Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHỤ ĐẠO HỌC SINH YẾU KÉM VỀ NĂNG LỰC HỌC TẬP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ngoài nước Ở Anh trước đây có đạo luật cấm các trường học không được bắt giáo viên dạy thêm trong hè. Song từ hè 1996 chính phủ Anh đã phải đồng ý cho giáo viên nhiều trường ở Luân Đôn được đến trường dạy thêm, vì số học sinh học yếu kém ngày một đông.
Trong thời kỳ tích lũy tư bản chủ nghĩa, John Locke (1632-1704) cho rằng cơ sở khoa học của giáo dục trẻ em là đặc điểm cá nhân của trẻ em, phải tìm ra những phẩm chất khác nhau của trẻ vì rằng muốn giáo dục trẻ phải làm sao thích ứng được với những cá tính của trẻ. Về nguyên tắc giáo dục, ông cho rằng không được nhồi nhét điều gì vào trí nhớ trẻ mà vốn chúng không thích thú; Thầy giáo cần khơi gợi lòng ham mê say sưa của trẻ, qua đó hướng trẻ đến với tri thức. Ở Mỹ là nước có nền kinh tế và giáo dục phát triển đứng hàng đầu thế giới, nhưng tình trạng trẻ em bỏ học, trốn học, tham gia các băng đảng, nghiện hút…không phải ít. Và người ta chủ trương tập trung các em này trong các trường đặc biệt để giáo dục.
Trong cuốn sách “Quản lý những nhu cầu đặc biệt ở nhà trường bình thường” Neville jones và Tim Southgate đã chỉ ra: Với những học sinh bình thường, ta có các giải pháp giáo dục bình thường, đại trà để bảo đảm yêu cầu giáo dục cho số đông. Nhưng bên cạnh những học sinh bình thường này, bao giờ cũng có những học sinh khuyết tật về cơ thể như thiểu năng trí tuệ, mù lòa, câm điếc, tàn tật chân tay…ta phải có những lớp Luan van 8 riêng, trường riêng cho loại học sinh này. Mặt khác lại có những học sinh có khuyết tật về tính cách do những nguyên nhân xã hội, số lượng cũng không nhỏ, chúng cần được chăm sóc giáo dục đặc biệt, vì bao giờ chúng cũng có những nhu cầu riêng biệt hết sức chính đáng. Nếu đem những phương pháp giáo dục thông thường áp dụng cho những học sinh đặc biệt này, thì điều đó không chỉ thể hiện cách làm quan liêu, thiếu trách nhiệm của một số nhà sư phạm, mà còn cho thấy hơn ai hết, họ chính là những người đã vi phạm quyền con người, vi phạm quyền bình đẳng của con người.
Giáo dục hơn ai hết phải là nơi đảm bảo cho quyền con người và sự bình đẳng của con người được phát triển đầy đủ tốt đẹp nhất. Trong thời kỳ đế quốc chủ nghĩa ở Tây Âu, một trong những đặc điểm của nhà trường mới là việc giảng dạy cần dựa vào sự hoạt động cá nhân và hứng thú của trẻ. Theo Deway (1859 – 1952), người có ảnh hưởng lớn đến nền giáo dục thực dụng - giáo dục phải xuất phát từ hứng thú và kinh nghiệm thực tế của trẻ em, trong quá trình giáo dục phải chú ý đến trẻ em và tổ chức dạy học phải xuất phát từ những hứng thú của trẻ. Các nghiên cứu trong nước Trong thời kỳ phong kiến, các thầy đồ mở lớp dạy học tại nhà đã chú ý đến việc dạy học cho từng cá nhân vì đó là lớp học với những trình độ môn sinh chênh lệch rất đáng kể.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một người rất quan tâm đến sự nghiệp giáo dục và đào tạo con người. Cùng với thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, Người đã khai sinh nền giáo dục mới, tiến bộ - một nền giáo dục dân tộc, khoa học, dân chủ. Trong hoàn cảnh cực kỳ khó khăn của buổi đầu mới giành độc lập, giữa lúc kinh tế kiệt quệ, nạn đói hoành hành, thù trong giặc ngoài ra sức chống phá để tiêu diệt cách mạng, Người kêu gọi toàn dân ra sức thực hiện đồng thời 3 nhiệm vụ vô cùng trọng đại và cấp bách là “diệt giặc Luan van 9 đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm”. Người đề xướng và lãnh đạo nhân dân thực hiện hàng loạt chủ trương to lớn đúng đắn và sáng suốt như phổ cập giáo dục, từng bước nâng cao trình độ học vấn phổ thông.
“Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt”. Bác đã khẳng định trong thư gửi cho các GV năm 1946: “Kể từ nay chúng ta xây dựng một nền giáo dục của Việt Nam, cho người Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển tiềm năng vốn có trong lòng HS”. Bác luôn khuyên các Thầy Cô giáo khi dạy học phải căn cứ vào đặc điểm của từng đối tượng, tôn trọng đặc điểm người học. Người nói: “Vì đặc điểm người học không đồng đều nhau, cần có tài liệu thích hợp cho từng hạng”, “Bài giảng cần chuẩn bị tốt và cần chọn những bài thích hợp cho HS”.
