MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục y học là một ngành chuyên nghiên cứu các vấn đề giáo dục trong ngành khoa học sức khỏe. Ba mục tiêu của giáo dục y học đó là học nghề, học phƣơng pháp luận và học làm ngƣời chăm sóc sức khỏe (hay giáo dục y đức - thái độ của ngƣời cán bộ y tế). Dạy học lâm sàng (DHLS) là môi trƣờng giáo dục, là cái nôi, cái khuôn để hình thành ngƣời cán bộ y tế cả đức lẫn tài, đây là cách dạy đặc thù của ngành Y tế [75].
Dạy học lâm sàng chiếm tỷ lệ lớn trong các chƣơng trình đào tạo (CTrĐT) cán bộ y tế, trong đào tạo chiếm tỷ lệ khoảng 35-40% tổng thời lƣợng học. Khi học lâm sàng (LS), sinh viên (SV) phải đạt đƣợc 3 mục tiêu (1) Học đƣợc thái độ tác phong, cách ứng xử, qua đó mà rèn luyện y đức và hình thành nhân cách ngƣời cán bộ y tế; (2) Học tập kiến thức và kĩ năng nghề nghiệp, ứng dụng các điều đó, qua đó mà học nghề chăm sóc sức khỏe cho con ngƣời; (3) Rèn luyện nếp tƣ duy LS, học cách làm việc kiểu cán bộ y tế, học phƣơng pháp luận, hình thành tiềm năng tự học/nghiên cứu và nâng cao năng lực [34]. Dạy học lâm sàng có đặc điểm riêng biệt đối với cả ngƣời dạy và ngƣời học bởi đây là môi trƣờng dạy học đặc biệt: dạy học ở bệnh viện/phòng khám, tổ chức học tập linh hoạt với cách học làm việc cá biệt hoặc theo nhóm với nội dung và hình thức học tập khác nhau, do đó các hoạt động dạy học phải tích cực hóa nhiều [75]. Trong những năm qua các trƣờng đại học Y (ĐHY) Việt Nam đã chú trọng đến nâng cao chất lƣợng giáo viên, chất lƣợng ngƣời học thông qua công tác đào tạo giáo viên, đổi mới các hoạt động dạy học theo hƣớng tích cực, đổi mới giáo trình, nâng cấp cơ sở vật chất nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học, đặc biệt là vấn đề DHLS.
Dạy học lâm sàng hiện nay vẫn còn nhiều bất cập: số lƣợng tuyển sinh ngày một tăng lên; thực hành trên ngƣời bệnh bị hạn chế; một số loại bệnh trƣớc kia phổ biến nay hiếm dần đi đồng thời gia 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tăng các mặt bệnh mới nhƣ bệnh chuyển hóa; thực hành trên ngƣời bệnh dễ mang lại rủi ro nhất là SV ngƣời chƣa thuần thục kỹ năng, đôi khi ngƣời bệnh từ chối cho SV học và thực hành trải nghiệm…Thực trạng tổ chức đào tạo về DHLS vừa thiếu hụt về mặt số lƣợng, yếu kém về mặt chất lƣợng, chƣa có quy chuẩn, quản lý giám sát còn yếu và lỏng lẻo [19]. Hiện nay, các trƣờng ĐHY trong cả nƣớc đã và đang mở rộng đào tạo theo chiều sâu và chiều rộng, đa dạng hóa các hoạt động dạy học nhƣng chƣa mang tính hệ thống, còn nhiều chắp vá. Đào tạo điều dƣỡng viên (ĐDV) đại học ở các trƣờng còn mới mẻ, mang tính đặc thù, nên các trƣờng cũng chƣa có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đào tạo [19]. Do vậy, công tác quản lý chất lƣợng (QLCL) đào tạo trong các trƣờng ĐHY đặc biệt những nơi đào tạo đa ngành nghề là khó khăn nhất là trong DHLS, do đó việc tổ chức quản lý DHLS tại các trƣờng ĐHY ở Việt Nam chƣa có chuẩn, chƣa đƣợc nghiên cứu, xác định đầy đủ và hệ thống ở góc độ khoa học, nhất là trong đào tạo ĐDV trình độ đại học.
