Quản lý máy soi tại Hải quan Việt Nam: Thực trạng, giải pháp (Nguyễn Hồng Liên, ĐHQGHN)

Nghiên cứu thực trạng quản lý máy soi của Hải quan Việt Nam. Phân tích thách thức, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát an ninh hàng hóa.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Liên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trúc Lê
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý trang thiết bị máy soi của ngành Hải quan ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý máy soi Hải quan Việt Nam

Quản lý máy soi Hải quan Việt Nam là hoạt động trọng tâm trong công tác kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu. Máy soi đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện hàng lậu, gian lận thương mại và đảm bảo an ninh biên giới. Từ năm 1986, Tổng cục Hải quan đã chủ động trang bị thiết bị soi chiếu tại các cửa khẩu. Hệ thống máy soi bao gồm nhiều chủng loại phục vụ kiểm tra hành lý, container và hàng hóa rời. Công nghệ sử dụng đa dạng từ tia X đến tia Gamma không đàn hồi. Quá trình đầu tư và quản lý máy soi phản ánh nỗ lực hiện đại hóa ngành Hải quan. Việc quản lý hiệu quả tài sản công này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thông quan và phòng chống buôn lậu. Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý trang thiết bị máy soi trong ngành Hải quan.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển hệ thống máy soi

Năm 1986 đánh dấu mốc khởi đầu trang bị máy soi hành lý cho Hải quan Việt Nam. Giai đoạn 1986-2010, toàn ngành chỉ trang bị chưa đến 30 máy, tập trung tại sân bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất. Ngân sách hạn hẹp khiến số lượng thiết bị tăng chậm. Từ năm 2011, đầu tư được đẩy mạnh đáng kể. Các đơn vị hải quan địa phương được trang bị thêm nhiều máy hiện đại. Sự chuyển biến này đáp ứng nhu cầu thương mại quốc tế ngày càng tăng.

1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý máy soi hiện nay

Tổng cục Hải quan chịu trách nhiệm chính về quản lý trang thiết bị máy soi toàn ngành. Các Cục Hải quan tỉnh, thành phố trực tiếp vận hành tại địa phương. Hiện có 96 máy soi được phân bổ cho 27 Cục Hải quan trên cả nước. Máy soi tập trung tại ba nhóm cửa khẩu chính: hàng không, đường bộ và cảng biển. Bộ phận kỹ thuật đảm nhận bảo trì, bảo dưỡng định kỳ. Quy trình quản lý tuân theo quy định về tài sản công của Nhà nước.

II. Thực trạng và thách thức quản lý máy soi Hải quan

Thực trạng quản lý máy soi Hải quan Việt Nam tồn tại nhiều bất cập cần giải quyết. Số lượng máy soi được trang bị tăng nhanh nhưng công tác quản lý chưa theo kịp. Nhiều thiết bị hoạt động liên tục dẫn đến hao mòn, xuống cấp nhanh chóng. Đội ngũ cán bộ kỹ thuật vận hành máy soi còn thiếu và yếu về chuyên môn. Nguồn kinh phí bảo trì, sửa chữa chưa được bố trí đầy đủ. Hệ thống máy soi phân tán tại nhiều cửa khẩu gây khó khăn cho kiểm soát tập trung. Công tác lập kế hoạch đầu tư, thay thế thiết bị cũ chưa đồng bộ. Một số máy soi sử dụng công nghệ lạc hậu, không đáp ứng yêu cầu kiểm tra hiện đại. Tình trạng hư hỏng kéo dài ảnh hưởng đến tiến độ thông quan hàng hóa. Quản lý tài sản công trong lĩnh vực này cần được đổi mới toàn diện.

