Luận án tiến sĩ: Quản lý đội ngũ giáo viên tin học trường THPT theo tiếp cận năng lực

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục nghiên cứu quản lý đội ngũ giáo viên tin học THPT theo tiếp cận năng lực, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Kim Hoằng
• Người hướng dẫn: Trần Hữu Uyến
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
• Đề tài: Quản lý đội ngũ giáo viên tin học trường trung học phổ thông theo tiếp cận năng lực
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý đội ngũ giáo viên tin học THPT theo tiếp cận năng lực

Quản lý đội ngũ giáo viên tin học THPT theo tiếp cận năng lực là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Quản lý giáo viên không chỉ đơn thuần là việc tuyển dụng và phân công mà còn bao gồm việc phát triển năng lực cho đội ngũ giáo viên. Theo các nghiên cứu trước đây, việc áp dụng tiếp cận năng lực trong quản lý giáo viên giúp nâng cao chất lượng giáo dục THPT. Đặc biệt, trong lĩnh vực giáo viên tin học, yêu cầu về năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm ngày càng cao. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc xây dựng khung năng lực cho giáo viên tin học là cần thiết để đảm bảo chất lượng giảng dạy. Đội ngũ giáo viên tin học cần được đào tạo bài bản, không chỉ về kiến thức chuyên môn mà còn về phương pháp giảng dạy hiệu quả. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của xã hội thông tin.

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên tin học đã được nhiều tác giả quan tâm. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng tiếp cận năng lực trong quản lý giáo viên không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Đặc biệt, trong bối cảnh khoa học giáo dục phát triển, việc xây dựng chuẩn nghề nghiệp cho giáo viên tin học là rất cần thiết. Các nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của đào tạo giáo viên trong việc nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Điều này không chỉ giúp giáo viên tự tin hơn trong giảng dạy mà còn tạo ra sự đổi mới trong phương pháp giáo dục THPT.

1.2. Đội ngũ giáo viên tin học và vấn đề tiếp cận năng lực

Đội ngũ giáo viên tin học tại các trường THPT hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc thiếu hụt về số lượng và chất lượng giáo viên tin học đã ảnh hưởng đến quá trình giáo dục. Theo các nghiên cứu, việc áp dụng tiếp cận năng lực trong quản lý đội ngũ giáo viên tin học sẽ giúp cải thiện tình hình này. Cần có những biện pháp cụ thể để phát triển năng lực cho giáo viên, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy. Các yếu tố như đào tạo giáo viên, đánh giá năng lực và quản lý nguồn nhân lực cần được chú trọng. Việc xây dựng một khung năng lực rõ ràng sẽ giúp giáo viên tin học có định hướng phát triển nghề nghiệp tốt hơn.

II. Thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên tin học THPT

Thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên tin học tại các trường THPT hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo khảo sát, quản lý giáo dục trong lĩnh vực tin học còn nhiều hạn chế. Đội ngũ giáo viên tin học chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng và số lượng. Việc tuyển dụng và đào tạo giáo viên tin học chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều giáo viên thiếu kỹ năng sư phạm và kiến thức chuyên môn cần thiết. Điều này dẫn đến việc chất lượng giảng dạy không đạt yêu cầu. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên tin học và tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên.

2.1. Quy mô và chất lượng đội ngũ giáo viên tin học

Quy mô đội ngũ giáo viên tin học tại các trường THPT hiện nay còn hạn chế. Số lượng giáo viên không đủ để đáp ứng nhu cầu giảng dạy môn tin học. Chất lượng đội ngũ giáo viên cũng chưa cao, nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về chuyên môn. Theo thống kê, tỷ lệ giáo viên tin học đạt chuẩn còn thấp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục THPT. Cần có những giải pháp để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, từ việc tuyển dụng đến đào tạo và bồi dưỡng. Việc xây dựng chuẩn nghề nghiệp cho giáo viên tin học là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giảng dạy.

2.2. Thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên tin học

Quản lý đội ngũ giáo viên tin học tại các trường THPT hiện nay còn nhiều bất cập. Công tác quản lý chưa thực sự chú trọng đến việc phát triển năng lực cho giáo viên. Việc đánh giá năng lực giáo viên còn mang tính hình thức, chưa có khung đánh giá cụ thể. Nhiều giáo viên chưa được tạo điều kiện để phát triển chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Điều này dẫn đến việc chất lượng giảng dạy không đạt yêu cầu. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện công tác quản lý, từ việc xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên đến tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên.

III. Biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên tin học THPT theo tiếp cận năng lực

Để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tin học, cần có những biện pháp quản lý hiệu quả. Việc xây dựng khung năng lực cho giáo viên tin học là rất cần thiết. Các biện pháp quản lý cần tập trung vào việc phát triển năng lực cho giáo viên, từ việc tuyển dụng đến đào tạo và bồi dưỡng. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao chất lượng giảng dạy. Ngoài ra, việc đánh giá năng lực giáo viên cũng cần được thực hiện một cách nghiêm túc và có hệ thống. Điều này sẽ giúp giáo viên tin học có định hướng phát triển nghề nghiệp rõ ràng và nâng cao chất lượng giảng dạy.

3.1. Định hướng phát triển đội ngũ giáo viên tin học

Định hướng phát triển đội ngũ giáo viên tin học cần được xác định rõ ràng. Cần xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu của xã hội và nhu cầu của giáo viên. Việc phát triển năng lực cho giáo viên tin học không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý giáo dục và các trường học để thực hiện các chương trình đào tạo hiệu quả. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục THPT và đáp ứng yêu cầu của xã hội thông tin.

3.2. Đề xuất biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên tin học

Đề xuất các biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên tin học cần dựa trên thực trạng và yêu cầu của giáo dục hiện đại. Cần xây dựng chuẩn nghề nghiệp cho giáo viên tin học và tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên. Việc đánh giá năng lực giáo viên cũng cần được thực hiện một cách nghiêm túc và có hệ thống. Cần tạo điều kiện cho giáo viên phát triển chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và đáp ứng yêu cầu của xã hội thông tin.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đội ngũ giáo viên tin học trường THPT theo tiếp cận năng lực. Chương 2: Thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên tin học trường THPT theo tiếp cận năng lực. Chương 3: Biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên tin học trường THPT theo tiếp cận năng lực. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ Ý U N CỦ QUẢN Ý ĐỘI NGŨ GI O VIÊN TIN HỌC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TI P C N NĂNG ỰC 1.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề Các nhà nghiên cứu đều đã thống nhất chung một quan điểm là phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng điều hành và quản lý. Đặc biệt, việc quản lý nguồn nhân lực trong nhà trường mà chủ yếu là quản lý đội ngũ giáo viên c vai trò quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường. Trong phạm vi của Luận án này, đề cập đến các công trình, các nghiên cứu về những vấn đề: (1) Các công trình nghiên cứu về năng lực, tiếp cận năng lực giáo viên; (2) Các công trình nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên; (3) Các công trình nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên Tin học trường THPT. Các công trình nghiên cứu về năng lực, tiếp cận năng lực trong quản lý đội ngũ giáo viên THPT (1)Các công trình nghiên cứu về năng lực giáo viên Như một sự phân công lao động xã hội, dạy học là một nghề để trước hết thực hiện chức năng tái tạo và phát triển xã hội bằng cách truyền thụ và phát triển kinh nghiệm lịch sử-xã hội từ thế hệ trước sang thế hệ sau.

Sau nữa, điều đáng kể trong việc tạo nên tính chuyên nghiệp, tính nhà nghề của nghề dạy học, đ là dạy học là một lĩnh vực hoạt động để kiếm sống của một bộ phận nhân lực được xã hội phân công. Tháng 04/2000, tại Dakar-Senegal, Diễn đàn giáo dục cho mọi người do UNESCO tổ chức đã coi chất lượng giáo viên là một trong mười yếu tố cấu thành chất lượng giáo dục, tức là giáo viên c động cơ tốt, được động viên tốt và c năng lực chuyên môn cao. [77] Trong tài liệu của Hội nghị bàn về các chính sách giáo dục của giáo viên châu Âu, khuyến nghị và các chỉ số (European teacher education policy: recommendations and indicators), CRELL đã đề cập đến kết quả làm việc của nh m công tác Giáo dục và Đào tạo vào năm 2010. Các báo cáo của nh m đã nhận định rằng, để đáp ứng sự thay đổi của xã hội, giáo viên phải đối mặt với nhiều thách thức mới.

