Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT. Chương 2: Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THPT trên địa bàn Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT trên địa bàn Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề 1.Tình hình nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về các vấn đề liên quan tới hoạt động dạy học, hoạt động và vai trò của tổ chuyên môn (TCM), vai trò của tổ trưởng chuyên môn (TTCM) trong trường phổ thông. Sau đây chúng tôi điểm qua một số công trình nghiên cứu như sau: Đề cập đến vai trò của tổ chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn trong trường học, có thể kể các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học như: John A. (1993) cho rằng muốn nâng cao chất lượng giảng dạy là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện năng lực sư phạm của giáo viên. Cùng với việc xây dựng đội ngũ giáo viên, cần phải xây dựng đội ngũ giáo viên nòng cốt, giữ vai trò chủ chốt trong nhà trường, và đó chính là các tổ trưởng chuyên môn.
Trong nhà trường, mỗi tổ chuyên môn là một bộ phận quan trọng không thể thiếu của nhà trường. Từng bộ phận phát triển thì cả nhà trường mới phát triển. Vì vậy, trong nhà trường THPT, với quyền hạn là lãnh đạo của trường thì người hiệu trưởng phải có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trường mình, đó là những người giàu lòng nhiệt huyết với nghề, phải có trình độ chuyên môn vững vàng, nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học.thì mới xây dựng được đội ngũ giáo viên vừa có năng lực chuyên môn vững vàng vừa có phẩm chất đạo đức tốt để đáp ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Song song đó người hiệu trưởng phải không ngừng trau dồi, rèn luyện nâng cao trình độ để có thể điều hành, lãnh đạo chuyên môn đối với các tổ chuyên môn khác nhau có hiệu quả.(1999) đã nhấn mạnh năng lực lãnh đạo của hiệu trưởng trong nhà trường.
Các tác giả cho rằng muốn 8 quản lý nhà trường có hiệu quả tốt thì hiệu trưởng cần phải có 05 năng lực cơ bản như sau: năng lực lí thuyết, năng lực phương pháp, năng lực sư phạm và công nghệ đào tạo, năng lực xử lý tín hiệu, năng lực đạo đức nghề nghiệp. Vào năm 2003, cuốn sách “Theories of Educational Leadership and Management: Third edition”tạm dịch là “Lý thuyết về lãnh đạo và quản lý giáo dục”được tái bản lần 03 của tác giả Bush, Tony – một nhà giáo dục nổi tiếng của trường Đại học Nottingham. Trong các tác phẩm của mình, tác giả đã tập hợp khá hoàn chỉnh các quan điểm lý thuyết, cũng như các chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn của những người làm công tác quản lý giáo dục (QLGD), đặc biệt là quản lý trường học, trong đó có quản lý hoạt động dạy học. Đáng chú ý tác giả cũng nhận định rằng quản lý hoạt động dạy học trong trường phổ thông không chỉ chú trọng đến việc quản lý phương pháp giảng dạy, quản lý nội dung chương trình mà còn phải chú trọng nhiều yếu tố khác vì chúng có mối liên hệ tương hỗ nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong trường trung học.
Theo tác giả Kenneth Boothby Everard và cộng sự (2004) khẳng định rằng kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ GV. Đó chính là quản lý hoạt động dạy học ở TCM. Trong cuốn sách này, các tác giả cũng trình bày các nội dung sâu sắc về huấn luyện nhóm, xây dựng nhóm và quản lý hiệu quả hoạt động nhóm. Faria Gay (2005) trong các nghiên cứu đã tổng hợp những kinh nghiệm cũng như đưa ra một số biện pháp quản lý của trường học như việc phân công công việc hợp lý cho các thành viên trong lãnh đạo nhà trường, Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn.
Đáng lưu ý, các tác giả đã nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng để đạt mục tiêu đề ra. Trong thực tế cùng tham gia quản lý nhà trường với hiệu trưởng thì vai trò của phó hiệu trưởng cũng không kém phần quan trọng, đặc biệt là phó hiệu trưởng phụ trách công tác chuyên môn. Và không thể phủ nhận rằng công việc của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng đều nhằm tiến tới thực hiện mục tiêu chung của nhà trường. Chính vì thế trong nhà trường, sự phân công hợp lý công việc giữa Hiệu trưởng và các Phó hiệu trưởng là điều rất quan trọng.
Hiệu trưởng và 9 Phó hiệu trưởng đều nắm giữ những vai trò cụ thể trong trường học chẳng hạn như: đối với các vấn đề chung thì Hiệu trưởng là người lãnh đạo tập thể sư phạm của nhà trường và chịu trách nhiệm chính. Đồng thời, hiệu trưởng cũng có thể trực tiếp quản lý công tác chuyên môn cụ thể nào đó và tham gia giảng dạy môn học chuyên ngành thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình. Còn Phó hiệu trưởng sẽ cùng phối hợp với hiệu trưởng đề ra kế hoạch công tác dạy học hiệu quả nhất trong điều kiện cụ thể và thực tế của nhà trường và là người tổ chức thực hiện kế hoạch này. Tuy nhiên, trong nhà trường THPT thì người trực tiếp điều hành hoạt động của các giáo viên chính là tổ trường chuyên môn.
