Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường Trung học cơ sở. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở các trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở các trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1.
Trên thế giới Như chúng ta đã biết, mục tiêu cuối cùng của giáo dục là phát triển toàn diện nhân cách của người được giáo dục. Muốn đạt được mục tiêu giáo dục nêu trên thì giáo dục không chỉ dừng lại ở các giờ học trên lớp mà phải mở rộng ra các HĐGDNGLL. Không chỉ bó hẹp trong không gian lớp học, nhà trường mà phải mở rộng ra xã hội. Tham gia vào HĐGDNGLL, HS không chỉ là khách thể, mà còn là chủ thể của quá trình giáo dục.
Việc giáo dục không chỉ diễn ra trên lớp, trong nhà trường, mà còn phải thực hiện ở ngoài lớp, ngoài nhà trường theo phương thức kết hợp giữa giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội thông qua các hình thức như: Học tập, lao động, vui chơi giải trí, sinh hoạt ngoài trời, tham quan, diễn đàn câu lạc bộ. Trong lịch sử, những nhà giáo dục tiêu biểu cho các thời kì lịch sử từ cổ đại đến hiện đại luôn thể hiện quan điểm giáo dục của mình: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, giáo dục nhà trường gắn liền với giáo dục gia đình và xã hội. Khổng Tử (551 - 479 trước Công nguyên), một triết gia, một nhà giáo dục lỗi lạc của đất nước Trung Hoa cổ đại, Ông quan niệm học phải gắn với hành. Ông khẳng định: “ Đọc thuộc 300 thước kinh thư giỏi, giao cho việc hành chính không làm được, giao cho việc đi sứ không có khả năng đối đáp, học kiểu như vậy chẳng có ích gì”.Cômenxki [44] (1592 - 1670) được coi là “ Ông tổ của nền sư phạm cận đại ” đã có nhiều đóng góp lớn lao cho nền giáo dục trên thế giới.
Trong thời gian làm cố vấn giáo dục tại Hungari, Ông đã rất coi trọng HĐGDNGLL đối với HS. Ông cho HS tham gia biểu diễn sân khấu để giúp các em ghi nhớ sâu sắc những nội dung cần thiết. Ông thấy rằng những chàng trai thường ngày so đo, rụt rè ngại giao tiếp, phát biểu trước đám đông hay ra trước công chúng với vẻ tự tin, xử sự điềm tĩnh, những con người mới mấy tuần lễ trước còn đọc câu ngắc ngứ bây giờ đã có thể nói một đoạn độc thoại dài mà không phạm lỗi hoặc giải thích những khái niệm hùng hồn đầy tính thuyết phục. ở thời đó Cômenxki đã áp dụng phương pháp dạy học mới, đặc biệt là việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp, nhằm khơi dạy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện nhân cách cho HS.
Ông đã chứng minh cho quan điểm giáo dục mới đầy thuyết phục này và khẳng định: “ Học tập không chỉ là lĩnh hội kiến thức trong sách vở, mà còn là lĩnh hội kiến thức từ bầu trời, mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ ” [37; 93]. Pétxtalôzi (1746 - 1827) một nhà giáo dục lớn của Thuỵ sĩ và thế giới ở cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỷ XIX, với lòng nhân ái sâu sắc ông muốn cứu vớt trẻ em mồ côi, bất hạnh hay con nhà nghèo bằng con đường giáo dục thông qua thực nghiệm. Đó là việc ông xây dựng ra những “ trại mớ ”, ở đây trẻ em vừa được học văn hoá, vừa được lao động ở ngoài lớp, ngoài trường học. Ông cho rằng HĐGDNGLL không chỉ tạo ra của cải vật chất mà còn là con đường giáo dục toàn diện HS [44].
10 Robert Owen (1771 - 1858), một nhà giáo dục lớn, một nhà xã hội theo chủ nghĩa không tưởng đầu thế kỷ XIX muốn cải tạo xã hội bằng con đường giáo dục đi từ cuộc thực nghiệm giáo dục trong công xưởng của ông ở nước Anh. Qua cuộc thực nghiệm giáo dục vĩ đại này, ông đặt ra một phương thức giáo dục bất hủ là: “ Giáo dục kết hợp với lao động sản xuất ”, “ kết hợp giáo dục trong trường lớp với giáo dục trong lao động và hoạt động xã hội ” [37].Anghen (1820 - 1895) là hai nhà triết học lớn, xuất sắc của thế giới, là người sáng tạo ra học thuyết cách mạng XHCN và cũng là ông tổ của nền giáo dục hiện đại. Hai ông đã xác định mục đích của nền giáo dục XHCN là tạo ra “ con người phát triển toàn diện ”, với phương thức giáo dục là “ giáo dục kết hợp với lao động sản xuất ” [22].Macarencô (1888 - 1939), nhà giáo dục Xô viết vĩ đại, người có công làm cuộc thực nghiệm giáo dục vĩ đại trong gần 20 năm trời ở “ trại lao động Goocki và Deczinxki ” nhằm cải tạo trẻ em hư, phạm pháp. Macarencô đã gắn liền giáo dục với lao động, với sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hội.