Việc đánh giá QLCL DHLS qua đó tìm ra biện pháp nâng cao chất lƣợng đào tạo là cần thiết, góp phần cho cán bộ quản lý các trƣờng ĐHY Việt Nam có thể thực hiện công tác quản lý thống nhất và có hiệu quả hơn, tạo ra sản phẩm đào tạo chất lƣợng hơn nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân và hội nhập với thế giới. Vì lẽ đó, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu là “Quản lý chất lượng dạy học lâm sàng cho điều dưỡng viên trình độ đại học tại các trường Đại học Y Việt Nam”. Mục đích, mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về QLCL DHLS cho ĐDV trình độ đại học trong và ngoài nƣớc, từ đó xây dựng và hoàn thiện về hoạt động QLCL DHLS nhằm đảm bảo và từng bƣớc nâng cao chất lƣợng đào tạo ĐDV trình độ đại học tại các trƣờng ĐHY Việt Nam. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Hoạt động đào tạo ĐDV trình độ đại học ở các trƣờng ĐHY ở Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu Quản lý DHLS ĐDV trình độ đại học ở các trƣờng ĐHY Việt Nam. Giả thuyết khoa học Một trong những nguyên nhân chính khiến cho chất lƣợng DHLS ở các trƣờng ĐHY đào tạo điều dƣỡng còn hạn chế là do những bất cập trong công tác quản lý, trong đó có QLCL chƣa có quy chuẩn.
Vì vậy, nếu xây dựng và vận hành DHLS theo tiếp cận đảm bảo chất lƣợng (ĐBCL) phù hợp với điều kiện Việt Nam sẽ góp phần QLCL hoạt động DHLS cho ĐDV trình độ đại học tại trƣờng ĐHY Việt Nam một cách hữu hiệu và khả thi, sẽ đóng góp tích cực và có hiệu quả để phát triển nguồn nhân lực ĐDV chất lƣợng cao. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Xác định cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý hoạt động DHLS cho ĐDV trình độ đại học tại các trƣờng ĐHY Việt Nam và trên thế giới. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động DHLS cho ĐDV trình độ đại học tại các trƣờng ĐHY Việt Nam.
Xây dựng biện pháp QLCL DHLS cho ĐDV trình độ đại học ở các trƣờng ĐHY Việt Nam, theo tiếp cận ĐBCL DHLS. Khảo nghiệm và đánh giá một số biện pháp QLCL DHLS cho ĐDV trình độ đại học ở các trƣờng ĐHY Việt Nam. Giới hạn đề tài 6. Về mặt lý luận: Tổng kết lý luận về QLCL DHLS cho ĐDV trình độ đại học hệ chính quy tại các trƣờng ĐHY theo tiếp cận đảm bảo chất lƣợng (ĐBCL), không đi sâu vào nội dung DHLS cụ thể.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về mặt thực tiễn: Khảo sát thực tiễn hoạt động QLCL đào tạo DHLS cho ĐDV trình độ đại học hệ chính quy tại một số trƣờng ĐHY Việt Nam. Thời gian nghiên cứu: Tháng 03/2009-12/2011. Những đóng góp mới của luận án 1).
Đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn ĐBCL DHLS qua các tài liệu trong và ngoài nƣớc. Đã khảo sát đánh giá thực trạng QLCL DHLS trong các trƣờng ĐHY, kết quả cho thấy DHLS chủ yếu kiểu truyền thống (trên ngƣời bệnh, dạy nhóm lớn), chƣa đƣa đƣợc mục tiêu điều dƣỡng vào thực hành và đào tạo, dạy hình thành năng lực, PPDH tƣơng tác và dạy học kiến tạo cho ĐDV trình độ đại học còn yếu ở các trƣờng ĐHY Việt Nam. Bên cạnh đó, việc đầu tƣ trang thiết bị giảng dạy đặc biệt là phòng tiền lâm sàng (Skills-lab), vật liệu dạy học, cơ sở vật chất chƣa đáp ứng đƣợc điều kiện dạy học hiện nay. Đã xây dựng 04 khung chuẩn QLCL DHLS cho ĐDV trình độ đại học ở các trƣờng ĐHY Việt Nam theo tiếp cận quản lý ĐBCL là: 3.
