Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường Trung học phổ thông Chương 2: Thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn – Thành phố Hải Phòng Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Vấn đề giáo dục hướng nghiệp và quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở một số nước trên thế giới Trên thế giới, hoạt động giáo dục lao động – hướng nghiệp cho học sinh có từ hàng trăm năm nay và ngày càng phát triển. Những vấn đề hướng dẫn chọn nghề được đặt ra một cách rộng rãi ở nhiều nước với tính cấp thiết của nó vào những năm đầu thế kỷ XX.
Để có sự tuyển chọn đích đáng những người lao động cho nhà máy, xí nghiệp, cần phải đưa hướng nghiệp vào trường phổ thông.Crupxkaia, nhà giáo dục học và tâm lý học lỗi lạc người Nga đã từng nêu lên luận điểm “tự do chọn nghề” cho mỗi thanh niên. Theo bà, thông qua hướng nghiệp, mỗi trẻ em đều phải nhận thức sâu sắc hướng phát triển kinh tế của đất nước, những nhu cầu nào của nền sản xuất cần được thỏa mãn, những nhiệm vụ mà thanh thiếu niên phải đáp ứng trước yêu cầu mà xã hội đề ra trong lĩnh vực lao động sản xuất. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về hướng nghiệp và giáo dục hướng nghiệp ở các nước như Nga, Pháp, Đức, Anh, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc. Quan điểm giáo dục kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp ở nước Nga hậu Xô Viết Chương trình giáo dục công nghệ ở trường phổ thông của Liên bang Nga hiện nay bao gồm những nội dung có tính chất giáo dục kỹ thuật tổng hợp không nhằm đào tạo một nghề cụ thể, học sinh được làm quen, thử sức với từng loại hình sản xuất trong xây dựng, đồng thời chú ý đến công nghệ thông tin được sử dụng trong nền kinh tế hiện đại.
Các nhà giáo Liên bang Nga vẫn kế thừa và tiếp tục phát triển lý luận về vai trò và ý nghĩa của giáo dục tổng hợp, quán triệt vào dạy học các môn khoa học của trường phổ thông, đồng thời vào giảng dạy môn công nghệ học và giáo dục lao động. Về mặt chỉ đạo thực tiễn, Bộ Giáo dục Liên bang Nga không tách giáo dục hướng nghiệp khỏi giáo dục công nghệ đại cương và giáo dục lao động của trường phổ thông, nhất là đối với học sinh trung học phổ thông, thì nội dung, phương pháp tổ chức dạy học các môn khoa học và công nghệ phân hóa nhằm mục tiêu hướng nghiệp cho học sinh vào học nghề và cuộc sống. Bộ Giáo dục Liên bang Nga từ những năm 1993 đã giữ lại nội dung chương trình giáo dục lao động và hướng nghiệp tại nhà trường phổ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông, trong đó tăng cường phân hóa giáo dục lao động cũng như giáo dục kỹ thuật tổng hợp tại bậc trung học phổ thông. Từ năm 1994 – 1995, Bộ Giáo dục Liên bang Nga chủ trương tiến hành thí nghiệm dạy học rộng rãi, cuốn chiếu chương trình Công nghệ học thay cho chương trình dạy học lao động và kỹ thuật áp dụng từ thời Xô Viết và tổ chức soạn thảo tài liệu về phương pháp dạy học công nghệ trên quan điểm tăng cường định hướng phát triển kỹ thuật tổng hợp, công nghệ và tin học với các môn học phổ thông.
Các nhà giáo dục Liên bang Nga cho rằng, trong các tiêu chí đánh giá chất lượng học sinh thì “Sự thành đạt nắm vững nghề đã chọn là giá trị cao nhất”. Xu thế cải cách các trường học ở Châu Âu cuối thế kỷ XX gắn với hướng nghiệp và đào tạo nghề Vào những năm 70 – 80 của thế kỷ trước, các nước Châu Âu lần lượt tiến hành cải cách giáo dục từ cấu trúc, tổ chức đến nội dung, phương pháp giáo dục và giảng dạy, đáp ứng các yêu cầu phát triển của xã hội công nghiệp dựa vào sự tiến bộ vượt bậc của khoa học – công nghệ, nhất là công nghệ thông tin, kinh tế để đạt tới một số chuẩn mực chung về trình độ giáo dục phổ thông và giáo dục nghề. Ở đây, tôi điểm qua một số cải cách nhà trường gắn với vấn đề giáo dục, nghề và hướng nghiệp tại trường phổ thông. * Nhà trường Pháp và vấn đề giáo dục lao động, nghề nghiệp Năm 1975, nước Pháp đã tiến hành cải cách giáo dục để hiện đại hóa giáo dục nhằm vào các hướng: tăng cường giáo dục tự nhiên và toán học, trong đó tăng kiến thức thực hành đối với khoa học tự nhiên, đưa giáo dục kỹ thuật vào để đảm bảo sự liên hệ giữa trường học và đời sống, đồng thời vẫn giữ vững ý nghĩa của các môn xã hội và nhân văn.
Cải cách giáo dục Pháp đặc biệt chú trọng tới giảng dạy lao động và nghề nghiệp cho học sinh khắc phục khuynh hướng và quan niệm coi giáo dục lao động là một hoạt động giáo dục lao động loại hai (tức là đứng sau các môn khoa học). Để phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh, nhà trường Pháp đặt giáo dục lao động, thủ công và nghề nghiệp bình đẳng với các loại hình hoạt động khác của nhà trường, đào tạo “tiền nghề nghiệp” là cơ sở của việc học tập liên tục về sau và chuẩn bị cho học sinh bước vào cuộc sống lao động. “Công nghệ học là lĩnh vực cơ bản của văn hóa. Nó không có mục tiêu đào tạo một nghề cụ thể mà nhiệm vụ chính là giáo dục phổ thông phải cung cấp những tri thức kỹ thuật xác định và phát triển những kỹ năng cần thiết giúp học sinh hiểu được thế giới công nghệ xung quanh”.
