đặt vấn đề một cách tương đối hoàn chỉnh về lý luận là Aristote (384-322 trước Công lịch). Trong tác phẩm Nghệ thuật thơ ca, phát triển lý luận văn học “mô phỏng” cuộc sống, Aristote nêu ba phương thức “mô phỏng”: “hoặc kể về một sự kiện, coi như một cái gì tách biệt với mình, hoặc là người mô phỏng nhân danh mình mà kể, hoặc là giới thiệu tất cả các nhân vật như những người đang hành động và hoạt động” [3, tr. Vào TK XIX, nhà lý luận văn học Nga là Bêlinxki cũng chia tác phẩm văn học thành ba loại: tự sự, trữ tình, kịch. Ông cho rằng, chia thơ ca (văn học) làm ba loại: tự sự, trữ tình, kịch là xuất phát từ ý nghĩa của việc nhận thức chân lý, cũng tức là trên tinh thần nhận thức - xuất phát từ mối quan hệ qua lại giữa chủ thể với đối tượng - khách thể nhận thức.
Thơ trữ tình biểu hiện phương diện chủ quan của một con người, đem con người bên trong phơi bày ra trước mắt chúng ta, do đó toàn bộ là cảm xúc, tình cảm, âm nhạc. Thơ tự sự là miêu tả khách quan một sự kiện đã hoàn thành, là nhà nghệ sĩ đã chọn cho chúng ta một điểm thích hợp nhất để bày tỏ tất cả mọi phương diện, làm thành một bức tranh cho chúng ta xem. Thơ kịch là sự điều hòa hai phương diện trên, chủ quan, trữ tình và khách quan, tự sự. Trình bày ra trước mắt chúng ta, không phải là sự kiện đã hoàn thành, mà là đang thực hiện; không phải nhà thơ đang thông báo sự việc cho ta, mà là từng nhân vật xuất hiện nói với chúng ta.
Từ truyền thống trên, trong lý luận văn học phương Tây thịnh hành cách chia văn học làm ba loại. Theo truyền thống đó, loại tự sự bao gồm các thể loại sử thi (anh hùng ca), thơ tự sự (truyện thơ), tiểu thuyết…; loại trữ tình bao gồm các thể loại như thơ trữ tình, văn xuôi trữ tình; loại kịch bao gồm bi kịch, hài kịch, chính kịch… Dựa theo tiêu chí loại hình nội dung thể loại, nhà nghiên cứu Nga G. Pospelov lại chia ra các loại thần thoại, sử thi, thế sự và đời tư. Dựa theo tiêu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chí miêu tả cuộc sống đã hoàn thành và chưa hoàn thành, nhà nghiên cứu M.
Bakhtin đưa ra các thể loại văn học sử thi và các thể loại tiểu thuyết. Ở Trung Quốc và Việt Nam từ xưa, do quan niệm văn sử bất phân, người ta chia văn học ra làm hai loại chính theo hình thức ngôn từ là thơ và văn. Các tuyển tập văn học lớn trong lịch sử văn học cũng chia ra như thế, ví dụ như Hoàng Việt thi tuyển, Hoàng Việt văn tuyển do Bùi Huy Bích (1744-1818) soạn. Cho đến những năm 60 thế kỉ XX xuất hiện bộ Hợp tuyển thơ văn Việt Nam do nhiều học giả chủ trì, sau đó xuất hiện bộ Thơ văn Lí Trần do Viện Văn học chủ trì.