Để đáp ứng những thách thức này, một số năng lực nghề nghiệp của giáo viên cần được phát triển như: năng lực tổ chức lớp học, năng lực làm việc bên ngoài lớp học, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong các tình huống sư phạm,. Theo Bernd Meier, trong tác phẩm “Xây dựng chương trình dạy học”, năng lực hạt nhân, nòng cốt của người giáo viên bao gồm sáu năng lực cơ bản, đ là: 8 năng lực dạy học, năng lực chẩn đoán, năng lực đánh giá, năng lực tư vấn, năng lực tiếp tục phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học [85].Hall và Alisa trong “Hình thành khả năng thành công cho giáo viên” (Building Teachers’s Capacity for Success) khẳng định: trong giáo dục, năng lực của giáo viên là sức mạnh quan trọng nhất hay giáo viên được xem là chìa kh a quan trọng của chất lượng và sự thành công trong giáo dục ở bất kỳ xã hội nào [93]. Về năng lực sư phạm của giáo viên, Ernesto Cuadra và Juan Manuel Moreno cùng cộng sự (World Bank 2005) đề xuất một bộ năng lực GV, gồm ba nh m năng lực với 12 năng lực cơ bản: nh m năng lực trong lĩnh vực nghề nghiệp, nh m năng lực trong lĩnh vực dạy học, nh m năng lực trong lĩnh vực trường học. [104] Ở Singapore, nghiên cứu của Susan Sclafani trong đề tài “Xem xét lại nguồn nhân lực trong giáo dục, mô hình của Singapo” đã chỉ ra năng lực cốt lõi đối với giáo viên là: (1) khả năng chăm s c trẻ, (2) luôn trau dồi kiến thức, (3) dạy học một cách sáng tạo và (4) làm việc theo nh m.149] Nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về đội ngũ giáo viên lại khẳng định và đánh giá cao vai trò truyền cảm hứng của một người giáo viên.Sllulo với “Giáo viên – người truyền cảm hứng” (The Inspring Teacher) xuất bản lần đầu năm 2008, cung cấp các thông tin làm thế nào để trở thành một giáo viên đầy cảm hứng, bàn cụ thể về nhiều nội dung quan trọng và c ích như: Phẩm chất của một giáo viên giỏi, gây cảm hứng cho sinh viên và cho đồng nghiệp như thế nào? [101] Ở Việt Nam, đề cập đến năng lực và năng lực nghề nghiệp của giáo viên, tác giả Phạm Minh Hạc (1999) c đề xuất một số năng lực sư phạm như Năng lực thuộc về nhân cách (lòng yêu trẻ, năng lực kiềm chế và tự chủ, năng lực điều khiển được các trạng thái tâm lý, tâm trạng của mình), Năng lực tổ chức ( c quan sát sư phạm, sự khéo léo sư phạm, năng lực ám thị, c tưởng tượng sư phạm, lòng lạc quan sư phạm.

[38] Tác giả Đặng Thành Hưng cho rằng, năng lực của giáo viên gồm các vấn đề sau: (1) Năng lực dự báo; (2) Năng lực điều chỉnh, như điều chỉnh chương trình giáo dục, dạy học, môi trường, phương pháp, phương tiện, đánh giá kết quả học sinh; (iv) Năng lực biện quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn giáo dục, dạy học. [47] Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung với đề tài cấp Bộ “Biện pháp đổi mới đào tạo nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên đại học sư phạm đáp ứng yêu cầu giáo dục phổ thông thời kỳ mới” (2014), đã nêu rõ yêu cầu về năng lực sư phạm đối với sinh viên tốt nghiệp Đại học sư phạm. Theo tác giả, năng lực cốt lõi, cần thiết giúp người giáo viên thực hiện các chức năng, vai trò, nhiệm vụ GD, đáp ứng các yêu cầu của nhà trường phổ thông hiện nay gồm c : (1) Năng lực tìm hiểu đối tượng và môi 9 trường giáo dục; (2) Năng lực xây dựng và thực hiện kế hoạch DH; (3) Năng lực xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục; (4) Năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện đạo đức học sinh; (5) Năng lực phát triển nghề nghiệp. [27] Báo cáo tổng kết đề tài độc lập cấp nhà nước: “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phổ thông”, chủ nhiệm đề tài Nguyễn Thị Bình cho rằng, GV phổ thông cần phải c những năng lực sau: (1) Năng lực tìm hiểu học sinh và môi trường giáo dục; (2) Năng lực giáo dục nhằm phát triển toàn diện nhân cách học sinh; (3) Năng lực dạy học môn học trong Chương trình giáo dục; (4) Năng lực giao tiếp để thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học và giáo dục; (5) Năng lực đánh giá trong giáo dục; (6) Năng lực hoạt động xã hội; (7) Năng lực phát triển nghề nghiệp.

