trình giao dịch “một cửa” trong kiểm soát chi ngân sách Nhà nƣớc; Tiếp tục củng cố và kiện toàn bộ máy quản lý tài chính, NSX; Xây dựng và áp dụng quy trình cấp phát, kiểm soát chi ngân sách Nhà nƣớc theo kết quả đầu ra. Tác giả Đinh Thị Thu Hà (2018) trong nghiên cứu “Quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước của huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình”. Tác giả cho thấy các yếu tố chủ yếu ảnh hƣởng đến quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc của huyện Yên Mô bao gồm các yếu tố về cơ chế, chính sách và các quy định của nhà nƣớc về quản lý chi ngân sách Nhà nƣớc, tổ chức bộ máy quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc; năng lực, trình độ chuyên môn và ý thức trách nghiệm của đội ngũ cán bộ trong bộ máy quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc; Công nghệ thông tin quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc trên địa bàn địa phƣơng.