CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH HỆ CAO ĐẲNG NGHỀ 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước Tùy thuộc vào điều kiện, trình độ phát triển kinh tế xã hội, khoa học công nghệ và văn minh của mỗi quốc gia mà việc hình thành hệ thống giáo dục - đào tạo,hệ thống dịch vụ việc làm và hệ thống sử dụng quản lý lao động cũng khác nhau.Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX các nước tư bản phát triển đã rất quan tâm đến vấn đề đào tạo nghề và quản lý quá trình đào tạo nghề nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội công nghiệp. Do đặc thù yêu cầu về nguồn nhân lực khác nhau nên phương pháp, hình thức và quy mô cũng khác nhau nhưng vẫn chung một mục tiêu, chú trọng đến sự phát triển kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp trong quá trình đào tạo tại trường và các doanh nghiệp.Hoa Kỳ Đào tạo công nhân được trú trọng tiến hành trong các trường THPT phân ban, các trường dạy nghề cấp trung học và các cơ sở đào tạo nghề sau THPT, học sinh tốt nghiệp được cấp bằng chứng nhận chứng chỉ công nhân lành nghề và có quyền được đi học tiếp theo.
Thời gian đào tạo từ 2 – 7 năm tùy theo từng nghề. Cộng hòa Liên bang Đức Sớm hình thành hệ thống đào tạo nghề kép (Dual System) trong đó có kết hợp chặt chẽ giữa quá trình đào tạo nghề tại trường dạy nghề và các hoạt động đào tạo thực tế, thực tập sản xuất tại các doanh nghiệp. Do các loại hình trường rất đa dạng nên không có mô hình tổ chức quản lý đồng nhất giữa các trường, nhất là các bang khác nhau có trường công lập, trường tư thục và trường thuộc công ty tư nhân chuẩn bị phần nhân lực cho công ty mình. Cộng hòa liên bang Nga ( Liên Xô ngày xưa) Công tác đào tạo nghề ở Nga đã có từ lâu đời là đào tạo tại xí nghiệp.
Tháng 7 năm 1920 Lê Nin ký sắc lệnh về “ Chế độ học tập kỹ thuật- nghề nghiệp”, sắc lệnh này bắt buộc đối với mọi người từ 18 đến 40 tuổi. Việc đào tạo rất đa dạng đó là dạy nghề cạnh xí nghiệp và trường dạy nghề .Các trường dạy nghề và cạnh xí 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp với thời gian học tập khác nhau; 2 năm đào tạo công nhân bậc 3 và bậc 4; 2 năm rưỡi và 3 năm đào tạo công nhân bậc 5 và bậc 6; 3 năm và 4 năm đào tạo công nhân lành nghề bậc cao. - Giai đoạn 1: Đào tạo lý thuyết và thực hành cơ bản tại cơ sở đào tạo của xí nghiệp. - Giai đoạn 2: Đào tạo tại vị trí làm việc với sự hướng dẫn của thợ cả hoặc hướng dẫn viên thực hành.
Đài Loan Học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở học tại trường trung cấp nghề ra trường được công nhận là công nhân lành nghề. Học sinh tốt nghiệp trung cấp nghề, Cao đẳng nghề và công nhân lành nghề được học tiếp theo ở bậc cao đẳng, tốt nghiệp được cấp bằng kỹ thuật viên, công nhân kỹ thuật bậc cao có quyền học tiếp lên Đại học. Các công trình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, vấn đề về đào tạo nghề, quản lý quá trình đào tạo nghề cũng được quan tâm ngay từ những năm 70 của thế kỷ XX, khi mới thành lập Tổng cục dạy nghề trực thuộc Chính phủ. Điều 32 luật giáo dục năm (2005) qui định giáo dục nghề nghiệp bao gồm: Trung cấp chuyên nghiệp được thực hiện 3- 4 năm, một số nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, tâm lý học lao động như Đặng Danh Ánh, Nguyễn Minh Đường, Nguyễn Văn Hộ, Nguyễn Đức Trí, Trần Khánh Đức,.đã chủ động nghiên cứu những khía cạnh khác nhau về sự hình thành nghề và công tác dạy nghề.
Tác giả: Tô Văn Khôi (2006), “Đổi mới hoạt động dạy nghề ở trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên”, Tác giả đưa ra: Để đề cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp cùng với việc đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp là một vấn đề đang được các cơ sở đào tạo nghề quan tâm. Hệ thống giáo dục dạy nghề đã bắt đầu đổi mới và phát triển, chuyển từ hệ thống dạy học hệ thấp với hai cấp đào tạo chuyển sang hệ thống dạy nghề với ba cấp trình độ đào tạo: Sơ cấp, trung cấp nghề và cao đẳng nghề. Trường Đại học sư phạm Nam Định nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ứng dụng phương pháp dạy nghề theo năng lực thực hiện trong đào tạo giáo viên dạy 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghề ở trường Đại học sư phạm Nam Định”, Mã số: CB 2007- 03 – 10. Đề tài tập chung phân tích những nội dung của dạy nghề theo năng lực thực hiện: Mục tiêu, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy nghề, kiểm tra đánh giá dạy nghề… để luận giải sự cộng tác tối ưu giữa người dạy với người học khách quan để truyền đạt, lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nghề và thái độ nhằm đạt được mục tiêu dạy nghề.
