Chương 1 CO SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIEN VE CONG TÁC QUAN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CAP XÃ 1. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách xã 1. Ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách nhà nước 1. Bản chất ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước là một phạm trù kính tế lịch sử gắn liền với sự ra đời “của Nhà nước, gắn liễn với sự xuất hiện và phát triển của kính tế hàng hóa tiền tệ NSNN thường được hiểu là toàn bộ các khoản thu, chỉ của Nhà nước đã .được cơ quan nhà nước có thẩm quyỂn quyết định vả được thực hiện trong một năm 448 dam bảo thực hiện các chúc năng, nhiệm vụ của Nhà nước [20 Biểu hiện bên ngoài, ngân sich nha nước là một bảng dự toán thu chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thi gian nhất định thường là một năm, Chính phủ dự toán các nguồn thu vào quỹ ngân sách nhà nước, đồng thời dự toán các Khoản chỉ cho các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hộ, an ninh quốc phòng.
từ quỹ ngân sich nhà nước, và bảng dự toán này phải được Quốc hội phê chuẩn. Như vậy, đặc trưng chủ yếu củá ngân sich nhà nước là tính dự toán các khoản tha chỉ bằng tiỀn của Nhà nước trong mộ thỏi gian nhất định, thường là một năm, “Trong thực tiễn hoạt động, Ngân sách nhà nước là hoạt động thu (tạo thu) và chỉ tiêu (sử dụng) quỹ tiền tệ của Nhà Nước, làm cho nguồn tài chính vận động giữa một bên là Nhà nước với một bên là các chủ thể kính 6, xã hột tong quá tình phân phối tổng sin phẩm quốc din dưới hình thức giá tị. Đẳng sau các hoạt động thủ, chỉ đó €hứa đựng các mối quan hệ kinh tế giữa Nha nước với chủ thể khác. Nói cách Khe) ngẫn sích nhà nước phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với sác chủ thé kinh tế trong nền KT - XH và trong phân phối tổng sản phẩm xã hội “Thông qua việc ạo lập, sử dụng quỹ iền tệ tập trừng của Nhà nước chuyển dịch một bộ phận thu nhập bing tiền của các chủ thé thành tha nhập của Nhà nước và nhà nước chuyển dịch thu nhập đó đến cúc chủ thé được thụ hướng nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Thứ nhấ, ngân sich nhà nước là kể hoạch ti chính vĩ mô trong các ké hoạch tài chính của Nhà nước để quản l các hoạt động kinh xã hội “Thứ hai, xét về mặt thực thé, ngân sách nhà nước là quỹ tiền tệ tập trung lớn. nhất của Nhà nước, Thứ ba, ngân sách nhà nước là khâu chủ đạo trong hệ thống các khâu tài chính. Các nguồn ti chính được tập trang vào ngân sách nhà nước nhờ vào việc nhà nước tham gia vào quá tình phân phối và phân phối lại các nguồn ti chính quốc gia dui hình thức thuế và các hình thức thu khác. Toàn bộ các nguồn tài chính tong ngân sich nhà nước của chính quyền nhà nước các cấp à nguồn tài chính mà Nhà nước trực tiếp nắm giữ, chỉ phối.
Nó là nguồn tài chính cơ bản để nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình. Nguồn ti chính này giữ v tr chủ đạo trong tổng nguồn tà chính của xã hội Va là công cụ để Nhà Nước kiểm soát vi mô và cân đối vĩ mô [20] 1. Chức năng của ngân stich nhà nước “Chức năng điều chinh và kiểm soát: Nhà nước thông qua NSNN dé biết được nguồn thu - chỉ nào là cơ bản của từng thôi kỹ từng gi đoạn và do đó cổ những giả pháp để làm tt th, chỉ Nhà nước định rã cơ cấu thu, chỉ hợp lý; theo dõi các phát sinh và những nhân tổ ảnh hưởng đến thu, chỉ. + Chức năng phân phái: Bộ máy Nhà nước muốn thực hiện được sự hoạt động của mình một cách bình thường và ôn định để thục bis tốt các chức năng, nhiệm vụ là quản lý mọi mặt của đời sống xã hội của một quốc gia thì nhất thiết phải có nguồn NSNN đảm bảo.
Vi quyền lực tối cao của mình, Nhà nước sử đụng các công cụ, các biện pháp bit bude các thành viên rong xã hội cung cấp cho mình các nguồn lực tỉ chính cản thiết Nhưng cơ sởđể hình thành nguồn lực ải chỉnh đổ là từ sự phát tiễn kinh tẾ, phát tin sản xuất kinh doanh. muốn động viên được nguồn thu NSNN ngày cảng ting và có hiệu quả thì nén kính tẾ nói chung, sản xuất kinh doanh nói riêng phải được phát triển vớ tốc độ nhanh, bin vững và có hiệu quả cao Vi vậy, Nhà nước trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội phái nắm được quy luật kinh tẾ và tôn trọng các quy luật kinh tế khách quan.Đồng thời phải bảo đảm hài hoà các quan hệ lợi ich của các chủ thé của nền kinh tế, Một NSNN vững mạnh là một ngân sich mà cơ chế phân phối của nó đảm bảo được sự cân đối trên cơ sở khuyến khích phát triển sản xuất kinh doanh, mui dưỡng nguồn thu, trên cơ sở đó tăng được thu dé đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu của Nhà nước ngày cảng tăng lên. Mặt khác, một NSNN vững mạnh còn phất thể hiện việc phân phối và quản. lý chỉ ding din, hợp lý và hiệu quả Nhà nước sử dụng khối lượng tài chính từ nguồn NSNN để chỉ tiêu vào mục đích phát rin kinh té xã hội và chỉ tiêu cho sự hoại động của bộ máy Nhà nước, Như vậy, chức năng của NSNN, ngoài việ nguồn thu thì còn phải thực hiện quản lý và phần phối chỉ êu sao cho có hiệu «qu, Đồ cũng là moe it yêu khích quân Chức năng phân phối và chức năng điều Ghinh,kiém soit của NSNN đều có vi tí và chm quan tong của nổ; Do đó, ein phải coi trong cả bai chức năng đó và tổ chức chỉ đạo dé cá cơ quan chức năng thực hiện tốt hai chức năng đồ của NSNN, 11.
