Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học huyện vị xuyên tỉnh hà giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại huyện Vị Xuyên, Hà Giang.

• Tác giả: Lương Quốc Sùng
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Lan Hương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh

Quản lý giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại Hà Giang là một nhiệm vụ quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh. Quản lý giáo dục không chỉ đơn thuần là việc tổ chức và điều hành các hoạt động giáo dục mà còn bao gồm việc xây dựng môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh phát triển các giá trị văn hóa và đạo đức. Lối sống văn hóa được định nghĩa là cách thức mà mỗi cá nhân thể hiện bản thân trong mối quan hệ với xã hội, gia đình và cộng đồng. Đặc biệt, đối với học sinh tiểu học, việc giáo dục lối sống văn hóa cần được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục, nhằm giúp các em nhận thức rõ về giá trị văn hóa dân tộc và phát triển nhân cách. Theo đó, giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ từ gia đình và xã hội.

1.1. Đặc điểm của học sinh tiểu học dân tộc bán trú

Học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại Hà Giang thường có những đặc điểm riêng biệt do ảnh hưởng của văn hóa dân tộc và điều kiện sống. Các em thường xuất thân từ những gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, điều này ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của các em trong quá trình học tập. Giáo dục tiểu học cần chú trọng đến việc phát triển nhận thức văn hóa cho học sinh, giúp các em hiểu và trân trọng giá trị văn hóa của dân tộc mình. Việc giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh không chỉ giúp các em hình thành nhân cách mà còn góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc giữ gìn và phát triển văn hóa dân tộc là rất cần thiết.

1.2. Mục tiêu giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh

Mục tiêu của giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại Hà Giang là giúp các em hình thành những giá trị văn hóa tốt đẹp, phát triển nhân cách toàn diện và nâng cao nhận thức về bản sắc văn hóa dân tộc. Giáo dục lối sống không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn cần tạo ra những trải nghiệm thực tế cho học sinh thông qua các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể và các chương trình giáo dục ngoài giờ lên lớp. Việc này không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về văn hóa dân tộc mà còn tạo cơ hội để các em thực hành và thể hiện những giá trị văn hóa trong cuộc sống hàng ngày. Hoạt động ngoài khóa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục lối sống văn hóa, giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và làm việc nhóm.

II. Thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa

Thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại Hà Giang cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc triển khai các chương trình giáo dục lối sống văn hóa, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong công tác quản lý. Quản lý học sinh chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến việc một số học sinh chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của lối sống văn hóa. Các hoạt động giáo dục lối sống văn hóa thường thiếu tính đồng bộ và chưa được tổ chức một cách thường xuyên. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện của học sinh. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa, từ việc lập kế hoạch đến tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả.

2.1. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên

Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu của hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh còn hạn chế. Nhiều giáo viên chưa thực sự hiểu rõ vai trò của giáo dục lối sống văn hóa trong việc hình thành nhân cách học sinh. Điều này dẫn đến việc triển khai các hoạt động giáo dục chưa hiệu quả, không đáp ứng được nhu cầu thực tế của học sinh. Cần có các chương trình bồi dưỡng, nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của giáo dục lối sống văn hóa, từ đó tạo ra sự đồng thuận và quyết tâm trong việc thực hiện nhiệm vụ này.

2.2. Thực trạng nội dung và phương pháp giáo dục

Nội dung và phương pháp giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại Hà Giang còn thiếu đa dạng và phong phú. Các hoạt động giáo dục chủ yếu tập trung vào lý thuyết, chưa chú trọng đến việc thực hành và trải nghiệm thực tế. Điều này làm cho học sinh khó tiếp thu và áp dụng vào cuộc sống hàng ngày. Cần thiết phải đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể để phát triển kỹ năng và nhận thức về lối sống văn hóa.

III. Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh tiểu học dân tộc bán trú tại Hà Giang, cần triển khai một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, cần nâng cao nhận thức cho giáo viên, nhân viên và cha mẹ học sinh về tầm quan trọng của giáo dục lối sống văn hóa. Việc này có thể thực hiện thông qua các buổi hội thảo, tọa đàm và các chương trình bồi dưỡng chuyên môn. Thứ hai, cần bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho cán bộ quản lý và giáo viên, giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để triển khai các hoạt động giáo dục hiệu quả. Cuối cùng, cần tăng cường cơ sở vật chất và các điều kiện khác cho các hoạt động giáo dục lối sống văn hóa, tạo môi trường thuận lợi cho học sinh tham gia.

3.1. Nâng cao nhận thức cho giáo viên và cộng đồng

Nâng cao nhận thức cho giáo viên và cộng đồng về tầm quan trọng của giáo dục lối sống văn hóa là một trong những biện pháp quan trọng. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo để giáo viên và phụ huynh hiểu rõ hơn về vai trò của giáo dục lối sống văn hóa trong việc hình thành nhân cách học sinh. Việc này không chỉ giúp giáo viên có thêm kiến thức mà còn tạo sự đồng thuận trong cộng đồng về việc giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh.

3.2. Đổi mới phương pháp giáo dục

Đổi mới phương pháp giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh là cần thiết để nâng cao hiệu quả giáo dục. Cần áp dụng các phương pháp giáo dục tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể. Việc này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và làm việc nhóm. Các hoạt động này cần được tổ chức thường xuyên và đa dạng để thu hút sự tham gia của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TIỂU HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Phạm trù “lối sống” được C.Ăngghen nêu lên trong “Hệ tư tưởng Đức”, một trong những tác phẩm đầu tiên cùng viết của hai ông. Max Weber (1864-1920), nhà xã hội học Đức là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ “lối sống” như một khái niệm khoa học trong công trình nghiên cứu xã hội học Nhiều vấn đề có liên quan đến phạm trù “lối sống” cũng được các nhà xã hội học phương Tây như: Tony Bilton, Kenvin, Bonnett, Philip Jones, Ken Sheard, Michelle Stan Worth và Andrew đề cập đến Vào cuối những năm 70 và đầu những năm 80 của thế kỷ XX, ở Liên Xô và các nước XHCN trước đây, lý thuyết “Lối sống Xô Viết” hay là “Lối sống XHCN Xô Viết” phát triển mạnh mẽ.

Các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu lối sống theo hai khuynh hướng khác nhau: khuynh hướng xã hội triết học (về mặt bản chất, cấu trúc và các chức năng xã hội của lối sống). Có thể kể đến: V.Butenko,… và khuynh hướng khoa học chuyên ngành (kinh tế học, tâm lý học, giáo dục học) Vấn đề lối sống theo pháp luật cũng được các tác giả nước ngoài quan tâm nghiên cứu. Chẳng hạn, sách tham khảo “Lối sống xã hội chủ nghĩa - Những vấn đề nhà nước pháp luật” [20] đề cập tới lối sống xã hội chủ nghĩa và ảnh hưởng của nhà nước và pháp luật tới lối sống; sách tham khảo “Lối sống - khái niệm, hiện thực, các vấn đề” [30] bàn về khái niệm lối sống và các biểu hiện cụ thể của lối sống trong đời sống hiện thực cũng như các vấn đề đặt ra cần nghiên cứu, giải quyết. 6 Nhìn chung những nghiên cứu về lối sống của các tác giả nước ngoài theo nhiều chiều hướng hoặc chủ yếu có tính lý thuyết, hoặc chú ý những số liệu điều tra xã hội học từng mặt cụ thể của lối sống.

