Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT theo hướng phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất người học. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất của người học ở trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT NGƢỜI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.
Những nghiên cứu ngoài nước Giáo dục là mối quan tâm hàng đầu của mọi quốc gia trên thế giới từ xa xưa cho tới ngày nay. Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước hết sức quan tâm. Việc chú trọng tới các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả HĐDH trong nhà trường luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Từ thời cổ đại, một triết gia nổi tiếng, một nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc là Khổng Tử (551- 479 TCN) đã cho rằng: Đất nước muốn phồn vinh, yên bình và thịnh vượng thì người quản lý cần chú trọng đến ba yếu tố là: Thứ (dân đông), Phú (dân giàu), Giáo (dân được giáo dục) [28].
Khổng Tử cho rằng giáo dục là một thành tố không thể thiếu được của mỗi dân tộc, của mỗi quốc gia. Ông cho rằng việc giáo dục là cần thiết cho mỗi người “Hữu giáo vô loại”. Về phương pháp giáo dục ông coi trọng việc tự học, tự rèn luyện, tu thân, phát huy mặt tích cực, sáng tạo, năng lực nội sinh, dạy học sát đối tượng, cá biệt hoá đối tượng. Kết hợp học với thực hành, lý thuyết với thực tiễn, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý chí quyết tâm của người học.
Nhìn chung cho đến nay, phương pháp giáo dục của Khổng Tử vẫn còn nguyên giá trị, là bài học lớn cho các nhà trường và cán bộ quản lý trong công tác Giáo dục và Đào tạo của mình. Ngay sau khi đại chiến thứ hai kết thúc, Nhật Bản là nước bại trận nhưng đã nhận thức rõ để khắc phục hậu quả chiến tranh, đưa đất nước phát triển hùng cường yếu tố quan tâm hàng đầu chính là phát triển con người. Họ nhận thức đúng đắn vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất nước. Tuy rất khó khăn sau chiến tranh, tài nguyên thiếu thốn nhưng ngay sau năm 1946 Nhật Bản đã đầu tư cho giáo dục 28% ngân sách, cho đến những năm 50 của thế kỷ XX, mỗi năm tăng 1%, cho đến 32% ngân sách và ổn định cho đến nay mà chưa nước nào trên thế giới có thể làm được điều đó.
Ngay cả Mỹ một nước phát triển nhất thế giới, để giữ vững vị trí hàng đầu trên trường quốc tế, cựu tổng thỗng Mỹ Bill Clinton, đã ra thông điệp gửi quốc dân ngày 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 04/2/1997 kêu gọi: “Tôi đưa ra lời kêu gọi hành động để cho nước Mỹ bước vào thế kỷ XXI, hành động để duy trì nền kinh tế của chúng ta, hành động để tăng cường nền giáo dục, công nghệ khoa học…”. Vì ông cho rằng: “giáo dục là vấn đề an ninh quốc gia tối quan trọng đối với tương lai của chúng ta”. Theo ông: “Để có trường tốt nhất phải có giáo viên tốt nhất, cần thưởng công và công nhận những giáo viên tốt nhất, đồng thời loại bỏ một cách nhanh chóng và công bằng một số ít người không đủ chuyên môn”. [9] Từ cuối thế kỷ XIV, khi mà chủ nghĩa Tư Bản bắt đầu xuất hiện, vấn đề dạy học và quản lý dạy học đã được nhiều nhà giáo dục thật sự quan tâm.
Nổi bật là các công trình nghiên cứu của các tác giả Cômenxki, V.Xaxerđatôp, Zakharôp. Cômenxki đưa ra nguyên tắc dạy học như nguyên tắc trực quan, nguyên tắc nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống. Qua đó thể hiện gián tiếp rằng hiệu quả dạy học có liên quan đến chất lượng người dạy trong việc vận dụng có hiệu quả các nguyên tắc dạy học. Về việc chỉ đạo quá trình dạy học, Xukhômlinxki rất coi trọng bồi dưỡng đội ngũ GV, dự giờ - phân tích giờ dạy, giúp đỡ GV để nâng cao tay nghề, hoàn thiện nghệ thuật sư phạm.
