Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy các tác giả ở nước ngoài và ở trong nước đều khẳng định việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn nói chung và quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS nói riêng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường và nâng cao năng lực nghề nghiệp của giáo viên. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS như: Nghiên cứu của các tác giả: Xu -khôm- lin-xki và Ma- ca- ren - co về phương pháp quản lý hoạt động TCM đã nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của người giáo viên (GV) và sự cần thiết phải có TCM trong nhà trường để người GV có thể thực hiện tốt vai trò của mình. Qua nghiên cứu các tác giả khẳng định: “Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào tổ chức đúng đắn và hợp lí hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên” [16] Các tác giả Harris.D lại nghiên cứu về vai trò của người lãnh đạo TCM đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của người Hiệu trưởng nhà trường.
Theo các tác giả này thì muốn lãnh đạo, quản lý và xây dựng TCM vững mạnh thì người HT cần phải: “Chia sẻ viễn cảnh của nhà trường; Xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ GV trong nhà trường; Xây dựng môi trường làm việc có chất lượng và hiệu quả trong nhà trường; Lãnh đạo quá trình dạy học; Quản lý, chỉ đạo, đánh giá các hoạt động của TCM và phân quyền cho TTCM để tổ chức, quản lý và điều hành các hoạt động của TCM [39]. Với cách tiếp cận dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn đổi mới quá trình quản lý giáo dục trong giai đoạn gần đây, những công trình nghiên cứu của các 7 tác giả như: Trần Kiểm, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Ngọc Quang… không chỉ đề cập đến những vấn đề chung của quá trình quản lý giáo dục, quản lý trường học mà các tác giả này còn đề cập cụ thể đến các nội dung quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường. Trong bài viết: “Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THCS vùng đặc biệt khó khăn thông qua sinh hoạt chuyên môn theo chủ đề ở cụm trường” đăng trên tạp chí Quản lý giáo dục (2015), tác giả Hoàng Đức Minh đã đưa ra những bất cập, khó khăn và hạn chế trong sinh hoạt chuyên môn ở cụm trường nhỏ của các trường THCS vùng đặc biệt khó khăn, từ đó tác giả đã đề xuất các biện pháp tổ chức sinh hoạt chuyên môn phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ GV [28]. Tác giả Hoàng Sỹ Hùng (2016) với nghiên cứu: “Tăng cường năng lực quản lý cho tổ trưởng chuyên môn các trường trung học cơ sở tỉnh Thanh Hóa” đã chỉ rõ các yếu tố ảnh hưởng đến thực tiễn công tác quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, qua đó tác giả đề xuất các biện pháp nhằm giúp TTCM nâng cao năng lực quản lý hoạt động TCM trong nhà trường [17].
Tác giả Dương Hồng Diên với bài viết: “Thực trạng quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh”, đã đánh giá việc quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS quận Bình Tân ở mức độ “Khá”. Trong đó, một số nội dung còn hạn chế cần có biện pháp quản lí tốt hơn như: công tác xây dựng kế hoạch của TCM; hướng dẫn kĩ năng (các bước) xây dựng kế hoạch hoạt động TCM; công tác kiểm tra, rà soát, điều chỉnh việc thực hiện kế hoạch của TCM; công tác chỉ đạo, tổ chức thực hiện việc khai thác, sử dụng và bảo quản thiết bị, đồ dùng dạy học; tham mưu cho HT trong bố trí, sắp xếp đội ngũ GV giảng dạy; tổ chức, điều chỉnh hoạt động TCM trong quá trình tổ chức thực hiện các hoạt động cơ bản của TCM; tổng kết, đánh giá các hoạt động của TCM; điều chỉnh kế hoạch hoạt động TCM; đảm bảo đủ cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ dạy học; tổ chức tham quan học tập; xây dựng quy chế phối hợp giữa tổ 8 trưởng chuyên môn và các tổ chức đoàn thể. Kết quả thu được từ thực tiễn khảo sát sẽ là cơ sở để các cấp lãnh đạo và CBQL có những biện pháp quản lí phù hợp nhằm nâng cao chất lượng quản lí hoạt động TCM ở các trường THCS quận Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh [8].
