Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu về hoạt động thực hành, thực tập của sinh viên N.Boondưrep (1980), Chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở trường phổ thông [3] đã nhấn mạnh vai trò, tầm quan trọng của kỹ năng sư phạm đối với nghề thầy giáo. Điểm nổi bật của công trình đó là đã làm rõ được vai trò, tầm quan trọng của hoạt động thực hành đối với việc hình thành kỹ năng của người học; các yêu cầu đưa ra đảm bảo tính bao quát, sát thực và phản ánh đúng những vấn đề đang tồn tại, hạn chế của hoạt động thực hành đối với sinh viên. Một số yếu tố chi phối tới hoạt động thực hành, thực tập của sinh viên được trình bày và luận giải tương đối thuyết phục trong cuốn tài liệu; đặc biệt, các biện pháp đề xuất đều có giá trị thiết thực, có tính khả thi và tính thực tiễn cao.
Đây đều là những tư liệu phong phú để tác giả chắt lọc, phát triển trong hoàn thiện đề tài luận án của mình. Tuy nhiên, công trình chưa đề cập nhiều tới các vấn đề có liên quan tới quản lý hoạt động TTTN của sinh viên, nhất là hoạt động TTTN của sinh viên Y dược, do vậy, các tư liệu tham khảo, chắt lọc phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận án quản lý hoạt động TTTN của sinh viên ở các trường cao đẳng Y dược theo định hướng phát triển NLTH còn ít. Ngoài ra, cách trình bày trong cuốn sách còn có nhiều chỗ tản mạn, chưa mang tính hệ thống, các biện pháp đưa ra mới chỉ dừng lại ở sự khái quát, nêu vấn đề là chủ yếu, chưa tập trung phân tích sâu các biện pháp cụ thể, nhất là cách thức triển khai các biện pháp. Trong công trình tác giả đã tập trung nghiên cứu về tầm quan trọng của thực hành lâm sàng trong công tác giáo dục điều dưỡng.
Tác giả đã phân tích tương đối rõ về vai trò và trình tự, 16 nguyên tắc trong thực hành lâm sàng trong giáo dục điều dưỡng, theo tác giả nếu thực hiện tốt hoạt động thực hành lâm sàng trong giáo dục điều dưỡng sẽ góp phần quan trọng để nâng cao kiến thức, kỹ năng tay nghề cho nhân viên điều dưỡng. Tác giả cũng đề cập những nội dung cần thực hiện trong quá trình thực hành lâm sàng, đây là nội dung đòi hỏi khả năng vận dụng tổng hợp các kiến thức, kỹ năng để giải quyết những tình huống cụ thể đặt ra đối với người điều dưỡng, do đó phải có công tác chuẩn bị kỹ lưỡng… Tuy nhiên, trong công trình chưa bàn nhiều tới hoạt động TTTN và quản lý hoạt động TTTN. Trong công trình trên, tác giả cũng chỉ mới đề xuất mang tính định hướng, gợi mở một số nội dung, phương hướng để cải thiện, nâng cao chất lượng thực hành lâm sàng trong giáo dục Điều dưỡng, chưa đề cập sâu về những biện pháp cụ thể trong nâng cao chất lượng thực hành lâm sàng. Trong công trình tác giả đã tập trung nhấn mạnh tới tầm quan trọng của hoạt động thực hành đến kiến thức, kỹ năng của người học.
Theo tác giả, trên cơ sở những kiến thức lý thuyết đã được trang bị trên lớp, để kiến thức đó được phát triển đa dạng, được hoàn thiện cần phải tăng cường tổ chức hoạt động thực hành cho người học để các em được trải nghiệm thực tiễn phong phú. Trên cơ sở đó, kiến thức được kiểm chứng tính đúng đắn, bổ sung những thiếu hụt, đồng thời giúp người học phát triển kỹ năng quan trọng để có thể giải quyết các vấn đề đặt ra của cuộc sống. Mặc dù tác giả không trực tiếp đề cập tới hoạt động TTTN và quản lý hoạt động TTTN của sinh viên các trường cao đẳng Y dược; tuy nhiên, những nội dung tác giả đưa ra, luận giải về hoạt động thực hành, nhất là các biện pháp đề xuất đều rất hữu ích, có tính thực tiễn cao, là nguồn tài liệu thiết thực để nghiên cứu về hoạt động TTTN của sinh viên ngành Y dược. Roger Gower, Diane Phillips và Steve Walters (1995), trong cuốn sách “Sổ tay thực hành giảng dạy” [35] đã tập trung luận giải rõ vị trí, vai trò, tầm 17 quan trọng của luyện tập dạy học; chỉ rõ thứ tự các bước của hoạt động dạy học một cách cụ thể nhằm giúp cho sinh viên sư phạm luyện tập nâng cao kỹ năng thực hành sư phạm trong thực tiễn giảng dạy.
Đồng thời, cuốn sách còn định hướng cho hoạt động hướng dẫn của người giáo viên trong các nhà trường đại học sư phạm. Điểm nổi bật của công trình là tác giả đã nêu ra và luận giải khá thuyết phục về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của hoạt động thực hành đối với việc hoàn thiện kiến thức, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ, tay nghề sư phạm của sinh viên. Các yêu cầu mang tính nguyên tắc trong thực hành được tác giả đưa ra và luận giải tương đối sát và đúng góc độ nghiên cứu. Đặc biệt, công trình là sản phẩm của sự tổng kết kinh nghiệm, kiến thức và tâm huyết của tác giả, do vậy, những đơn vị kiến thức trình bày trong cuốn sổ tay đều rất thiết thực, mang tính thực tiễn cao.
