phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho hoạt động phát triển văn hóa, thể dục, thể thao. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho hoạt động phát triển văn hóa, thể dục, thể thao trên địa bàn Thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định 9 Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho hoạt động phát triển văn hóa, thể dục, thể thao trên địa bàn Thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định 1 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO SỰ NGHIỆP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA, THỂ DỤC, THỂ THAO 1.1 Một số khái niệm 1. Ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc [7]. Có các trƣờng hợp các khoản thu chi này kéo dài hơn 1 năm, ví dụ ngân sách nhà nƣớc trung hạn là các khoản thu chi của nhà nƣớc trong 3 năm.
Bản chất của ngân sách nhà nước Bản chất ngân sách Nhà nƣớc có thể đƣợc hiểu trên 3 khía cạnh: Pháp lý, kinh tế và xã hội. - Về mặt pháp lý: Ngân sách nhà nƣớc là khoản mục dự trù các khoản thu, chi của nhà nƣớc trong 1 năm. Ngân sách Nhà nƣớc ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nƣớc. Nhà nƣớc bằng quyền lực chính trị và xuất phát từ nhu cầu về tài chính để đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình đã đặt ra những khoản thu, chi của Ngân sách Nhà nƣớc.
Điều này cho thấy chính sự tồn tại của Nhà nƣớc, vai trò của Nhà nƣớc đối với đời sống kinh tế xã hội là những yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại và tính chất hoạt động của Ngân sách Nhà nƣớc. - Về mặt kinh tế: Ngân sách nhà nƣớc là hoạt động phân phối các nguồn tài chính quốc gia. Hoạt động của Ngân sách Nhà nƣớc biểu hiện đa dạng dƣới hình thức các khoản thu và các khoản chi tài chính của Nhà nƣớc ở các lĩnh vực hoạt động kinh tế xã hội. Các khoản thu chi này đƣợc tổng hợp trong một bảng dự toán thu chi tài chính đƣợc thực hiện trong một khoảng 1 thời gian nhất định.
Các khoản thu mang tính chất bắt buộc của Ngân sách Nhà nƣớc là một bộ phận các nguồn tài chính chủ yếu đƣợc tạo ra thông qua việc phân phối thu nhập quốc dân đƣợc sáng tạo ra trong khu vực sản xuất kinh doanh và các khoản chi chủ yếu của Ngân sách mang tính chất cấp phát phục vụ cho đầu tƣ phát triển và tiêu dùng của xã hội. - Về tính chất xã hội: Ngân sách nhà nƣớc là công cụ kinh tế của Nhà nƣớc. Trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội đã làm nảy sinh các quan hệ tài chính giữa một bên là nhà nƣớc và một bên là các chủ thể trong xã hội. Những quan hệ tài chính này bao gồm: Quan hệ kinh tế giữa ngân sách nhà nƣớc với các doanh nghiệp, Quan hệ kinh tế giữa ngân sách nhà nƣớc và các đơn vị hành chính sự nghiệp, Quan hệ kinh tế giữa ngân sách nhà nƣớc với các tầng lớp dân cƣ, Quan hệ kinh tế giữa ngân sách nhà nƣớc với thị trƣờng tài chính.
Các bước cơ bản của việc sử dụng ngân sách Có 4 bƣớc trong chu trình ngân sách: - Lập ngân sách là quá trình xây dựng bản dự toán thu, chi là gì, ngân sách với cơ cấu chi tiết theo luật định. Dự toán ngân sách bao gồm cả việc phân bố ngân sách cho các cơ quan, đơn vị trực thuộc. - Phê chuẩn ngân sách là quá trình các cơ quan có thẩm quyền để xem xét, thẩm tra, thảo luận và đi đến quyết định phê duyệt dự toán ngân sách - Chấp hành ngân sách là quá trình thực hiện các nội dung đã nêu trong dự toán ngân sách - Quyết toán, kiểm toán và đánh giá ngân sách là khâu cuối cùng trong chu trình ngân sách, nhằm tổng kết, đánh giá việc thực hiện ngân sách cũng nhƣ các chính sách ngân sách của năm ngân sách đã qua. Quản lý chi ngân sách nhà nước [8] Quản lý chi ngân sách nhà nƣớc là một bộ phận trong công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc và cũng là một bộ phận trong công tác quản lý nói chung.
1 Quản lý chi ngân sách nhà nƣớc giữ một vị trí đặc biệt quan trọng bởi ngân sách nhà nƣớc luôn giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống các khâu tài chính, bảo đảm thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nƣớc, điều tiết vĩ mô nền kinh tế để thực hiện các mục tiêu chiến lƣợc của quốc gia. Quản lý chi ngân sách nhà nƣớc là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của nhà nƣớc. Thực chất quản lý chi ngân sách nhà nƣớc là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của nhà nƣớc từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nƣớc phục vụ các mục tiêu KT – XH. Quản lý chi ngân sách nhà nƣớc góp phần quan trọng để ngân sách nhà nƣớc phát huy đƣợc vai trò chủ đạo đó và ngân sách nhà nƣớc thực sự trở thành công cụ hữu hiệu hƣớng tới mục tiêu đã định.