2.1. Hạn chế trong đầu tư và trang thiết bị máy soi

Ngân sách đầu tư cho máy soi luôn trong tình trạng thiếu hụt. Nhiều cửa khẩu quan trọng vẫn chưa được trang bị đủ thiết bị soi chiếu. Máy soi container cỡ lớn có giá thành cao, đòi hỏi vốn đầu tư lớn. Việc lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam còn lúng túng. Một số dự án đầu tư chậm tiến độ do thủ tục phức tạp. Chưa có cơ chế xã hội hóa hiệu quả để huy động nguồn lực tư nhân tham gia.

2.2. Vấn đề về nhân lực và quy trình vận hành

Đội ngũ kỹ thuật viên vận hành máy soi chưa được đào tạo bài bản. Nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều công việc, ảnh hưởng chất lượng giám sát. Quy trình vận hành máy soi chưa được chuẩn hóa toàn ngành. Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật còn thiếu, cập nhật chậm. Công tác đánh giá hiệu quả sử dụng máy soi chưa được thực hiện thường xuyên. Việc luân chuyển nhân sự gây mất ổn định trong quản lý kỹ thuật thiết bị.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý máy soi Hải quan

Nhiều giải pháp cần triển khai đồng bộ để nâng cao hiệu quả quản lý máy soi Hải quan. Thứ nhất, xây dựng chiến lược đầu tư trung và dài hạn cho hệ thống soi chiếu. Thứ hai, áp dụng mô hình xã hội hóa theo hình thức đối tác công tư PPP. Thứ ba, đào tạo nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ kỹ thuật. Thứ tư, xây dựng sổ tay nghiệp vụ quản lý và vận hành máy soi. Thứ năm, ứng dụng công nghệ IGRIS trong kiểm tra container tại các cửa khẩu. Thứ sáu, hiện đại hóa hệ thống quản lý tài sản bằng công nghệ thông tin. Thứ bảy, tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp nhận chuyển giao công nghệ mới. Thứ tám, bố trí kinh phí bảo trì định kỳ trong ngân sách hàng năm. Các giải pháp cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Tổng cục Hải quan và các đơn vị liên quan.

3.1. Mô hình xã hội hóa đầu tư máy soi theo PPP

Mô hình đối tác công tư PPP là hướng đi khả thi cho đầu tư máy soi. Nhà nước giữ vai trò quản lý, doanh nghiệp tư nhân cung cấp thiết bị và dịch vụ. Hình thức này giúp giảm gánh nặng ngân sách nhà nước. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy Australia áp dụng hiệu quả nguyên tắc đầu tư có trách nhiệm. Dự án đề xuất trang bị hệ thống soi chiếu IGRIS tại các cửa khẩu lớn. Công nghệ IGRIS sử dụng tia Gamma không đàn hồi cho kết quả chính xác cao.

3.2. Nâng cao năng lực đội ngũ kỹ thuật vận hành

Đào tạo cán bộ kỹ thuật là giải pháp then chốt để quản lý máy soi hiệu quả. Cần xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về vận hành và bảo trì thiết bị. Sổ tay nghiệp vụ sẽ là cẩm nang hướng dẫn cán bộ thực hiện đúng quy trình. Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ với chuyên gia quốc tế. Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực cán bộ vận hành máy soi. Ưu tiên tuyển dụng kỹ sư chuyên ngành kỹ thuật hạt nhân, điện tử viễn thông.

IV. Kết luận và triển vọng ứng dụng quản lý máy soi

Quản lý máy soi Hải quan Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Hệ thống 96 máy soi phục vụ 27 Cục Hải quan trên toàn quốc. Công tác kiểm tra hàng hóa được chính xác, nhanh chóng, phù hợp thông lệ quốc tế. Máy soi giúp tăng cường phòng chống buôn lậu và gian lận thuế hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều thách thức về vốn đầu tư, nhân lực và công nghệ vẫn tồn tại. Các giải pháp đề xuất cần được triển khai đồng bộ, có lộ trình cụ thể. Mô hình PPP mở ra hướng đầu tư mới, giảm áp lực ngân sách. Ứng dụng công nghệ IGRIS nâng cao năng lực kiểm tra container. Xây dựng sổ tay nghiệp vụ chuẩn hóa quy trình quản lý toàn ngành. Tương lai, Hải quan Việt Nam hướng tới hệ thống soi chiếu hiện đại, tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo.