[8] Những nhà nghiên cứu giáo dục và quản lí giáo dục thực tiễn rất quan tâm vấn đề nâng cao chất lượng ĐNGV. Trong bài viết “Chất lượng giáo viên” đăng trên tạp chí Giáo dục tháng 11/2001, tác giả Trần Bá Hoành đã đề ra ba biện pháp cho vấn đề giáo viên: phải đổi mới công tác đào tạo, công tác bồi dưỡng và đổi mới việc sử dụng giáo viên. [43] Trong bài “Nghề và Nghiệp của người giáo viên”, đăng tải trong Kỷ yếu Hội thảo nâng cao chất lượng đào tạo toàn quốc lần thứ 2, tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã nhấn mạnh đến vấn đề “lý tưởng sư phạm”, cái tạo nên động cơ cho việc thực hành nghề dạy học của giáo viên, thôi thúc người giáo viên sáng tạo, thúc đẩy người giáo viên không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ. Từ đ , tác giả đề nghị cần phải xây dựng tập thể sư phạm theo mô hình “đồng thuận” mà ở đ giáo viên trong quan hệ với nhau c sự chia sẻ “bí quyết nhà nghề”; đồng thời, những yêu cầu về năng lực chuyên môn của người giáo viên là nền tảng của mô hình đào tạo giáo viên thế kỷ XXI sáng tạo và hiệu quả.

[58] Nh m tác giả thuộc các trường đại học Sư phạm trong cuốn “Năng lực nghề nghiệp giảng viên Đại học sư phạm – Lý luận và thực tiễn” đã đưa ra quan điểm: “Giáo viên là những người chịu trách nhiệm trong việc vận hành hệ thống giáo dục và họ cần sự thành thục và hiệu quả trong năng lực nghề nghiệp của mình. Chương trình đào tạo giáo viên và Chuẩn giáo viên cũng phải thay đổi để c thể đào tạo sinh viên sư phạm đáp ứng những thách thức trong tương lai”.35] Như vậy, nghiên cứu về năng lực n i chung và năng lực nghề nghiệp, năng lực sư phạm của giáo viên nói riêng, dù xuất phát theo nhiều g c độ nhưng các Luận án nhận định cần đề xuất những tiêu chuẩn về năng lực của giáo viên hoặc cấu trúc năng lực của giáo viên để đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và bối cảnh đổi mới giáo dục và ảnh hưởng của cuộc cách mạng 4.0 và chiến lược nguồn nhân lực giáo dục. 10 (2) Các công trình nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên THPT Vấn đề quản lý ĐNGV THPT cũng được triển khai nghiên cứu một cách tương đối c hệ thống. Nhiều luận án tiến sĩ đã chọn đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực quản lý ĐNGV THPT, đề cập đến nhiều vấn đề khác nhau.

Tiếp cận theo hướng chuẩn h a giáo dục, tác giả Phạm Minh Giản (2012) trong Luận án tiến sĩ quản lý giáo dục với đề tài “Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên THPT các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa”, đề cập đến các nội dung của quản lý nguồn nhân lực, đến nội dung của chuẩn h a giáo viên THPT, thực trạng quản lý phát triển ĐNGV THPT tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và các biện pháp nhằm quản lý đội ngũ giáo viên THPT theo hướng chuẩn h a. [37] Cũng quan tâm đến công tác phát triển đội ngũ trong quản lý ĐNGV trường THPT, các tác giả Lê Trung Chinh và Nguyễn Tiến Dũng c những cách tiếp cận khác nhau. Để đáp ứng những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh hiện nay, tác giả Lê Trung Chinh đã nghiên cứu đề tài “Phát triển đội ngũ giáo viên THPT thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay”.