Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý TCM ở trường trung học cơ sở. Thực trạng quản lý hoạt động CM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội. Thực trạng quản lý hoạt động CM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ngoài nước Thế giới trong thế kỷ 21 đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng về kinh tế - xã hội cùng với tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ. Vì vậy mà theo xu thế ngày nay, các nước trên thế giới đều tập trung đầu tư vào phát triển hệ thống trường học, chuẩn bị tốt cho đầu ra – những thế hệ HS có khả năng thích ứng tốt trong xã hội rộng mở và trong nền kinh tế toàn cầu hóa.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, các trường và các TCM trong mỗi nhà trường cần trở thành những nhà lãnh đạo có hệ thống, biết cách hợp tác và chia sẻ trách nhiệm, phân quyền quản lý cho đội ngũ quản lý bậc trung để điều hành hoạt động TCM, mang lại hiệu quả, chất lượng cho tất cả các hoạt động DH nói riêng cũng như các hoạt động GD nói chung trong trường THCS. Tuy nhiên, nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động CM của HT nhằm nâng cao chất lượng DH của giáo viên THCS là một vấn đề tưởng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn, phức tạp bởi thực chất hoạt động quản lý trường học của HT chủ yếu là quản lý hoạt động CM với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy và học. Đây cũng là vấn đề được các nhà nhà quản lý ở bất kì trường học nào trên thế giới ưu tiên quan tâm hàng đầu. Rất nhiều các tác giả trong và ngoài nước đã tập trung nghiên cứu những vấn đề về cả lý luận và thực tiễn để giới thiệu đến các nhà quản lý những công trình khoa học bổ ích và hữu hiệu về quản lý GD nói chung và quản lý hoạt động TCM để từ đó họ tìm ra biện pháp quản lý hoạt động TCM tại nhà trường của mình sao cho có hiệu quả nhất, phù hợp với thực tiễn nhất.
Các nghiên cứu QLGD Xô Viết đã cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên” với kinh nghiệm 26 năm làm HT VAXukhomlin xiki [38] đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình. Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý của trường THCS như sau: Việc phân 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công công việc hợp lý qua các thành viên trong BGH, HT và phó HT phụ trách CM; TTCM. Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa HT và phó HT và TTCM để đạt mục tiêu đề ra. Ở Singapore, trong The Principal's Handbook (1993) [39] tầm quan trọng và nhiệm vụ của TCM trong trường THCS đã được đưa ra như sau: - Chỉ đạo trực tiếp việc đảm bảo nội dung môn học cho GV trong TCM.
- Xây dựng kế hoạch và thực hiện, theo dõi, đánh giá việc thực hiện chương trình môn học. - Phát triển đội ngũ GV trong TCM của mình thông qua việc tổ chức dự giờ, rút kinh nghiệm, hội thảo, hội nghị, thao giảng… - Lựa chọn, chuẩn bị và tổ chức nguồn lực dạy và học như: sách giáo khoa, cơ sở vật chất… để khuyến khích việc sự dụng hiệu quả nguồn lực này trong lớp học. Vì vậy, trong nhà trường THCS ở Singapore, HT và TTCM cùng nhau phát triển một môi trường hợp tác và hỗ trợ, trong đó họ có thể tính toán rủi ro và tự cảm thấy được sự hỗ trợ, ủng hộ. Trong môi trường như vậy, các hoạt động CM sẽ được diễn ra có lộ trình, có mục đích và phù hợp với tình hình thực tiễn trong và ngoài nhà trường.
Đồng thời các nguồn lực tiềm năng của GV, HS hay CSVC sẽ được được kính trọng và khai thác phù hợp. Lòng tự trọng và tinh thần trách nhiệm của GV được cải thiện và khẳng định bền vững. GV sẽ học hỏi lẫn nhau trong nỗ lực hợp tác của mình và nhạy cảm hơn với nhu cầu của HS. Đây là những nhân tố chính đảm bảo cho những hoạt động TCM được diễn ra hiệu quả và có chất lượng.
Các nhà nghiên cứu GD ở Australia đã tiến hành nghiên cứu, khảo sát và nhận thấy: Vai trò và vị trí của TCM trong cấu trúc tổ chức của các trường học ngày nay trong nhận thức của các nhà lãnh đạo bậc trung càng được gia tăng về mức độ ảnh hưởng và tầm quan trọng, đặc biệt là trong mối quan hệ sự phát triển của nhà trường đối với từng giai đoạn nhất định. Trong thực tế, Weller (2010) khẳng định TCM là đơn vị có khả năng ảnh hưởng lớn nhất tới cấu trúc của một trường học. Một trong những hoạt động chính của TCM chịu tác động trực tiếp bởi sự ảnh hưởng này chính là việc lập kế hoạch và ra quyết định hoạt động (Brown, Boyle and Boyle,2009). Vì vậy, các hoạt động CM trong các tổ có sức mạnh đáng kể, quyết định trực tiếp đến tốc độ và hiệu suất công tác của toàn bộ trường học (Brown & Rutherford, năm 2008; Busher & Harris,2009).