4.1. Hiệu quả đạt được trong hoạt động máy soi hiện tại

Máy soi đã chứng minh vai trò quan trọng trong kiểm soát hải quan hiện đại. Thiết bị giúp phát hiện hàng cấm, hàng lậu giấu trong container và hành lý. Thời gian thông quan được rút ngắn đáng kể so với kiểm tra thủ công. Tỷ lệ phát hiện sai phạm tăng lên rõ rệt tại các cửa khẩu có máy soi. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu được hưởng lợi từ quy trình thông quan nhanh chóng. Máy soi góp phần hoàn thành nhiệm vụ chính trị của ngành Hải quan.

4.2. Triển vọng hiện đại hóa hệ thống soi chiếu trong tương lai

Hải quan Việt Nam đặt mục tiêu hiện đại hóa toàn diện hệ thống soi chiếu. Công nghệ trí tuệ nhân tạo sẽ được tích hợp vào máy soi thế hệ mới. Hệ thống quản lý tập trung kết nối tất cả máy soi trên toàn quốc. Mạng lưới soi chiếu tự động giúp giám sát hàng hóa 24/7 tại mọi cửa khẩu. Hợp tác quốc tế với các nước phát triển mang lại công nghệ tiên tiến. Việt Nam phấn đấu đạt chuẩn hải quan số theo khuyến nghị của Tổ chức Hải quan Thế giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 4 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận thực tiễn về quản lý tài sản công Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý trang thiết bị máy soi của Ngành Hải quan ở Việt Nam. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý trang thiết bị máy soi của Ngành Hải quan ở Việt Nam. 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG 1.

Cơ sở lý luận về tài sản và c ng t c quản lý tài sản c ng 1. Khái niệm tài sản công và quản lý tài sản công * Tài sản công Một khái niệm về tài sản công được quy định tại văn bản có tính pháp lý chuyên ngành về quản lý nhà nước đó là Luật quản lý, sử dụng tài sản công số 15/2017/QH14 được quy định cụ thể như sau “ s n c n l t s n thuộc sở hữu to n dân do Nh nước đạ d ện chủ sở hữu v thốn nhất qu n lý, bao ồm: t s n c n phục vụ hoạt độn qu n lý, cun cấp dịch vụ c n , b o đ m quốc phòn , an n nh tạ cơ quan, tổ chức, đơn vị; t s n kết cấu hạ tần phục vụ lợ ích quốc a, lợ ích c n cộn ; t s n được xác lập quyền sở hữu to n dân; t s n c n tạ doanh n h ệp; t ền thuộc n ân sách nh nước, các quỹ t chính nh nước n o n ân sách, dự trữ n oạ hố nh nước; đất đa v các loại tài nguyên khác”. * Qu n lý t s nc n Có rất nhiều khái niệm khác nhau về quản lý tài sản công, mỗi người có ý hiểu khác nhau theo suy nghĩ của mình. Tuy nhiên, có thể hiểu quản lý tài sản công là gì theo nghĩa dễ hiểu nhất theo Olga Kaganova and James Mckellar thì: “Quản lý tài sản công có thể định nghĩa là quá trình đưa ra quyết định và thực hiện các hoạt động liên quan đến việc mua, sử dụng và thanh lý tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước 1.2 Vai trò của quản lý tài sản công trong cơ quan hành chính Quản lý tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước giữ vai trò quan trọng, là chìa khoá dẫn đến thành công của việc quản lý tài sản công trong cơ quan 5 hứ nhất, vai trò quản lý tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước bao gồm hệ thống các quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc, cách thức tổ chức và những điều kiện đảm bảo để thực hiện quản lý tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước tiết kiệm, hiệu quả nên vai trò hàng đầu của cơ chế là định hướng, hướng dẫn, chỉ dẫn hành vi và tạo khuôn khổ cho việc tổ chức quản lý tài sản công của các cơ quan, đơn vị.