Chương trình công nghệ học phải bao gồm những kiến thức liên quan đến thiết kế cơ khí, các loại máy và hiệu quả 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sử dụng chúng. Học sinh cần hiểu được vị trí của công nghệ học trong môi trường xã hội và trong tự nhiên, trình độ công nghệ, những thành tựu to lớn và hiểm họa trong lao động. Nhà trường Pháp hiện nay đã giảm bớt tính hàn lâm trong việc cung cấp các kiến thức khoa học, tăng cường tỷ trọng các kiến thức có ý nghĩa thực và hướng nghiệp để giúp học sinh trung học chuẩn bị đi vào đào tạo và cuộc sống nghề nghiệp. * Hiện đại hóa quá trình học tập của nhà trường Đức Giáo dục phổ thông trong nhà trường của Liên bang Đức đang tiến tới “Một nhà trường Châu Âu thống nhất” nhưng vẫn giữ được những truyền thống tốt đẹp nhất của nền giáo dục Đức.
Vì vậy, định hướng cải cách của nhà trường Đức đã đặt ra nhiệm vụ xem xét lại mục tiêu và nhiệm vụ của trường phổ thông, hiện đại hóa, cụ thể là: - Chuyển từ nhà trường truyền thống với hệ 3 loại hình sang 2 loại hình - Giảm thời lượng học tập của trường Ghim-na-zi (THCS) nhưng vẫn bảo đảm trình độ cao về giáo dục phổ thông - Xác lập mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp - Sử dụng nguồn lực của chính nhà trường, sự sáng tạo của giáo viên và sự đổi mới nhằm làm cho nhà trường được tự chủ nhiều hơn trong quản lý. Theo truyền thống, hệ thống trường phổ thông Đức quán triệt nguyên tắc hướng nghiệp để chuẩn bị cho học sinh đi vào trường đào tạo nghề tùy theo trình độ học tập của mỗi em. Học sinh được phân loại ngay từ cấp tiểu học. Sau lớp 5, căn cứ vào thành tích học tập của từng em, trường phân loại học sinh thành hai loại: loại chỉ học hết lớp 10 rồi đi vào học công nhân lành nghề tại các trung tâm dạy nghề và loại học hết trung học lớp 12.
Đến đây, lại phân loại lần nữa, chỉ cho những học sinh học khá được lên lớp 13 thi lấy bằng tú tài toàn phần và vào học các trường đại học, số còn lại sẽ vào các cơ sở đào tạo nghề trung cấp. Sự phân loại sơ bộ được tiến hành từ khi học hết tiểu học nhưng phải phúc tra và đưa ra quyết định chính xác sau lớp 9. Tới lớp 10, ngay từ học kỳ 1, giáo viên chủ nhiệm liên hệ với nhiều cơ sở hướng nghiệp, những trường dạy nghề của các công ty tư nhân và Nhà nước để bố trí học sinh đến đó tìm hiểu nghề mình muốn học, chế độ được hưởng khi học như trợ cấp bao gồm tiền ăn, tiền ở, đảm bảo nhu cầu tối thiểu theo mức sống ở Đức. Những học sinh có nhu cầu hay năng lực học lên đại học buộc phải có học lực khá và từ lớp 11 được học trường phổ thông hệ học lên đại học.
Nhà nước không để thanh niên dù là người thuộc quốc tịch nước ngoài đang cư trú hợp pháp trên nước Đức bị thất học phổ thông và mù nghề. Học sinh được 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học miễn phí trong tất cả các bậc học: tại nhà trẻ, lớp mẫu giáo, trường tiểu học đều tổ chức căn tin và Nhà nước bù lỗ đối với việc ăn uống của trẻ. Xu hướng hiện đại hóa ở đây là tạo điều kiện cho học sinh có thể học nghề ngay khi đang học phổ thông, cung cấp hệ thống và kiến thức khoa học gắn với hướng đào tạo nghề một cách linh hoạt, giảm bớt tính hàn lâm của bậc trung học hoàn chỉnh. * Nhà trường Ba Lan bước vào thế kỷ XXI Trong báo cáo về chiến lược hiện đại hóa “con đường tới năm 2010”, “Ba Lan trong thế kỷ XXI” của Chủ tịch đoàn Viện Hàn lâm Ba Lan có đoạn viết: “Ưu tiên cao nhất cho 15 năm tới là sử dụng tiềm lực trí tuệ Ba Lan và nguồn nhân lực để rút ngắn và hiện đại hóa quá trình xã hội – kinh tế.
Chúng ta theo đuổi chiến lược đưa giáo dục trong năm 2010 đạt được những tiêu chuẩn giáo dục Châu Âu”. Nhà nước Ba Lan chủ trương chế độ giáo dục bắt buộc 9 năm, gồm giáo dục tích hợp lớp 1 – 3, giáo dục theo khối 4 đến 6 và tiếp tục là hệ thống giáo dục 3 năm phân hóa (từ 1/9/2001 tăng lên 4 năm) theo hai hướng: hàn lâm và nghề nghiệp hướng vào lĩnh vực xã hội – kinh tế, văn hóa – nghệ thuật nhằm đào tạo nghề phân hóa rộng.