Vị trí quan trọng của công tác quản lý chi ngân sách nhà nƣớc đƣợc thể hiện rõ nét thông qua quá trình định hƣớng, hoạch định chính sách, ban hành cơ chế, tiêu chuẩn, định mức để thực hiện chức năng vốn có của ngân sách. * Nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước: Trong bất kì nền kinh tế nào, chi ngân sách phải tuân thủ những nguyên lý nhất định, những đòi hỏi đó càng trở thành yêu cầu bắt buộc bởi tính đa dạng phong phú cũng nhƣ mục tiêu hiệu quả là những đặc trƣng cơ bản đối với nền kinh tế thị trƣờng. - Chi ngân sách phải đảm bảo kỷ luật tài chính tổng thể. - Ngân sách nói chung và chi ngân sách nói riêng phải gắn với chính sách kinh tế gắn với mục tiêu phát triển kinh tế trung và dài hạn.
Chi ngân sách phải đảm bảo tính minh bạch, công khai trong cả quy trình từ khâu lập, tổ chức thực hiện, quyết toán, báo cáo và kiểm toán. - Chi ngân sách phải cân đối hài hoà giữa ngành, địa phƣơng, giữa 1 trung ƣơng địa phƣơng, kết hợp giải quyết ƣu tiên chiến lƣợc trong năm với trung và dài hạn. - Chi ngân sách phải gắn kết giữa chi đầu tƣ và chi thƣờng xuyên. - Quản lý chi ngân sách nhà nƣớc phải là tác động đòn bẩy để thúc đẩy các thành phần khác tham gia cung cấp dịch vụ công, đáp ứng nhu cầu hƣởng thụ đa dạng, phong phú của mọi đối tƣợng.2 Quản lý chi ngân sách cho sự nghiệp Văn hóa, thể dục, thể thao 1.
Phân loại: - Phân loại theo cơ cấu tổ chức của ngành: chi ngân sách cho sự nghiệp văn hóa và chi ngân sách cho sự nghiệp thể dục thể thao Chi ngân sách nhà nƣớc cho sự nghiệp văn hóa là một trong các khoảng cho thuộc nhiệm vụ chi thƣờng xuyên của ngân sách nhà nƣớc với mục tiêu nâng cao tri thức và thẩm mỹ cho mọi tâng lớp nhân dân nhằm xây dựng nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, có nội dung nhân đạo, dân chủ và tiến bộ, phát triển đạo đức xã hội và truyền thống dân tộc. Và thể hiện có hiệu quả các hoạt động văn hóa nghệ thuật, nhà nƣớc ta cần đầu tƣ một khoản ngân sách rất lớn cho hoạt động này với các nội dung đƣợc quy định cụ thể đó là: chi hệ thống bảo tồn, bảo tàng, thƣ viện, nhà văn hóa, cho cho các hoạt động sáng tạo văn hóa nghệ thuật, các hoạt động biểu diễn nghệ thuật và các hoạt động văn hóa khác, cho cho các chƣơng trình quốc gia về văn hóa. Ngân sách nhà nƣớc đầu tƣ cho sự nghiệp thể dục thể thao cũng đang chiếm một tỷ trọng lớn trong các mục chi của ngân sách nhà nƣớc. Theo thống kê các khoản chi thƣờng tập chung vào các danh mục: Chi cho đầu tƣ cơ sở hạn tầng, chi cho thể thao thành tích cao, chi cho đào tạo vận động viên, cho cho phát triển thể thao quần chúng, chi cho hoạt động khoa học thể dục thể thao - Phân loại theo yếu tố và phƣơng thức quản lý các khoản chi: Chi thƣờng xuyên; Chi xây dựng cơ bản Đối với các khoản chi thƣờng xuyên căn cứ vào đối tƣợng của việc sử 1 dụng kinh phí ngân sách nhà nƣớc có thể chia thành 4 nhóm mục chi sau: + Các khoản chi cho con ngƣời: Chi lƣơng, các khoản phụ cấp theo lƣơng, chi bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, chi phúc lợi tập thể cho cán bộ, công nhân viên,.
+ Chi về quản lý hành chính, chi về công tác phí, công vụ phí, điện nƣớc, xăng xe, văn phòng phẩm, chi hội nghị về công tác quản lý,. + Chi cho hoạt động chuyên môn: Chi mua tài liệu, đồ dùng tập luyện, các hoạt động chuyên đề về chuyên môn. + Chi mua sắm sửa chữa, xây dựng nhỏ phục vụ cho hoạt động chuyên môn nhƣ: Mua sắm trang thiết bị, sửa chữa nhỏ trong các cơ sở, trung tâm. Ngoài ra ngân sách nhà nƣớc còn chi tiêu cho các đơn vị thực hiện các chƣơng trình mục tiêu quốc gia về văn hóa - thể dục, thể thao.
Hầu hết các chi khoản mục trên là những khoản chi phí phát sinh thƣờng xuyên, tƣơng đối ổn định và có thể định mức đƣợc. Do vậy, trong công tác quản lý các khoản chi này phải lấy định mức làm cơ sở, riêng các khoản mua sắm sửa chữa nhỏ không phát sinh thƣờng xuyên nên phải căn cứ vào thực trạng nhà cửa trang thiết bị, chế độ chính sách của Nhà nƣớc trong từng thời kỳ và đặc biệt là khả năng nguồn vốn của ngân sách nhà nƣớc để cấp phát và chi tiêu. Đối với chi đầu tƣ xây dựng cơ bản tập trung, tùy theo yêu cầu quản lý nội dung chi đầu tƣ xây dựng cơ bản đƣợc phân loại theo những tiêu thức khác nhau.