Hệ thẳng Ngân sách Nhà nước HG thing các cắp ngân sich nhà nước là tổng thể các cấp ngân sich gắn bó hữu cơ với nhau, xiỂÌ quan hệ rànŠ buộc chặt chế với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu, chỉ của từng cấp ngân sách. “Tổ chức hệ thống ngôn sich nhà nước luôn gin iễn vớ việc tổ chức bộ máy nhà nước và vai tr, vị tí bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội của nước, trên cơ sở hiển pháp, p chính quyé ngân sách riêng cung cấp phương tiện vật chất cho cắp chính quyén đó thực hiện chức năng, nhiệm vụ cña nành trên vùng lãnh thổ. Việc hình thành hệ thẳng chính quyển nhà nước pp là một tt yêu khách quan nhằm thực hiện chức năng. nhiệm vụ của nhà nước tên moi vũng của đắt nước, Sự ra đời của hệ thông chính quyền nhà nước là đền để để tổ chúc hệ thống ngân sách nhà nước nhiễu cấp, Hệ thống NSNN được mô tả khái quát trên hình 1.1 Theo Luật NSNN năm 2015 được Quốc hội ban hành tại Luật số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015 thì hệ thống NSNN của nude ta bao gồm ngân sách.
trung ương và ngân sách địa phương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân ở NGAN SÁCH NHÀ NƯỚC. TRUNG UONG DIA PHƯƠNG Nn ich ¬¬. tinh và TP quận, msi Vin se hess riage c| b | hing tg uong ‘nh vn Hình 1.
Hệ thống tổ chức Ngân sách Nhà nước Việt Nam Theo quy định của Luật tổ chúc Hội ding Nhân dân và Ủy ban Nhân dân hiện hành, NSNN địa phương bao gồm các cấp: - Ngân sách tính, thành phổ trực thuộc Trung ương (goi chung là ngân sách cắp tỉnh): - Ngân séch huyện, quân, thị xã, thành phố thuộc tính (gọi chưng là ngân xách cắp huyện); ~ Ngâ sách xi, phường, thị tắn (gọi chung là ngân sách cắp xã) [21] ip ứng yêu cầu quản lý kinh tế trong thời ky đổi mới, chuyỂn từ cơ chế “quản lý tập trúng quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng XHCN có sự quản lý của Nhà nước, trong những năm vừa qua Nhà nước đã ban hành nhiễu văn bản liên quan đến quan lý NSNN nói chung và NSX nói riêng, từ luật NSNN đến các văn bản pháp quy như Nghị định, Thông tư. về công tác này. Hiện ti công tác quản lý NSNN nổi chung và quản lý NSNN cấp xã phường đang được vận hinh theo các văn bản pháp quy chủ yếu sau đây ~ Luật NSNN năm 2015 được Quốc hội ban hành tại Luật số 83/2015/QH13. ngày 25/6/2015; - Nghị định số 163/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tết thi hành Luật NSNN ban hành ngày 21 tháng 12 năm 2016; - Thông tư số 342/2016/TT-BTC ngày 30/12/2016 của Bộ Tài chính quy định chỉ iết và hướng dẫn thi hành Nghị định 163/CP; - Thông tư số 344/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính quy dit về quản lý NS xã và các hoạt động ti chính khác của xã phường, thị ẩn.
Ngân sách nhà nước cấp xã 1. Khái niém Ngân sách nhà nước cp xã Như đã nêu, NSNN được phân định thàn ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Ngân sách Trung tương là ngẫn sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở Trung ương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của các cấp tỉnh, huyện, xã.
sắp ngân sich cơ sở trong hệ thống NSNN, là quỹ tiễn t tập trung phản ánh mỗi quan hệ kinh t giữa một bên là chính quyền xã với một bên là các chủ thể khác thông qua sự vận động của các nguồn tài chính nhằm đảm bảo thực hiện chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, an nành tật tự Và văn hóa, xã hộitrên địa bàn theo phân cấp, Nói một cách cụ thé, NS xã là toàn bộ các khoản thu, chỉ được quy định trong dự toán hằng năm do HĐND cấp xã quyết định và giao cho UBND cấp xã thực hiện nhằm đảm bảo thực biện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cắp xã Dy thực sự là một bước phát trién mới trong công tác quản lý NSX, khẳng định võ NSX- một cấp ngân sách nằm trong hệ thống NSNN, là phương tiện vật chất để chính quyền cắp xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. lý Ngân sách xã ngày cảng được Đáng, Nhà nước, các cấp. các ngành quan tâm, ‘eng cổ và hoàn thiện. Đặc điển của Ngân sách Nhà nước cấp xã.