Những lý luận của đề tài góp phần làm phong phú thêm về mặt lý luận dạy nghề làm cơ sở cho việc khảo sát, điều tra thực trạng dạy nghề và đề xuất các giải pháp tổ chức, ứng dụng phương pháp dạy nghề theo năng lực thực hiện cho sinh viên. Bên cạnh những công trình nghiên cứu đó còn có một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục cũng đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động dạy nghề trong các cơ sở đào tạo nghề có thể kể đến một số công trình sau. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của phòng Đào tạo, trường Cao đẳng nghề giao thông vận tải trung ương II (2008), tác giả: Đặng Anh Tuấn. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của phòng đào tạo trường Cao đẳng nghề kinh tế - Kỹ thuật Vĩnh Phúc, (2011), tác giả: Nguyễn Văn Hiển.
Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường Cao đẳng xây dựng công trình đô thị (2006), tác giả: Trịnh Văn Dũng… Nhóm tác giả dự án HaUI – JICA của trường Đại học Công nghiệp Hà Nội: “ Nghiên cứu khảo sát mức độ chấp nhận của các doanh nghiệp đối với sinh viên và các chương trình đào tạo của trường Đại học Công nghiệp Hà Nội”. Mục đích tìm hiểu xem cần phải cải tiến các khóa học, môn học nào, cũng như phương pháp dạy hoặc hệ thống quản lý nào, để có thể cung cấp nguồn nhân lực đạt được yêu cầu của ngành công nghiệp. Đặc biệt việc nắm bắt được những nhu cầu của ngành là một điều thiết yếu đối với các khóa đào tạo, bởi vì các kỹ năng thực hành mà học viên được đào tạo sẽ được ứng dụng trực tiếp trong quá trình làm việc cho các doanh nghiệp. Một mục đích khác của việc khảo sát là giúp cho giảng viên làm quen và tăng cường mối quan hệ với các doanh nghiệp tạo cho giảng viên được tham quan rất nhiều với các doanh nghiệp hàng đầu của ngành công nghiệp và học hỏi các công nghệ tiên tiến cũng như các phương pháp quản lý sản xuất của doanh nghiệp.
Nhiều tài liệu giáo trình về quản lý đào tạo nghề đã được biên soạn và phát hành như: Năm 1999, trường đào tạo cán bộ công đoàn Hà Nội với đề tài: “Đánh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giá thực trạng tay nghề của công nhân Hà Nội”; Tác giả Nguyễn Minh Đường (2001) với “Phát triển giáo dục nghề nghiệp đáp ứng quá trình đào tạo nguồn nhân lực;. Tất cả những công trình nghiên cứu trên đều đề cập đến chất lượng tay nghề, chất lượng công tác đào tạo nghề trong những năm qua và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề nói chung và quản lý hoạt động dạy học thực hành hệ Cao đẳng nghề nói riêng trong thời gian tới phục vụ sự nghiệp CNH- HĐH đất nước. Tuy nhiên, ở trường Đại học Công nghiệp Hà Nội chưa nghiên cứu vấn đề này một cách chuyên sâu và hệ thống. Vì vậy, công tác quản lý hoạt động dạy học thực hành hệ Cao đẳng nghề tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội cần được nghiên cứu chuyên sâu và bài bản.
Nghiên cứu đề tài này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp góp phần thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và trường Đại học Công nghiệp Hà Nội nói riêng 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Nghề và đào tạo nghề 1. Khái niệm nghề Theo quan niệm ở mỗi quốc gia, khái niệm về nghề có sự khác nhau nhất định.
Cho đến nay thuật ngữ “nghề” được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Dưới đây là một số khái niệm về nghề ở nước ngoài và ở Việt Nam. - Khái niệm nghề ở Anh được định nghĩa: "Là công việc chuyên môn đòi hỏi một sự đào tạo trong khoa học nghệ thuật". - Khái niệm nghề ở Pháp: "Là một loại lao động có thói quen về kỹ năng, kỹ xảo của một người để từ đó tìm được phương tiện sống".
- Khái niệm nghề ở Đức được định nghĩa:" Là hoạt động cần thiết cho xã hội ở một lĩnh vực lao động nhất định đòi hỏi phải được đào tạo ở trình độ nào đó”. Ở Việt nam, nhiều định nghĩa nghề được đưa ra nhưng chưa được thống nhất. - Khái niệm chung về nghề như sau: “Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội”. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Theo tác giả Vũ Minh Hùng thì:“ Những chuyên môn có những đặc điểm chung gần giống nhau được xếp thành một nhóm chuyên môn và được gọi là nghề.
Nghề là tập hợp của một nhóm chuyên môn cùng loại, gần giống nhau. Chuyên môn là một dạng lao động đặc biệt, mà qua đó con người dùng sức mạnh vật chất và sức mạnh tinh thần của mình để tác động vào những đối tượng cụ thể nhằm biến đổi những đối tượng đó theo hướng phục vụ mục đích, yêu cầu và lợi ích của con người” [13, tr. - Theo từ điển Tiếng Việt (1998) thì “Nghề là công việc chuyên làm, theo sự phân công của xã hội”.