Nhiều em ở trại lao động này sau này đã trở thành các kĩ sư, các nhà khoa học giỏi và các anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động [37]. Cairốp [33] nhà giáo dục học người Nga đã viết: “ Khi đặt kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người Hiệu trưởng, xét kết quả hoạt động ngoài lớp năm học trước nhằm mục đích nâng cao thành tích của HS, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường mà định nhiệm vụ hoạt động ngoài lớp cho năm học tới. Trong kế hoạch công tác của nhà trường, có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài lớp. Mục đích đó gồm các yếu tố sau: xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trường và của lớp, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch.
Về kế hoạch tỉ mỉ, cụ thể, về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho 11 kế hoạch cả năm. Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”. Như vậy, những nhà giáo dục tiêu biểu cho các thời kỳ lịch sử từ cổ đại đến hiện đại đã làm nổi bật tầm quan trọng của các HĐGDNGLL và đã chỉ ra một số biện pháp cần thiết cho nhà quản lý. Vấn đề đặt ra ở đây là người Hiệu trưởng phải làm gì để tổ chức và quản lý chỉ đạo tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong cơ sở của mình.
Ở Việt Nam Vào những năm 60 của thế kỉ trước, khi xây dựng chương trình giáo dục, Bộ giáo dục đã xác định rõ: “Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong môn học đạt kết quả đầy đủ thì nhà trường cần tổ chức ngoại khoá cho các môn học. Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũng chưa ghi phần ngoại khoá. Từ lúc hoà bình lập lại vấn đề này được nêu ra và được các địa phương thực hiện nhưng không đồng đều và không theo chủ đề thống nhất. Trong chương trình mới, công tác ngoại khoá trở thành một phần quan trọng, khăng khít với chính khoá.
Công tác ngoại khoá không nên vì cái tên ngoại khoá của nó mà bị đặt vào vị trí quá ư thấp kém như một số trường vẫn làm như vậy. Công tác ngoại khóa không hề mâu thuẫn gì với nội dung giáo dục, giáo dưỡng của nhà trường XHCN mà trái lại bổ sung và nâng cao chất lượng nội khoá lên một bước”[18]. Tác giả Nguyễn Lê Đắc với công trình nghiên cứu: “Cơ sở tâm lý học của công tác giáo dục HS ngoài giờ lên lớp trên địa bàn dân cư”[37] đã khẳng định quan điểm nhóm là chủ thể của hoạt động, tập thể cơ sở là chủ thể của quá trình giáo dục”. Nó vạch ra vai trò của chủ thể của hoạt động ngoài giờ lên lớp trên địa bàn dân cư đối với sự phát triển tâm lý HS.
Từ đó khẳng định sự cần thiết phải có một cơ chế tổ chức để thực hiện tốt lĩnh vực giáo dục này. 12 Tác giả Phạm Lăng [44] khi tìm hiểu HĐGDNGLL ở trường Trung học Chu Văn An Hà nội đã xác định nhiều hình thức HĐGDNGLL và nhấn mạnh: “ Nếu tổ chức hoạt động này một cách khoa học sẽ không làm giảm đi chất lượng các môn học mà ngược lại số HS đạt danh hiệu tiên tiến sẽ tăng. Số giờ xếp loại trung bình, yếu, số HS cá biệt giảm đáng kể”. Tác giả Nguyễn Văn Thiềm nhà giáo ưu tú, nguyên Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Thị Định trong bài: “ Mấy biện pháp giáo dục HS ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cư ” [46] đã cho rằng: chất lượng giáo dục HS ở nhà trường giảm sút có nguyên nhân do việc giáo dục HS ngoài giờ lên lớp bị buông lỏng; sự phối hợp các lực lượng giáo dục trong giáo dục HS bị coi nhẹ, bởi vậy phải gắn hoạt động giáo dục của nhà trường với địa bàn dân cư.
Ông khẳng định, nhờ sự phối hợp các lực lượng giáo dục ở địa bàn dân cư mà chất lượng giáo dục, chất lượng học tập của HS trường THCS Nguyễn Thị Định được nâng lên. Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu: “ Các biện pháp quản lý HĐGDNGLL của người Hiệu trưởng, trong trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Lai Châu”[28]. đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các HĐGDNGLL đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường phổ thông dân tộc nội trú đồng thời xây dựng được một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL của người Hiệu trưởng trong trường phổ thông dân tộc nội trú góp phần thúc đẩy HĐGDNGLL ở trường phổ thông dân tộc nội trú phát triển, nhằm hình thành ở HS những năng lực phẩm chất tốt của người cán bộ dân tộc trong tương lai.