Do đó, lãnh đạo trường THPT phải chú trọng tăng cường công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy – học của từng tổ chuyên môn cũng như của nhà trường. Ngoài ra vấn đề đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong TCM nhằm nâng cao chất lượng hoạt động dạy và học trong trường học cũng được các nhà khoa học tập trung nghiên cứu. Tác phẩm “Lesson study in North America: A professional learning model ”(tạm dịch: “Nghiên cứu bài học ở Bắc Mỹ: Mô hình học tập chuyên nghiệp”) của tác giả Hollingsworth, H.(2005) nêu vai trò quan trọng của việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn ở nhà trường trung học phổ thông. Trong môi trường làm việc ngày nay, không ai có thể phủ nhận tầm quan trọng của làm việc đội nhóm.
Mỗi tổ chuyên môn trong nhà trường là một đội nhóm. Mỗi đội nhóm và giữa các đội nhóm với nhau cần phải hợp tác. Hợp tác không còn là một lựa chọn được khuyến khích nữa mà đã trở thành điều kiện phải có. Làm việc đội nhóm hiệu quả luôn là mối quan tâm lớn nhất của các nhà quản lý.
Và đã có nhiều tác giả đề cập đến vai trò của nhóm và lãnh đạo, quản lý nhóm. Các tác giả cũng đưa ra các biện pháp quản lý nhóm hiệu quả. Có thể kế đến các tác giả như: Robert Heller( 2006) với “Quản lý nhóm”; Michael Magim (2007) với “Thúc đẩy nhóm làm việc hiệu quả”. Hai cuốn sách này đều do nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành.
Các tác giả Jacqueline Hurd và Catherine C.Lewis (2011) đã đề cập đến vấn đề tự chủ chuyên môn của giáo viên trong TCM và đưa ra các biện pháp quản lý để nâng cao tự chủ chuyên môn của giáo viên trong nhà trường phổ thông. Các tác giả 10 cũng khẳng định vai trò quan trọng trong việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn ở nhà trường THPT trong việc nâng cao năng lực nghề nghiệp của giáo viên phổ thông. Các nghiên cứu của Kenneth Mandel & Terry Eiserman (2016) đều nhấn mạnh tầm quan trọng của TCM cũng như vai trò của TTCM trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá và nguyên nhân của việc chuyển biến chậm trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá là công tác quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ở các trường trung học còn chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là công tác chỉ đạo TCM – mắc xích vô cùng quan trọng trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Qua phân tích các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học, tổ chuyên môn, hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường phổ thông cũng như vai trò, năng lực quản lý của người hiệu trưởng của các tác giả trên thế giới, ta thấy rằng các công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu các khía cạnh khác nhau về hoạt động TCM, quản lý hoạt động TCM, về vai trò lãnh đạo, quản lý của hiệu trưởng trong quản lý TCM.
Tình hình nghiên cứu trong nước Trong trường THPT hiện nay, việc nâng cao công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn là một trong những yếu tố then chốt có ảnh hưởng lớn đến việc nâng cao chất lượng GD&ĐT của một cơ sở giáo dục. Đã có nhiều tác giả, các nhà khoa học trong nước nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến TCM, vai trò của TCM và TTCM. Một số tác giả đề cập tới đổi mới sinh hoạt TCM, nhấn mạnh năng lực quản lý của tổ trưởng và hiệu trưởng có ảnh hưởng trực tiếp đến nâng cao chất lượng quản lý hoạt động TCM. - Các nghiên cứu về hoạt động của tổ chuyên môn Trong trường trung học phổ thông, tổ chuyên môn là một trong những bộ phận quan trọng trong cơ cấu trường trung học.
Theo Điều lệ trường trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường phổ thông nhiều cấp học qua nhiều thời kì đều đã xác định cơ cấu tổ chức của tổ chuyên môn, nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chuyên môn trong nhà trường. 11 Thực hiện kế hoạch số 80/KH-BGDĐT ngày 25 tháng 2 năm 2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục chỉ đạo biên soạn bộ Tài liệu tập huấn đổi mới sinh hoạt chuyên môn do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm ấn hành. Tài liệu tập huấn đổi mới sinh hoạt chuyên môn dành cho cấp trung học gồm 2 phần: - Phần 1: Các kỹ năng sinh hoạt chuyên môn; - Phần 2: Một số nội dung thực hành sinh hoạt chuyên môn.