PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Lựa chọn nghề nghiệp là một vấn đề quan trọng trong cuộc đời mỗi người. Việc có được nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích của cá nhân và nhu cầu của xã hội sẽ giúp cho mỗi cá nhân có thể phát triển được tài năng, tạo ra năng suất lao động đạt chất lượng cao. Đây cũng là điều kiện quan trọng để đảm bảo cuộc sống cá nhân, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đảm bảo sự cân đối giữa đặc điểm của cá nhân với yêu cầu của nghề nghiệp và nhu cầu của xã hội đối với các ngành nghề.
Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ rõ “Đẩy mạnh phân luồng sau trung học cơ sở; định hướng nghề nghiệp ở trung học phổ thông”, “Bảo đảm cho học sinh (HS) có trình độ trung học cơ sở có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở; trung học phổ thông (THPT) phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng”. Theo đó, công tác giáo dục hướng nghiệp (GDHN) ở các cấp học hiện nay đóng vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện thành công mục tiêu này. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, công tác hướng nghiệp cho học sinh ở các trường trung học phổ thông chưa thật sự mang lại hiệu quả vì thiếu tính đồng bộ và hệ thống. Đội ngũ giáo viên (GV) đảm nhiệm công việc này không được đào tạo bài bản, chính quy mà chủ yếu là giáo viên môn khác chuyển sang hoặc kiêm nhiệm.
Bên cạnh đó việc phân bố thời gian, số tiết học cho môn Hoạt động GDHN còn ít (9 tiết/năm. Nội dung GDHN trong nhà trường hiện nay còn hạn chế: chưa nói rõ được bản chất của các nghề, chưa xác lập được những yêu cầu về phẩm chất, năng lực của cá nhân phù hợp với nghề đó. Về hình thức, chưa phong phú và mang tính chất xơ cứng, đại trà mà chưa phân hóa theo các đối tượng học sinh. Quá trình hướng nghiệp hiện nay đa số chỉ hướng tới cung cấp thông tin, đưa ra những lời khuyên mang tính chủ quan đôi khi áp đặt của nhà giáo dục, của giáo viên.
Học sinh ít có cơ hội đi tham quan các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ… 1 Luan van Công tác tư vấn hướng nghiệp trong những năm vừa qua thường được gắn với tư vấn tuyển sinh, được tổ chức khá rầm rộ dưới nhiều hình thức: trên các phương tiện truyền thông; tư vấn tại trường trung học phổ thông đến các ngày hội tư vấn hướng nghiệp. Tuy nhiên, theo báo cáo của phòng Giáo dục chuyên nghiệp và Đại học, Sở GD-ĐT TP.HCM tại Hội thảo Hướng nghiệp 2015 do báo Lao động tổ chức, thì chỉ có 20% học sinh có hiểu biết đầy đầy đủ, 5% học sinh có hiểu biết về ngành chọn học, 75% học sinh thiếu hiểu biết về ngành chọn học. Một hệ quả từ việc này là tỷ lệ sinh viên bỏ học ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay chiếm tỷ lệ khá cao, gây tổn thất về thời gian, tiền bạc, sức khoẻ của người học, gia đình và xã hội. Mặt khác, số liệu thống kê của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội cho thấy: tính đến tháng 7/2014, cả nước có khoảng 162.400 người có trình độ đại học trở lên thất nghiệp; tỉ lệ lao động từ 20-24 tuổi có trình độ đại học thất nghiệp trên cả nước là 20%.
Người có trình độ cử nhân trở lên thất nghiệp liên lục tăng. Còn theo thống kê về lao động, tháng 5/2014, lao động nghề, lao động chưa qua đào tạo được tuyển dụng nhiều nhất với tỉ lệ hơn 37%, trong khi đại học chỉ gần 15%. Qua các số liệu thống kê trên cho thấy, nhu cầu tuyển dụng của các đơn vị, doanh nghiệp thời điểm này đang hướng đến tuyển dụng lao động phổ thông, lao động trường nghề hơn là lao động có trình độ đại học. Do đó, việc phân luồng HS sau phổ thông và giúp HS định hướng đúng hướng đi cho mình là rất cấp thiết.
Để giảm bớt thực trạng “thừa thầy thiếu thợ” như đã đề cập ở trên, thì vai trò của hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông hiện nay là rất cần thiết và quan trọng. Giáo dục hướng nghiệp với bản chất là hệ thống các biện pháp tiến hành trong và ngoài nhà trường để giúp học sinh phổ thông có kiến thức về nghề nghiệp và có khả năng lựa chọn nghề nghiệp trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở trường của cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động của xã hội sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình đổi mới nhằm đạt được mục tiêu đó. Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên, người nghiên cứu xin chọn đề tài “Một số biện pháp nhằm hoàn thiện công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông TP.HCM” 2 Luan van 2. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài thực hiện các mục tiêu sau: – Khảo sát thực trạng công tác giáo dục hướng nghiệp hiện nay ở các trường phổ thông trung học trên địa bàn TP.
– Đề xuất một số biện pháp giúp hoàn thiện hơn công tác giáo dục hướng nghiệp hiện nay, qua đó giúp việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh hiệu quả hơn. Nhiệm vụ nghiên cứu – Hệ thống hóa các cơ sở lý luận liên quan đến lĩnh vực GDHN. – Phân tích thực trạng hoạt động GDHN hiện nay ở các trường phổ thông trung học trên địa bàn nghiên cứu. – Đề xuất các biện pháp giúp hoàn thiện công tác giáo dục hướng nghiệp tại các trường nghiên cứu và khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đưa ra.