Cách tiếp cận, cách phân tích, luận giải vấn đề nghiên cứu trong công trình cũng rất chặt chẽ, mạch lạc, văn phong đậm chất khoa học, đây đều là những tư liệu hữu ích để tác giả tham khảo, kế thừa có chọn lọc trong hoàn thành đề tài luận án. Tuy nhiên, vì cuốn sổ tay viết theo lối kinh nghiệm nên đơn vị kiến thức trình bày còn tản mạn, chưa mang tính hệ thống, tính khái quát không cao. Trong cuốn sách chủ yếu trình bày về kinh nghiệm thực hành sư phạm của người giáo viên nên nội dung, các khâu, các bước hoàn toàn khác xa với hoạt động TTTN của sinh viên Y dược. Chính vì vậy, trong cuốn sách không bàn tới quản lý hoạt động TTTN của sinh viên Y dược theo định hướng phát triển NLTH.
Để kế thừa, vận dụng vào đề tài của mình, cần chắt lọc những nội dung liên quan tới các khâu, các bước, các nguyên tắc trong quá trình thực hành, thực tập của sinh viên cũng như trong quản lý hoạt động này để đạt hiệu quả cao, tất nhiên nó phải gắn tới quản lý hoạt động TTTN của sinh viên ở các trường cao đẳng Y dược theo định hướng phát triển NLTH. Scanlan Judith, Gessler Sandra và Care (2001), Giải pháp cho tình trạng sinh viên chưa đạt yêu cầu trong thực tập đã nêu lên và phân tích khá 18 rõ một số nội dung cũng như nguyên nhân của tình trạng sinh viên chưa đạt yêu cầu trong hoạt động thực tập; trong đó, điểm nổi bật của công trình là các tác giả đã đưa ra được một số yêu cầu quan trọng mang tính nguyên tắc trong tổ chức và thực hiện nhiệm vụ thực tập của sinh viên. Những yêu cầu này được các tác giả nhận định và phân tích một cách sát đúng và trúng trọng tâm những vấn đề thực tế đặt ra nhằm đảm bảo cho hoạt động thực tập của sinh viên diễn ra được thuận lợi, hiệu quả. Các nội dung trọng tâm bàn về tình trạng thực tập của sinh viên được phân tích, luận giải tương đối chặt chẽ và đầy đủ, có hệ thống số liệu minh chứng thuyết phục, thể hiện tính khoa học, logic.
Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất những biện pháp sát thực tiễn, có tính khả thi nhằm khắc phục những hạn chế của sinh viên trong quá trình thực tập, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo nghề cho nhân viên y tế. Tuy nhiên, trong toàn bộ công trình các tác giả chưa đề cập nhiều tới hoạt động TTTN của sinh viên ngành Y dược, nhất là nội dung quản lý hoạt động TTTN của sinh viên ở các trường cao đẳng Y dược theo định hướng phát triển NLTH chưa được đề cập đến. Cùng với đó, hoạt động thực tập của sinh viên chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống, cơ bản và chuyên sâu để làm rõ các khâu, các bước trong quy trình thực tập của sinh viên; do đó, nhiều vấn đề cốt lõi, quan trọng về hoạt động thực tập của sinh viên chưa được phân tích làm rõ. Trong số các biện pháp đưa ra, có một số biện pháp còn chung chung, chưa rõ nét, tính thực tiễn và tính khả thi không cao.
Mặc dù vẫn còn những hạn chế nhất định, song những phân tích, luận giải tương đối phong phú về tình trạng thực tập của sinh viên là những tư liệu thiết thực để tác giả nghiên cứu, phát triển thêm phục vụ trong quá trình nghiên cứu hoàn thiện đề tài luận án của mình. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008), “Sinh viên với đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu đất nước” [7] tổ chức ngày 20/08/2008 tại Hà Nội; các bài tham luận tại Hội thảo đã tập trung làm rõ một số nội dung cơ bản xung quanh việc ngành giáo dục cần chủ động xây dựng quy trình, chương trình, 19 nội dung chú trọng hoạt động thực hành, chuẩn bị kỹ năng nghề nghiệp cho người học; các cơ sở đào tạo cần có kế hoạch cụ thể, đồng thời, tăng cường tổ chức các hoạt động, các loại hình câu lạc bộ phong phú, đa dạng và phù hợp với từng đối tượng sinh viên, thông qua đó, giúp sinh viên có điều kiện, môi trường thuận lợi để bổ sung kiến thức, rèn luyện các kỹ năng liên quan đến nghề nghiệp, phát huy năng lực của bản thân sau khi ra trường. Điểm thành công của Hội thảo là đã đưa ra được những quan niệm khá đúng đắn, đầy đủ về hoạt động thực hành, thực tập; đánh giá đúng vị trí, vai trò, tầm quan trọng của hoạt động thực hành, thực tập đối với sự phát triển kiến thức, nâng cao kỹ năng tay nghề của sinh viên, giúp họ tự tin hoàn thành tốt vai trò, nhiệm vụ sau khi ra trường. Cùng với đó, buổi hội thảo đã tập trung phân tích, luận giải tương đối sâu sắc thực trạng vấn đề thực hành, thực tập của sinh viên hiện nay với nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau; chỉ rõ vấn đề yếu nhất của sinh viên hiện nay là thiếu hụt các kỹ năng thực hành nghề nghiệp một cách nghiêm trọng; về cơ bản sinh viên ít có điều kiện thực hành nên khi bước vào công việc không tự tin, khó hòa nhập với môi trường mới sau khi ra trường.