Họ sinh yếu kém là những em không chỉ yếu kém về năng lực học tập mà còn yếu kém về hạnh kiểm, đạo đức. Do đó, tại Hội thảo“Giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên ở nước ta hiện nay – Thực trạng và giải pháp” do Hội Khoa học tâm lý – Giáo dục Việt Nam tổ chức tại Đồng Nai năm 2009, Phạm Minh Hạc (2009) đã phát biểu: Yếu tố quyết định là ý thức tự giáo dục thực sự nghiêm khắc – sự phấn đấu hướng thiện của từng cá nhân, nhất là của học sinh các lớp cuối cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông và sinh viên,…kết hợp chặt chẽ giáo dục đạo đức trong nhà trường với gia đình và ngoài xã hội, GDĐĐ cho tuổi trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên đã và đang trở thành nhiệm vụ cấp bách, nhiệm vụ hàng đầu của các gia đình, nhà trường và toàn xã hội”. Bài phát biểu này của Phạm Minh Hạc cũng đã nhấn mạnh việc giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên trong đó có học sinh trường THPT là một vấn đề nổi cộm và cấp thiết trong xã hội hiện nay. Theo tác giả Hồ Thiệu Hùng (2012), phương pháp Kumon với triết lý “đóng giày theo chân” với chìa khóa sự thành công là xác định được đúng xuất phát điểm của mỗi HS về môn học (chân), từ đó thiết kế một hệ thống bài tập tuần tự, vừa sức (giày) để HS làm mỗi ngày.
Phương pháp này đem lại Luan van 10 nhiều lợi ích trước mắt và lâu dài. Lợi ích trước mắt là giải quyết kịp thời các trường hợp HS theo không kịp trình độ chung ở một vài môn học công cụ (Toán, Tiếng Việt…) trước khi các em phải ở lại lớp. Lợi ích lâu dài là HS biết cách học, hứng thú học tập và trở nên tự tin. Thực tiễn cho thấy rằng nếu người thầy quan tâm đến HS, chú ý đầy đủ, đúng mức và kịp thời đến đặc điểm cá nhân, đến trình độ từng loại đối tượng HS thì sẽ tạo được cơ sở thuận lợi cho việc dạy học đồng loạt theo trình độ chung của lớp.
Theo nghiên cứu của Dương Thị Ngọc Diệp (2012), quản lý hoạt động phụ đạo học sinh yếu kém là quá trình cán bộ quản lý (CBQL) hoạch định và tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch phụ đạo HS yếu của giáo viên nhằm bổ sung, ôn tập, củng cố hệ thống kiến thức, rèn luyện kỹ năng tương ứng, nâng cao và hoàn thiện năng lực học tập của HS yếu ở những môn học nhất định nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu về chuẩn kiến thức, kỹ năng. Công tác quản lý hoạt động phụ đạo HS yếu của CBQL còn nhiều mặt hạn chế, thường là do: nhận thức và thái độ của một số CBQL và giáo viên còn hạn chế; tìm hiểu và phân loại HS chưa quan tâm đầy đủ; thiếu kinh phí và thời gian hỗ trợ cho hoạt động phụ đạo HS yếu; thực hiện các chức năng quản lý chưa tốt; Chưa thực hiện được các biện pháp quản lý phù hợp; Kiểm tra, giám sát chưa phát hiện được những bất cập nên điều chỉnh không kịp thời. HS yếu kém trong nhà trường phổ thông có thể được chia thành làm hai đối tượng, gồm yếu kém về năng lực học tập và về hạnh kiểm. Do đó, để nâng cao chất lượng phụ đạo giúp tăng cường năng lực học tập, thì việc nâng cao nhận thức, thái độ, hành vi học tập của học sinh cũng được đánh giá là yếu tố rất quan trọng.
Do đó, theo Nguyễn Thị Thi (2017) đã đề cập đến vai trò giáo dục đạo đức với sự hình thành và phát triển nhân cách thế hệ trẻ, tác động đổi mới của xã hội với giáo dục đạo đức cho học sinh trường Trung học cơ sở tại Luan van 11 thành phố Hồ Chí Minh. Các tác giả cũng đã khẳng định: Đổi mới về nhận thức giáo dục đạo đức; Đổi mới phương pháp giáo dục đạo đức; Đổi mới hình thành tổ chức hoạt động giáo dục đạo đức và xây dựng môi trường đạo đức; Tăng cường những đảm bảo cơ sở vật chất giáo dục đạo đức; lãnh đạo và quản lý công tác giáo dục đạo đức trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh. Theo Võ Tấn Phát (2017), việc nắm bắt, nhận diện và phân luồng đối tượng học sinh là một việc làm hết sức cần thiết đối với một giáo viên dạy lớp cũng như đối với Ban giám hiệu (BGH) nhà trường để từ đó có những biện pháp, giải pháp chỉ đạo thực hiện giảng dạy một cách có hiệu quả đối với từng loại đối tượng học sinh, trong đó bao gồm cả học sinh yếu kém. Ngoài ra, công tác kiểm tra, giám sát là một việc làm vô cùng quan trọng đối với người lãnh đạo Võ Tấn Phát (2017), Vì nó quyết định sự thành bài của các nội dung của kế hoạch giảng dạy mà trường đã đề ra.
Việc khen thưởng học sinh có sự tiến bộ trong học tập là một việc làm không thể không thực hiện khi thực hiện hoạt động giảng dạy mà đặc biệt là giảng dạy đối với học sinh yếu, kém. Khi thực hiện một nhiệm vụ hay một kế hoạch nào đó, nếu chúng ta bỏ qua khâu kiểm tra giám sát mà đặc biệt là khâu sơ, tổng kết rút kinh kinh nghiệm thì nhiệm vụ đó, kế hoạch đó sẽ đạt kết quả không như mong đợi, có khi sẽ dẫn đến thất bại vì ta không tổ chức sơ kết rút kinh nghiệm để tìm ra những hạn chế, sai sót mà điều chỉnh cho kịp thời. Do đó, theo Võ Tấn Phát (2017), khâu sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm là một khâu vô cùng quan trọng trong công tác phụ đạo học sinh yếu kém. Các khái niệm cơ bản 1.