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ những nghiên cứu và những đánh giá của các nhà GD trên thế giới kể trên cho thấy rất rõ tầm quan trọng TTCM trong nhà trường THCS trên thế giới. Cụ thể, việc quản lý hoạt động CM của TTCM là vô cùng cần thiết trong việc nâng cao chất lượng dạy và học cũng như trong việc phát triển nhà trường nhằm thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng về kinh tế, xã hội, khoa học công nghệ trên thế giới. Nghiên cứu trong nước GD Việt Nam đang và sẽ đối diện với nhiều cơ hội và thách thức bởi bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế luôn biến động. Toàn cầu hoá, nền kinh tế tri thức và cách mạng khoa học công nghệ có những tác động lớn làm thay đổi vai trò của nhà quản lý trong trường học nói chung và người HT nói riêng.
Vai trò của người HT đã có xu hướng chuyển từ nhà quản lý thụ động sang một nhà lãnh đạo và quản lý năng động, thích ứng với mọi sự thay đổi và đòi hỏi ngày càng cao của xã hội. Trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam, đội ngũ giáo viên được sắp xếp theo từng TCM, vì vậy việc quản lý hoạt động của họ cũng chính là quản lý hoạt động của TCM nói chung nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ nâng cao chất lượng dạy và học. Luật GD năm 2005 nhấn mạnh: "Tuy không trực tiếp tham gia vào hoạt động dạy và học, nhưng cán bộ QL GD bằng những hoạt động quản lý của mình tác động vào quá trình GD nhằm hướng cho hoạt động dạy và học đạt được những mục tiêu yêu cầu của GD và bảo đảm chất lượng GD" [29]. Những năm gần đây, hoạt động quản lý trường học nói chung đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến, trong đó có nhận định rất quan trọng của tác giả Thái Duy Tuyên về nội dung quản lý phương pháp DH của HT (“Phương pháp DH truyền thống và hiện đại”- 2008).
Theo ông, trọng tâm của quản lý phương pháp DH là quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học tập của HS, và phải được bắt đầu từ quản lý hoạt động của TCM [32]. Tác giả Thái Duy Tuyên khẳng định: TCM là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai hoạt động quản lý đổi mới phương pháp DH, là đầu mối để thực hiện các quyết định, các chủ trương của HT, là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lý luận về phương pháp DH mới…Để quản lý hoạt động của TCM, trước hết cần cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới phương pháp DH của các cấp quản lý thành quy định nội bộ để tổ chức thực hiện. HT cần giao trách nhiệm cho hiệu phó hoặc trực tiếp hướng dẫn TTCM xây dựng kế hoạch đổi mới 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phương pháp DH cho từng năm học. Đặc biệt, cần đổi mới nội dung sinh hoạt TCM, phải chú trọng bồi dưỡng cho giáo viên những vấn đề cụ thể của từng môn học.
Đồng thời, HT phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ… [32] Trên cơ sở những nhận định đó, tác giả Thái Duy Tuyên đã đưa ra một số biện pháp tăng cường quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường nói chung, bao gồm: “Lập kế hoạch, xây dựng quy định nội bộ về hoạt động của TCM nhằm đổi mới phương pháp DH; Tổ chức, chỉ đạo đổi mới hoạt động của các tổ; Đổi mới các cách kiểm tra, đánh giá; và Tạo động lực cho hoạt động của các tổ” [32]. Về hoạt động quản lý hoạt động CM trong nhà trường nói chung và trường trung học cơ sở nói riêng có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau: Tác giả Nguyễn Thị Hồng Ngọc (2004) đã đánh giá thực trạng về hoạt động quản lý hoạt động CM của HT các trường THCS tại quận 8 thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động CM của HT các trường THCS trên địa bàn này trong việc thực hiện đổi mới chương trình THCS. Tác giả Nguyễn Thị Thắng (2008) nghiên cứu một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động CM các trường THCS trên địa bàn thành phố Thanh Hoá - tỉnh Thanh Hoá….là những công trình nghiên cứu có tính chuyên sâu, gắn với những vấn đề về hoạt động quản lý hoạt động CM nảy sinh trong hoạt động của các nhà trường ở từng địa phương. Các nghiên cứu này đã giải quyết được một số vướng mắc trong hoạt động quản lý trường học nói chung và quản lý hoạt động CM nói riêng.
Tuy nhiên, những biện pháp mà các tác giả đưa ra không phải lúc nào cũng phù hợp và giúp giải quyết được triệt để những bất cập trong hoạt động quản lý của các nhà trường ở những địa phương khác.