Việc quyết định mua sắm, đầu tư cái gì, ở đâu; việc quyết định điều chuyển, bán, thanh lý tài sản gì. đều phải căn cứ vào nhu cầu thực tế và các quy định của Nhà nước ở trung ương và địa phương. Ngoài ra cơ chế còn có tác dụng hướng dẫn trong mối quan hệ qua lại giữa các cơ quan với nhau, giữa con người với nhau thông qua trình tự, thủ tục thẩm quyền, cách thức thực hiện công việc đó như thế nào. hứ ha , vai trò quản lý tài sản công có tác dụng như những căn cứ, cơ sở chuẩn mực để quản lý tài sản công trong cơ quan đơn vị nhà nước.

Việc phân biệt hành vi đúng- sai, tốt -xấu, hiệu quả- không hiệu quả đều phải căn cứ vào những giá trị, chuẩn mực; những quy định của cơ chế. hứ ba, quản lý tài sản công có vai trò làm giảm tính bất định bằng cách cung cấp thông tin cần thiết và thiết lập một cơ chế ổn định cho mối quan hệ qua lại giữa các cơ quan, đơn vị trong bộ máy quản lý nhà nước. Nguyên tắc về quản lý tài sản công Việc quản lý tài sản công phải thực hiện theo những nguyên tắc cơ bản sau: (1). Mọi tài sản công đều phải được Nhà nước giao quyền quản lý, quyền sử dụng và các hình thức trao quyền khác.

Tài sản công do Nhà nước đầu tư phải được quản lý, khai thác, duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa, được thống kê, kế toán đầy đủ về hiện vật và giá trị, những tài sản có nguy cơ chịu rủi ro cao do thiên tai, hoả hoạn và nguyên nhân bất khả kháng khác được quản lý rủi ro về tài chính thông qua bảo hiểm hoặc công cụ khác. Tài sản công là tài nguyên phải được kiểm kê, thống kê về hiện vật, ghi nhận thông tin phù hợp với tính chất, đặc điểm của tài sản; được quản lý, bảo vệ, khai thác theo quy hoạch, kế hoạch, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, đúng pháp luật. Tài sản công phục vụ công tác quản lý, cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh của cơ quan, tổ chức, đơn vị phải được sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, đúng mục đích, công năng, đối tượng, tiêu chuẩn, định mức, chế độ theo quy định của pháp luật. Việc khai thác nguồn lực tài chính từ tài sản công phải tuân theo cơ chế thị trường, có hiệu quả, công khai, minh bạch, đúng pháp luật.

Việc quản lý, sử dụng tài sản công phải được thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng. Việc quản lý, sử dụng tài sản công được giám sát, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; mọi hành vi vi phạm pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công phải được xử lý kịp thời, nghiêm minh theo quy định của pháp luật. Cơ quan, tổ chức, đơn vị được ao qu n lý, s dụn t s nc n c các n h a vụ sau đây a) Bảo vệ, sử dụng tài sản công đúng mục đích, tiêu chuẩn, định mức, chế độ; Bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm; b) Lập, quản lý hồ sơ tài sản công, kế toán, kiểm kê, đánh giá lại tài sản; c) Báo cáo và công khai tài sản công; d) Thực hiện nghĩa vụ tài chính trong sử dụng tài sản công; đ) Giao lại tài sản công cho Nhà nước khi có quyết định thu hồi của cơ quan, người có thẩm quyền; e) Chịu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; giám sát của cộng đồng, cán bộ, công chức, viên chức và Ban Thanh tra 7 nhân dân trong quản lý, sử dụng tài sản công thuộc phạm vi quản lý; Qu n lý vận h nh t s n c n tạ cơ quan nh nước (1). Phương thức quản lý vận hành tài sản công bao gồm: + Cơ quan nhà nước được giao quản lý, sử dụng tài sản công trực tiếp thực hiện quản lý vận hành tài sản công được giao quản lý, sử dụng; + Cơ quan, đơn vị được giao quản lý khu hành chính tập trung thực hiện việc quản lý vận hành khu hành chính tập trung; + Thuê đơn vị có chức năng thực hiện quản lý vận hành.