Việc nghiên cứu bản chất của lối sống văn hoá chưa thực sự được quan tâm 1. Ở Việt Nam Vào những năm 80 của thế kỷ XX đã xuất hiện những công trình có tính lý luận về lối sống của các tác giả: Vũ Khiêu, Hà Xuân Trường, Phong Châu, Nguyễn Trọng Thụ, Lê Như Hoa, Đỗ Huy,… Vào những năm 90 của thế kỷ XX có nhiều công trình nghiên cứu về lối sống của thế hệ trẻ với nhiều khía cạnh khác nhau của các tác giả: Đỗ Long, Trần Thị Tố Oanh, Đặng Thuý An, Trần Thị Minh Đức, Văn Hùng, Lê Đức Phúc,… Đặc biệt là hai đề tài của tác giả Mạc Văn Trang và Nguyễn Quang Uẩn đã phác hoạ được bức tranh toàn cảnh về lối sống của HS, sinh viên. Đề tài cấp Nhà nước, nghiên cứu về lối sống và môi trường, mã số KX.06 - 13 được nêu khái quát trong “Báo cáo tổng kết chương trình nghiên cứu về văn hóa, văn minh, mã số KX - 06 (1991 - 1995)” như sau: “Lối sống, trong một chừng mực nhất định, là cách ứng xử của những người cụ thể của môi trường sống. Môi trường là cái khách quan quy định, là điều kiện khách quan trực tiếp tác động và ảnh hưởng đến lối sống của con người, của các nhóm xã hội và cộng đồng dân cư” [27, tr.

Định nghĩa này tiếp cận lối sống như một phương thức ứng xử thực tế của con người trong một môi trường nhất định. Trong nhưng năm gần đây, đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến văn hóa lối sống, như bàn luận về lối sống, nếp sống, đạo đức chuẩn giá trị xã hội. Tác giả Thành Lê trong cuốn “Văn hoá và lối sống” đã đề cập đến những điều bàn về lối sống, nếp sống, mức sống của người Việt Nam. Từ đó tác giả nêu lên giá trị của văn hoá đối với lối sống hiện nay là ủng hộ cái đẹp, phê phán cái xấu, hướng tới chân - thiện - mỹ.

[19] 7 Trong tác phẩm “Cơ sở văn hoá Việt Nam”, tác giả Trần Ngọc Thêm đã xem xét văn hoá khởi đầu từ các điều kiện vật chất quy định và định vị văn hoá Việt Nam, qua đó nhận thức được cái tinh thần là văn hóa nhận thức và văn hóa tổ chức đời sống cộng đồng, để rồi cái tinh thần đó lại tác động trở lại đời sống vật chất hình thành nên cách thức ứng xử giao lưu với môi trường tự nhiên và xã hội. [25, tr 16-17] Tác giả Đỗ Huy, Chu Khắc, Vũ Khắc Liên, Trường Lưu, Lê Quang Thiêm (đồng chủ biên) với tác phẩm “Nhân cách văn hoá trong bảng giá trị Việt Nam” đã tập trung làm rõ những đặc điểm, thuộc tính tâm lý của các cá nhân biểu đạt cho những giá trị cơ bản trong bảng giá trị Việt Nam và cũng góp phần vào việc hình thành nhân cách văn hoá, ứng xử văn hoá của người Việt Nam. Đây là cơ sở để tạo nên nét đặc trưng của LSVH ở người Việt. [16] Một số công trình đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của lối sống nói chung, trong đó tập trung chủ nghiên cứu lối sống theo pháp luật.

Chẳng hạn như: “Xây dựng lối sống theo pháp luật những vấn đề cần quan tâm” của Lê Vương Long, Tạp chí Luật học, số 4, năm 1997 [21]. Luận văn thạc sĩ luật học “Lối sống theo pháp luật trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Bích Hồng [14]. “Xây dựng ý thức pháp luật và lối sống theo pháp luật” của Nguyễn Khắc Bộ, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 10, năm 2006 [8]. Đề tài khoa học công nghệ cấp nhà nước:“Cơ sở khoa học của việc xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật”, do Đào Trí Úc làm chủ nhiệm [28].

Trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đều đã đi nghiên cứu và làm rõ về LSVH, những biểu hiện của LSVH. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu những công trình nghiên cứu sâu về QL HĐ GDLSVH cho HS, đặc biệt là HS TH ở vùng có điều kiện KT-XH đặc biệt khó khăn. Vì vậy, tôi đi sâu nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho học sinh các trường Phổ thông dân tộc Bán trú Tiểu học huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang”. Những khái niệm công cụ 1.

Quản lý Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động khi xã hội phát triển, quản lý đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hoạt động xã hội, xã hội loài người trải qua nhiều chế độ chính trị xã hội khác nhau, mỗi chế độ khác nhau, có một phương thức sản xuất khác nhau, phương thức sản xuất sau phát triển hơn phương thức sản xuất trước, con người thế hệ sau tiến bộ và văn minh hơn thế hệ trước, nó kéo theo trình độ quản lý ngày càng cao làm cho năng suất lao động ngày càng tăng, làm cho xã hội ngày càng phát triển tiến bộ. Vậy quản lý là một dạng lao động xã hội gắn liền và phát triển cùng với lịch sử phát triển của loài người. Quản lý là một dạng lao động đặc biệt điều khiển các hoạt động lao động, nó có tính khoa học và nghệ thuật cao, nhưng đồng thời nó là sản phẩm có tính lịch sử, tính đặc thù của xã hội. Theo yếu tố chính trị xã hội: Quản lý còn là sự kết hợp giữa tri thức với lao động, quản lý còn được xem là tổ hợp các cách thức, phương pháp tác động vào đối tượng để phát huy khả năng của đối tượng nhằm thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

- Theo yếu tố hành động: Quản lý là quá trình điều khiển, chủ thể quản lý điều khiển đối tượng quản lý để đạt tới mục tiêu đặt ra. - Thuật ngữ quản lý (từ Hán Việt) nêu rõ bản chất của hoạt động này trong thực tiễn, nó gồm hai mặt tích hợp vào khâu từ “Quản” và từ “Lý”. - “Quản” là sự trông coi, chăm sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định. “Lý” là sự sửa sang, sắp xếp, làm cho nó phát triển.

Như vậy “Quản lý” là sự trông coi, chăm sóc, sửa sang làm cho nó ổn định và phát triển. - Có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học về nội dung, thuật ngữ “quản lý” có thể nêu một số định nghĩa như sau: Theo nhóm tác giả Harold Koontz - Cyric Odonnell - Heinz Weihrich cho rằng “Quản lý là hoạt động đảm bảo sự nỗ lực của cá nhân để đạt được mục 9 tiêu quan trọng điều kiện chi phí thời gian, công sức, tài liệu, vật liệu, ít nhất và đạt được kết quả cao nhất”. [12, tr 32] Tác giả Nguyễn Ngọc Quang lại cho rằng “Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định”. [23, tr 24] Theo Trần Kiểm “Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội”.

[17, tr 32] Quản lý là sự tác động của cơ quan quản lý vào đối tượng quản lý, tạo ra sự chuyển biến của toàn bộ hệ thống hướng vào mục tiêu nhất định. Quản lý sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đề ra và đúng ý trí người quản lý Như vậy có thể xem quản lý là một quá trình tác động có mục đích có kế hoạch nhằm gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý, thông qua cơ chế quản lý, nhằm đạt được mục đích của quản lý. Từ những quan niệm của các tác giả nêu trên về quản lý, chúng ta có thể hiểu rằng: “Quản lý là một quá trình tác động có định hướng phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm khai thác và tận dụng hiệu quả những tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu quản lý”. Lối sống, lối sống văn hóa 1.

Lối sống Hiện nay, có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về phạm trù lối sống, tùy theo góc tiếp cận, mục đích nghiên cứu. Khi tiếp cận vấn đề dưới góc nhìn chuyên ngành Xã hội học, tác giả Đôbơrianốp cho rằng: “Lối sống là sinh hoạt cá nhân , chủ quan hóa của hệ thống những quan hệ xã hội, của toàn bộ tổng thể những điều kiện sống thể hiện trong hoạt động của con người” [29, tr.