Xukhômlinxki quan niệm rằng một nhà giáo chân chính là một người yêu sách. Kônđakôp thì đi sâu phân tích công tác kế hoạch hoá, vai trò của tập thể sư phạm, quan hệ giữa Hiệu trưởng với tập thể sư phạm nhằm hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ giáo dục - dạy học của nhà trường. Việc bồi dưỡng lý luận chính trị, chuyên môn nghiệp vụ cho GV, công tác kiểm tra quá trình dạy học được ông nhấn mạnh và cụ thể hóa ở nhiều khía cạnh. Theo ông phương pháp chỉ có thể có hiệu quả khi việc tự học của GV gắn bó qua lại với tìm tòi sáng tạo tập thể.
Về quản lý quá trình dạy học, Zakharôp rất quan tâm thu thập, phân tích những số liệu, chỉ số phản ánh tình hình giảng dạy, học tập, việc phối hợp trong BGH nhằm giúp đỡ GV tiến bộ về chuyên môn qua công tác phương pháp. Qua các nghiên cứu của tác giả nước ngoài cho thấy vấn đề dạy học và quản lý HĐDH được nghiên cứu một cách có hệ thống, những lý luận đó được đúc kết từ thực tiễn quản lý và thể hiện các tư tưởng triết học khác nhau, phát triển theo từng giai đoạn lịch sử. Các nghiên cứu đều coi trọng vị trí của giáo dục đối với con người và sự tiến bộ xã hội. Kết quả giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý HĐDH và nhân tố người thầy với khả năng tự học và sáng tạo.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã nhận thức thấu đáo về vai trò giáo dục đối với sự phát triển của đất nước. Vì lẽ đó, giáo dục được xác định là quốc sách hàng đầu, toàn xã hội phải có ý thức chăm lo cho sự nghiệp giáo dục. Quá trình dạy học có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển của giáo dục.
Vì thế, ở nước ta có rất nhiều nhà sư phạm tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học, những ưu và nhược điểm của các hình thức tổ chức dạy học hiện nay, bản chất của mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của người dạy và người học, việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học như: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Ngọc Quang, Hoàng Đức Nhuận, Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Thái Duy Tuyên, Trần Kiều, Hồ Ngọc Đại v.v…Các tác giả đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học, những ưu điểm và nhược điểm của hình thức dạy học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của người dạy và người học, việc đổi mới nội dung cũng như cách thức tổ chức dạy học. Để nâng cao chất lượng giáo dục, một trong những yếu tố không thể thiếu và là định hướng cho việc phát triển giáo dục đó là việc quản lý việc nâng cao chất lượng dạy và học. Điều này đã được Đảng ta khẳng định: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp và quản lý giáo dục - đào tạo”. Việc quản lý hoạt động dạy học là một vấn đề rất quan trọng, được coi là tiêu điểm của nhà trường và được đề cập trong các tài liệu bồi dưỡng cho CBQL giáo dục các cấp.
Một số giáo trình của Trường đại học Sư phạm Hà Nội, Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục nay là viện Khoa học giáo dục Việt Nam, Học viện Quản lý giáo dục đã trình bày những vấn đề cơ bản của quản lý hoạt động dạy học. Gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục đào tạo nói chung và đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu về giáo dục cũng cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh vực này, như: Tác giả Phạm Viết Vượng với vấn đề lấy học sinh làm trung tâm; Tác giả Trần Hồng Quân đề cập tới một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Tác giả Đặng Thành Hưng đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề về nội dung, phương pháp dạy học theo hướng nâng cao tính 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn đời sống sản xuất, dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Tác giả Nguyễn Lăng Bình nghiên cứu về dạy và học tích cực.
Nhiều CBQL trường THPT trong cả nước cũng đã đầu tư nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học, chẳng hạn như luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả: Trần Như Ý với đề tài: “Các biện pháp cải tiến quản lý dạy học ở trường THPT tỉnh Bình Phước” (2006); Phạm Đức Doanh với đề tài: “Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT quận Hoàng Mai Hà Nội” (2006); Trần Thị Lụa với đề tài: “ Những biện pháp quản lý HĐDH theo yêu cầu đổi mới giáo dục của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Phong Điền - thành phố Cần Thơ” (2006), Bùi Văn Đường với đề tài: “ Quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục (2011). Có thể thấy khá nhiều đề tài đề cập đến biện pháp quản lý HĐDH của Hiệu trưởng ở các trường THCS, THPT ở những mức độ khác nhau, cấp học khác nhau, loại hình trường và trên địa bàn khác nhau. Các công trình nghiên cứu trên thực sự có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn đối với hoạt động quản lý giáo dục trên địa phương, đồng thời cũng đóng góp những viên gạch xây dựng nền tảng hệ thống các biện pháp quản lý giáo dục trên cả nước.