Nội dung quản lý vận hành tài sản công bao gồm: + Điều khiển, duy trì hoạt động, bảo dưỡng thường xuyên tài sản công; + Cung cấp dịch vụ bảo vệ, vệ sinh môi trường và dịch vụ khác bảo đảm cho tài sản công hoạt động bình thường. Việc lựa chọn đơn vị có chức năng quản lý vận hành tài sản công trong trường hợp áp dụng phương thức quản lý vận hành được thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu. Cơ quan nhà nước có tài sản công hoặc cơ quan, đơn vị được giao quản lý khu hành chính tập trung ký hợp đồng và thanh toán chi phí cho đơn vị quản lý vận hành tài sản công. B o dưỡn , s a chữa t s n c n tạ cơ quan nh nước (1) Cơ quan nhà nước được giao quản lý, sử dụng tài sản công hoặc cơ quan, đơn vị quản lý vận hành tài sản công có trách nhiệm thực hiện việc bảo dưỡng, sửa chữa tài sản theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật do cơ quan, người có thẩm quyền ban hành.

Nhà nước bảo đảm kinh phí bảo dưỡng, sửa chữa tài sản công tại cơ quan nhà nước theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật. Thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật bảo dưỡng, sửa chữa tài sản công: + Bộ quản lý ngành, lĩnh vực quy định chế độ, tiêu chuẩn, định mức 8 kinh tế - kỹ thuật bảo dưỡng, sửa chữa đối với tài sản công thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ; + Đối với tài sản công chưa có chế độ, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật quy định tại điểm a khoản này, căn cứ vào hướng dẫn của nhà sản xuất và thực tế sử dụng tài sản, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định hoặc phân cấp thẩm quyền quy định chế độ, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật bảo dưỡng, sửa chữa áp dụng đối với tài sản công tại các cơ quan thuộc phạm vi quản lý. Công cụ quản lý tài sản công Trên thực tế thường sử dụng tổng hợp nhiều loại công cụ để quản lý TSC bao gồm: hành chính, tổ chức, pháp luật, kế toán, thống kê, công nghệ thông tin, tuyên truyền giáo dục. Trong đó những công cụ quản lý TSC chủ yếu bao gồm: Một là, Nhà nước thực hiện xây dựng và ban hành hệ thống chính sách pháp luật trong quản lý TSC.

Pháp luật do Nhà nước quy định buộc mọi đơn vị, tổ chức sử dụng TSC và cơ quan quản lý nhà nước phải chấp hành. Các chế độ, chính sách về TSC là công cụ cần thiết và có vai trò không thể thiếu đối với việc Nhà nước thể hiện vai trò quản lý của mình đối với tài sản. Nó cũng là cơ sở xác định vị trí là chủ sở hữu của Nhà nước đối với TSC. Hai là, sử dụng hệ thống công cụ kinh tế nhằm quản lý TSC gồm: kế hoạch hóa, kế toán, thống kê, giá cả, định giá, tài chính, tín dụng, thuế… Trong các công cụ này thì công cụ tài chính, trong đó quan trọng nhất là ngân sách, kế toán, định giá và đánh giá lại tài sản có vai trò to lớn trong quá trình từ lúc hình thành đến sử dụng cũng như xử lý tài sản.

Nó làm cho việc sử dụng TSC tiết kiệm, tránh lãng phí và nâng cao được hiệu quả sử dụng.