Đối tượng, khách thể nghiên cứu – Đối tượng nghiên cứu: Công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trường phổ thông hiện nay và một số biện pháp nhằm hoàn thiện công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông. – Khách thể nghiên cứu: học sinh, giáo viên, ban lãnh đạo các trường phổ thông trung học, nội dung chương trình GDHN cho HS hiện nay. Giả thuyết nghiên cứu Công tác giáo dục hướng nghiệp ở các trường phổ thông trung học trên địa bàn TP.HCM hiện nay chưa mang lại hiệu quả và còn nhiều bất cập, nếu áp dụng những biện pháp đề tài đưa ra sẽ góp phần hoàn thiện công tác này. Phạm vi nghiên cứu Đề tài tiến hành khảo sát trên 761 học sinh các lớp 10, 11, 12, phỏng vấn và khảo sát lấy ý kiến 118 giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu và cán bộ phụ trách GDHN ở một số trường trên địa bàn quận 9 và quận Thủ Đức thành phố Hồ Chí Minh, trong thời gian học kỳ 2 năm học 2015-2016, gồm các trường: trường THPT 3 Luan van Thủ Đức, trường THPT Tam Phú, trường THPT Long Trường, trường THPT Nguyên Văn Tăng, trường THPT Nguyễn Huệ, trường THPT Đào Sơn Tây.
Phương pháp nghiên cứu 7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu Mục đích: Thông qua việc tìm hiểu cơ sở lý luận và các lý thuyết liên quan đến lĩnh vực giáo dục hướng nghiệp giúp người nghiên cứu hệ thống lại những kiến thức, lý thuyết liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu, cung cấp cho người nghiên cứu những thông tin quan trọng phục vụ cho để tài nghiên cứu của mình. Nội dung: Người nghiên cứu đã tham khảo các nguồn tài liệu liên quan như: các văn bản, luận án, các bài báo khoa học, sách và tạp chí khoa học chuyên ngành liên quan đến lĩnh vực GDHN từ các nguồn: thư viện, nhà sách, mạng internet.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7.1 Phương pháp quan sát Mục đích: Qua việc tham gia dự giờ, quan sát các hoạt động GDHN trong và ngoài nhà trường giúp cung cấp cho người nghiên cứu cái nhìn tổng quan về công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT ở các trường nghiên cứu hiện nay, từ đó giúp định hướng cho đề tài nghiên cứu. Nội dung: Người nghiên cứu cũng đã tiến hành dự giờ, quan sát các buổi tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT như các buổi sinh hoạt dưới cờ đầu tuần có sự tham gia hướng nghiệp của các trường đại học (ĐH), cao đẳng (CĐ); các buổi sinh hoạt chủ nhiệm và ngoài giờ lên lớp. Bên cạnh đó, người nghiên cứu cũng đã tham dự Ngày hội hướng nghiệp do báo Tuổi trẻ tổ chức vào ngày 28/02/2016 để tìm hiểu rõ hơn về hoạt động giáo dục hướng nghiệp bên ngoài trường.2 Phương pháp điều tra khảo sát Mục đích: Khảo sát ý kiến HS, GV về công tác GDHN hiện nay giúp thu được các số liệu thực tế về công tác GDHN đã và đang được triển khai tại các trường THPT trên địa bàn nghiên cứu.
Qua đó, nắm bắt được tình hình thực tế và những mặt còn tồn tại của công tác GDHN hiện nay tại các trường nghiên cứu, đây cũng chính là cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các biện pháp đưa ra của đề tài. 4 Luan van Nội dung: Đề tài đã tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi trên 800 học sinh và 125 giáo viên chủ nhiệm, thầy cô trong ban giám hiệu (BGH) và thầy cô phụ trách công tác GDHN tại 6 trường THPT trên địa bàn quận Thủ Đức và quận 9, thành phố Hồ Chí Minh: trường THPT Thủ Đức, trường THPT Tam Phú, trường THPT Long Trường, trường THPT Nguyên Văn Tăng, trường THPT Nguyễn Huệ, trường THPT Đào Sơn Tây. Nội dung khảo sát liên quan đến các vấn đề như: tổ chức hoạt động GDHN, nội dung và phương pháp giảng dạy GDHN của GV, những khó khăn của HS trong hoạt động GDHN, mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường trong việc GDHN cho HS,… Đề tài sử dụng bảng hỏi HS và GV gồm những câu hỏi một lựa chọn, câu hỏi nhiều lựa chọn và câu hỏi dạng thang đo mức độ (1 : Hoàn toàn không đồng ý – 5 : Hoàn toàn đồng ý). Điểm số tìm được qua sự đánh giá ở các câu hỏi thang đo mức độ được quy đổi theo thang bậc 5 ứng với các mức độ.
Điểm thấp nhất là 1, cao nhất là 5, chia làm 5 mức, có thang điểm sau : 1.80 : Hoàn toàn không đồng ý 1.00 : Hoàn toàn đồng ý Kết quả thu được: - Số phiếu phát ra khảo sát HS: 800 phiếu, số phiếu thu lại: 778 phiếu trong đó có 761 phiếu hợp lệ - Số phiếu phát ra khảo sát GV: 125 phiếu, số phiếu thu lại: 118 phiếu hợp lệ 7.