Xây dựng khung chuẩn đầu ra (CĐR) cho ĐDV trình độ đại học 3. Xây dựng khung chuẩn kiểm tra, đánh giá trong DHLS cho ĐDV trình độ đại học. Xây dựng khung chuẩn chất lƣợng DHLS cho ĐDV trình độ đại học. Xây dựng khung chuẩn đánh giá chất lƣợng DHLS cho ĐDV trình độ đại học.
Nghiên cứu đã đƣa ra nhóm các biện pháp triển khai thực hiện chuẩn: - Xây dựng bộ tham chiếu cho 4 chuẩn trên. - Tập huấn cho các đối tƣợng liên quan thực hiện các tiêu chuẩn - Bồi dƣỡng hỗ trợ các GV triển khai thực hiện theo chuẩn - Đánh giá quá trình thực hiện chuẩn 5). Đã tiến hành khảo nghiệm lấy ý kiến chuyên gia về tính cần thiết và tính khả thi, kết quả cho thấy các biện pháp đề xuất là cần thiết và có tính khả 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thi cao. Kết quả thử nghiệm cũng cho thấy có tác động của các biện pháp này trong nâng cao chất lƣợng quản lý DHLS cho ĐDV trình độ đại học.
Trên cơ sở nghiên cứu đó đã có nhiều bài báo đƣợc công bố về lĩnh vực quản lý DHLS và có 02 tài liệu biên soạn hƣớng dẫn về nâng cao chất lƣợng DHLS cho giáo viên (GV). Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp hồi cứu các tài liệu đã công bố: sách, văn bản, pháp quy, tạp chí. - Phƣơng pháp chuyên gia. - Phƣơng pháp quan sát: cơ sở đào tạo tại trƣờng, tại bệnh viện, phòng thực hành, trang thiết bị dạy học, phƣơng pháp giảng dạy, quản lý SV, quan sát giờ học LS theo bộ câu hỏi có cấu trúc.
- Phƣơng pháp điều tra xã hội học: + Phỏng vấn bằng bộ phiếu hỏi có cấu trúc (đóng, mở), câu hỏi tự điền: SV điều dƣỡng trình độ đại học đang học LS, CBGD khối LS, giáo vụ các bộ môn LS. + Phỏng vấn nhóm: 8-10 ngƣời/nhóm, đối tƣợng phỏng vấn là SV điều dƣỡng trình độ đại học, CBGD khối LS, cán bộ quản lý đào tạo. Tại mỗi địa điểm phỏng vấn 6 nhóm SV (2 nhóm cho mỗi khối), 2 nhóm cán bộ giảng dạy (CBGD) khối LS và quản lý đào tạo. + Phỏng vấn sâu: Mỗi địa điểm nghiên cứu tiến hành phỏng vấn sâu khoảng 30 đối tƣợng: CBGD khối LS, lãnh đạo/phụ trách bộ môn LS, giáo vụ bộ môn LS, giáo vụ khối, SV điều dƣỡng trình độ đại học, lãnh đạo khoa, lãnh đạo trƣờng.
- Phƣơng pháp khảo nghiệm - Phƣơng pháp tổng kết kinh nghiệm - Phƣơng pháp thống kê xã hội học: trên chƣơng trình SPSS và tổng kết ý kiến. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Công cụ thu thập thông tin: Bộ công cụ nghiên cứu đƣợc xây dựng thông qua các phiếu hỏi để xin ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục đại học, quản lý đào tạo, y học LS, giáo dục y học và DHLS. Bộ công cụ sẽ đƣợc điều tra thử nghiệm trƣớc, điều chỉnh trƣớc khi áp dụng chính thức (xem phụ lục 1). * Quy trình thu thập số liệu: Các điều tra viên là các thành viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực điều tra xã hội học, giáo dục y học, giáo dục đại học, giảng dạy LS đƣợc lựa chọn và tập huấn đầy đủ về phƣơng pháp điều tra.
Do SV đi học LS ở các bệnh viện khác nhau, danh sách SV, giáo viên đƣợc phòng đào tạo các trƣờng nghiên cứu cung cấp và thông báo theo lịch tuần, địa điểm và thời gian thu thập số liệu.