Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN HỆ VỪA LÀM VỪA HỌC TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX, vấn đề về giáo dục cho người lớn tuổi đã dược quan tâm ở nhiều nước trên thế giới. Tuy nhiên, có thể nói rằng cho đến tận cuối thập niên 50 của thế kỷ trước thì đào tạo chính quy cơ bản vẫn là hình thức duy nhất trong hệ thống giáo dục và đào tạo toàn cầu. Bước vào nửa sau của thế kỷ thì tình hình đã đổi khác, đứng trước yêu cầu cấp bách của xã hội về nguồn nhân lực đáp ứng cho nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội thì nền giáo dục thế giới phải có những cái nhìn mới về cách thức đào tạo.
Đào tạo chính quy tại các trường đại học không thể đáp ứng đủ nhu cầu học tập cũng như đáp ứng nguồn nhân lực cho xã hội phát triển. Vấn đề đã trở thành cấp thiết và mang tính toàn cầu như nhận định của Ph.Combs trong cuốn sách “Khủng hoảng giáo dục trên phạm vi toàn thế giới” xuất bản năm 1968, khi ông chỉ ra những vấn đề lớn của giáo dục đương đại, đó là: - Nhu cầu học tập của mọi người là rất lớn, hiện giáo dục trung tâm không đủ đáp ứng nhu cầu này. - Học vấn mà người học được trung tâm trang bị (thậm chí cả trong trường đại học) còn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. - Kiến thức học trong trung tâm còn quá ít ỏi và bị lạc hậu rất nhanh so với yêu cầu của sự phát triển.
Năm 1972, Edgar Farue - Chủ tịch Ủy ban Quốc tế về phát triển giáo dục (thuộc UNESCO) trong báo cáo với nhan đề “Học để tồn tại: thế giới giáo dục hôm nay và ngày mai” đã làm xoay chuyển nhận thức về giáo dục, với các khái niệm quan trọng là “Học suốt đời” và “Tính phù hợp”. Với việc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đặt giáo dục cho đối tượng người lớn tuổi trong khuôn khổ của giáo dục suốt đời, khái niệm “xã hội học tập” được nhiều nhà giáo dục lớn trên thế giới đưa ra bàn luận và kết quả tất yếu là quan niệm về giáo dục đã được mở rộng hơn: Giáo dục người lớn tại địa phương phải được coi là bộ phận chủ yếu quan trọng cùng với trung tâmchính quy cung cấp cơ hội học tập suốt đời cho mọi người. Đây là định hướng cho cải cách giáo dục giai đoạn này. Điều này có thể giải thích qua việc phân tích tình hình phát triển kinh tế - xã hội lúc đó: Thứ nhất, sự phát triển của nền kinh tế cùng với vai trò ngày càng tăng của khoa học - công nghệ trong phát triển kinh tế tạo nên nhu cầu lớn về quy mô và chất lượng của nguồn nhân lực, đòi hỏi chất lượng nguồn nhân lực được đào tạo giai đoạn sau luôn phải vượt xa giai đoạn trước đó.
Thứ hai là nhu cầu ngày càng gia tăng trong việc được học tập, được đào tạo và đào tạo lại của đông đảo quần chúng. Một khi nền kinh tế phát triển, mức sống ngày càng được nâng cao thì nhu cầu về nâng cao dân trí, mở rộng hiểu biết của mọi người ngày càng trở nên cấp thiết. Hơn nữa, trong một thời đại mà kiến thức của nhân loại thay đổi từng ngày từng giờ và cơ hội tìm kiếm việc làm, cơ hội mưu sinh không tách rời cơ hội giáo dục - đào tạo thì nhu cầu được đào tạo và đào tạo lại, trang bị và nâng cao kiến thức nghề nghiệp đã bùng nổ một cách hết sức đa dạng và phong phú. Trong báo cáo của mình vào năm 1996 với nhan đề “Học tập: Một kho báu tiềm ẩn”, UNESCO đã xem xét vấn đề giáo dục suốt đời như là việc học tập dựa trên bốn trụ cột: -“Học để biết” cho rằng hàng ngày người học xây dựng kiến thức của chính mình, kết hợp các điều kiện bản địa và “ngoại nhập”; - “Học để làm” tập trung vào việc ứng dụng những điều đã học được vào thực tiễn; 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - “Học để cùng chung sống” giải quyết các kỹ năng căn bản vì một cuộc sống không có sự phân biệt đối xử mà ở đó mọi người đều có cơ hội bình đẳng để phát triển bản thân, gia đình và cộng đồng; - “Học để tồn tại” nhấn mạnh vào các kỹ năng cần thiết cho cá nhân để phát triển đầy đủ tiềm năng của mình.
Đây cũng chính là kim chỉ nam cho giáo dục thế giới nói chung và giáo dục Việt Nam nói riêng khi tiến vào thế kỷ 21. Những năm qua, ngành Giáo dục - đào tạo Điện Biên đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng cả về phát triển quy mô, giữ vững chất lượng giáo dục, tăng cường cơ sở vật chất, củng cố kỷ cương nền nếp trong các nhà trường. Những thành tựu ấy có sự đóng góp của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Đội ngũ này ngày càng lớn mạnh, phần lớn có phẩm chất tốt, năng lực chuyên môn vững vàng, tỷ lệ đào tạo đạt chuẩn và trên chuẩn cao.
Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục còn bộc lộ những mặt hạn chế. Đội ngũ nhà giáo chưa đồng bộ về cơ cấu, một bộ phận nhỏ chậm đổi mới phương pháp giảng dạy, chưa gương mẫu về đạo đức, tác phong. Một số cán bộ quản lý giáo dục còn hạn chế về kiến thức và năng lực quản lý nhà nước. Nguyên nhân tình trạng trên, một phần do việc đào tạo giáo viên thiếu cân đối; phân cấp quản lý giáo viên, cán bộ quản lý chưa hợp lý, chưa gắn trách nhiệm với quyền hạn.
Để thực hiện tốt Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng với mục tiêu: “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo. để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [6], Ban Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu các cấp ủy Đảng chỉ đạo thực hiện tốt một số nội dung, trong đó cần phải tập trung đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phương pháp giảng dạy. Đặc biệt Sở Nội vụ phối hợp với các Sở chủ quản tham mưu, đề xuất UBND Tỉnh sắp xếp, củng cố nhằm nâng cao năng lực đào tạo của các trường. Từ trước đến nay có không nhiều đề tài, công trình nghiên cứu đề cập tới quản lý đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học tại Trung tâm GDTX.
Nếu có thì vấn đề này mới chỉ được đề cập trong khuôn khổ các bài báo hoặc tạp chí của ngành giáo dục. Cho đến nay, quản lý đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học tại Trung tâm GDTX vẫn còn tùy thuộc vào từng địa phương, từng nhà trường, từng ngành và chưa mang tính thống nhất, tính pháp lý bắt buộc. Chất lượng quản lý đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học còn có rất nhiều vấn đề phải bàn. Nhưng trên thực tế, hoạt động đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học của các cơ sở giáo dục ở các tỉnh với các trường Đại học đã, đang phát triển và tồn tại khách quan đáp ứng nhu cầu cần thiết và cấp bách của xã hội.
Trong những năm gần đây, có một số cơ sở giáo dục cấp tỉnh đã tập trung nghiên cứu về các biện pháp quản lý đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học để nâng cao chất lượng đào tạo các lớp đại học dành cho hệ vừa làm vừa học; như các luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục của các tác giả: - Phạm Ngọc Thành (1999), “Các biện pháp quản lý và đào tạo hệ chính quy không tập trung tại Trung tâm GDTX tỉnh Thanh Hóa”, Luận văn Thạc sĩ khoa học quản lý giáo dục, Hà Nội. - Đỗ Văn Hạ (2003), “Một số biện pháp đổi mới quản lý công tác đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học tại chức ở Trung tâm GDTX tỉnh Hải Phòng”, Luận văn Thạc sĩ khoa học quản lý giáo dục, Hà Nội. - Nguyễn Thị Hiền (2005), “Một số biện pháp phối kết hợp quản lý đào tạo hệ không chính quy ở Trung tâm GDTX Tỉnh Hải Dương”, Luận văn Thạc sĩ khoa học quản lý giáo dục, Hà Nội. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phạm Văn Thiệp (2006), “Một số biện pháp quản lý công tác đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học tại chức ở Trung tâm GDTX tỉnh Bắc Ninh”, Luận văn Thạc sĩ khoa học quản lý giáo dục, Hà Nội.
- Nguyễn Minh Quân (2008), “Các biện pháp quản lý hoạt động đào tạo trung cấp chuyên nghiệp hệ tuyển trung học cơ sở tại Kiên Giang”, Luận văn Thạc sĩ khoa học quản lý giáo dục, Hà Nội. Luận văn của các tác giả trên, đã nêu lên những biện pháp quản lý hoạt động đào tạo có giá trị khoa học cả về lý luận và thực tiễn, phù hợp với công việc của tác giả trong khi thực hiện nhiệm vụ, đồng thời cũng giúp cho các cơ sở giáo dục khác tham khảo để vận dụng vào công tác quản lý của mình. Như vậy, tất cả các công trình nghiên cứu trên đều đi vào nghiên cứu quản lý hoạt động đào tạo và chưa có những nghiên cứu về quản lý đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học tại Trung tâm GDTX tỉnh Điện Biên. Việc lựa chọn và nghiên cứu đề tài sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở Trung tâm GDTX tỉnh Điện Biên.
Khái niệm Xã hội loài người hình thành và phát triển, biến đổi qua nhiều giai đoạn. Trước nhu cầu sinh tồn và phát triển con người đã có sự hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau, có sự phân công một cách hợp lý nhằm làm cho lao động ngày một năng suất cao hơn, hiệu quả hơn. Từ đó hình thành hoạt động đặc biệt, đó là sự chỉ huy, tổ chức, điều hành, kiểm tra, chỉnh lí dành cho người đứng đầu, để tập hợp mọi sự nỗ lực của các thành viên trong nhóm, một tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Hoạt động đặc biệt đó chính là hoạt động quản lý.