Trong bài viết: “ Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học - Một giải pháp nâng cao chất lượng dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường THCS” của tác giả Hồ Thị Loan và Lê Thị Cẩm Mỹ đã khẳng định: Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là hướng đi đúng đắn, nhằm nâng cao năng lực quản lí và năng lực hoạt động chuyên môn cho cán bộ quản lí. Đây cũng là một giải pháp bồi dưỡng GV trong các nhà trường phổ thông để chuẩn bị tiếp cận với chương trình giáo dục mới. Tuy nhiên, việc triển khai ban đầu không tránh khỏi sự lúng túng, bỡ ngỡ, nhưng sau dần trở thành phản xạ tự nhiên, thành nếp quen. Quá trình đổi mới sinh hoạt chuyên môn truyền thống sang nghiên cứu bài học là lâu dài, nhiều khó khăn, rào cản.
Kết quả của sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là nâng cao chất lượng học của học sinh, chất lượng dạy của giáo viên xây dựng văn hóa nhà trường thân thiện, tích cực [23]. Tác giả Nguyễn Thị Việt Thuần với bài: “ Sinh hoạt chuyên môn dựa trên quan sát, phân tích hoạt động của học sinh các trường trung học trong giờ học văn tại thành phố Cần Thơ” đã khẳng định: Mô hình đổi mới sinh hoạt chuyên môn qua quan sát, phân tích hoạt động học của học sinh tại các trường trung học thành phố Cần Thơ đã cho thấy tiềm năng phát triển chuyên môn của giáo viên khá rõ rệt đồng thời bước đầu nâng cao sinh hoạt tổ chuyên môn, nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh tại các trường trung học. Đây là một hướng đi đúng đắn và hiệu quả, cần được nghiên cứu kĩ lưỡng, sâu sắc hơn và triển khai mạnh mẽ hơn” [36] Như vậy, khi nghiên cứu về quản lý hoạt động TCM ở trường THCS các tác giả đã chỉ ra thực trạng, những hạn chế trong công tác quản lý hoạt động TCM tại các trường THCS ở địa phương. Từ đó đề xuất một số các biện pháp quản lý hoạt động TCM nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục trong các 9 trường hiện nay.
Tuy nhiên, căn cứ vào đặc điểm vị trí địa lý, kinh tế và văn hóa xã hội của từng nơi nên nội dung các biện pháp quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS cũng mang những sắc thái riêng. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp. Nghiên cứu công tác quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS theo hướng phát triển NLNN là một trong những nội dung quan trọng và cần thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường. Dưới đây là một số các nghiên cứu tiêu biểu: Các tác giả Catherine C.
Lewis và Rebeccca.R đã chỉ ra sự thích ứng thành công của nghiên cứu bài học ở Bắc Mỹ có sự tham gia tích cực của yếu tố đổi mới sinh hoạt TCM trong việc nâng cao năng lực nghề nghiệp cho giáo viên ở trường phổ thông [38]. Trong luận án tiến sĩ của tác giả Ngô Thị Phương Thảo về : “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực dạy học” đã chỉ ra những thuận lợi cũng như những khó khăn trong quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS theo định hướng phát triển năng lực dạy học, Trên cơ sở đó đề tài khẳng định tính cần thiết và tính khả thi của 5 biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực dạy học đó là: Cụ thể khung năng lực dạy học của giáo viên THCS hiện nay để định hướng cho hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên; quản lý xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động TCM theo hướng phát triển năng lực dạy học; tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên; kiểm tra việc thực hiện hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học và xây dựng môi trường sư phạm thuận lợi cho hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học [32]. Kết quả nghiên cứu của tác giả Trịnh Thị Hồng Hà (2015) cho thấy: muốn phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên ở các trường THCS, việc quan trọng 10 là phải phải xác định được các năng lực nghề nghiệp cần thiết của GV để thực hiện thành công nghề dạy học. Theo đó, giáo viên THCS cần có 8 loại năng lực, trong đó có các kiến thức cơ bản và các kĩ năng cốt lõi cũng như định hướng giá trị phù hợp với loại năng lực đó.