Các tên sách đều cho thấy quan niệm chia hai mảng văn thơ rất thịnh hành. Ở Trung Quốc hiện đại thịnh hành lối chia bốn. Theo đó loại thơ gồm thơ trữ tình, thơ tự sự, sử thi (anh hùng ca). Các tác phẩm tự sự, văn xuôi đều được gọi bằng một cái tên chung là tiểu thuyết, như tiểu thuyết truyền kì, tiểu thuyết chương hồi v.
hai loại còn lại là kịch và tản văn. Khái niệm tản văn của Trung Quốc bao gồm các tác phẩm văn xuôi cổ như tản văn lịch sử, tản văn nghệ thuật, các bài du kí, bút kí, tùy bút, kí sự, tạp văn… Ở Việt Nam sử dụng cả cách chia ba và cách chia bốn. Cách chia bốn gồm thơ ca (chỉ chủ yếu là thơ trữ tình), truyện (gồm cả tiểu thuyết và truyện thơ), kịch và kí. Khái niệm kí nghiêng về các tác phẩm viết về người thật, việc thật, cốt truyện không được quan tâm như truyện.
Loại này cũng bao hàm các tác phẩm văn xuôi nghệ thuật như tản văn, tùy bút… Việc phân chia các tác phẩm văn học ra làm ba loại hình cơ bản, như trên đã nói, là căn cứ vào thiên hướng chủ đạo của phương thức phản ánh và biểu hiện của tác phẩm. Do đó sự phân chia này chỉ là trên lý luận và có tính chất tương đối. Đó là vì, một là mọi khái quát về loại thể văn học xưa nay nói chung không bao giờ đầy đủ. Thứ hai không một tiêu chí phân loại văn học nào có thể loại trừ được các tiêu chí khác.
Thứ ba, các thể loại và các loại văn học không ngừng xâm nhập vào nhau, tạo thành các loại trung gian. Chọn cách nào đều nhằm một mục đích tiện lợi nào đó trong việc giảng dạy. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo chúng tôi thì việc chia ba loại: tự sự, trữ tình, kịch là tương đối ổn định. Ở mỗi loại có các thể nhỏ: - Loại tự sự: nghĩa đen là kể việc, là loại tác phẩm dùng lời kể lại những việc làm, biến cố nhằm dựng lại một dòng đời như đang diễn ra một cách khách quan, qua đó bày tỏ một cách hiểu và một thái độ nhất định.
Tác phẩm tự sự bao giờ cũng có lời kể, lời miêu tả (của người kể chuyện đang chứng kiến, kể ra theo một điểm nhìn) với một giọng điệu nhất định; có cốt truyện chính là cái biến cố xảy ra liên tiếp, sau cái này là cái kia hoặc là cái này làm nảy sinh cái kia, xô đẩy nhay tới một dỉnh cao buộc phải giải quyết, giải quyết xong thì truyện dừng lại; có nhân vật và có nhiều loại hình thức ngôn ngữ như trần thuật, đối thoại, độc thoại. - Loại trữ tình: nghĩa đen là chứa đựng tình cảm, là loại tác phẩm qua lời lẽ thể hiện nỗi niềm tâm trạng, những cảnh tượng trông thấy mà thể hiện cảm xúc, thái độ chủ quan của con người với thế giới. Trong đó có hai loại trữ tình là: + Trữ tình dân gian: gồm các thể loại tục ngữ, ca dao, dân ca + Trữ tình cổ trung đại và hiện đại: gồm các thể thơ cổ thể truyền thống và thơ tự do. - Loại kịch: nghĩa đen là biểu hiện những căng thẳng đột ngột khác thường, là loại tác phẩm qua việc tái hiện những hành động xung đột kịch để làm tái hiện bản chất đời sống và bày tỏ thái độ.
Có hai loại kịch đó là: + Sân khấu dân gian: gồm các thể loại chèo, tuồng, múa rối. + Kịch hiện đại: gồm các thể loại bi kịch, hài kịch, chính kịch. Trên thực tế cụ thể, sinh động của tác phẩm, các loại tự sự, trữ tình và kịch thường thâm nhập vào nhau, kết hợp với nhau, đảm bảo những khả năng vô tận trong việc miêu tả hiện thực cuộc sống, bộc lộ nội tâm con người, làm cơ sở để nảy sinh nhiều thể tài văn học khác nhau. Cho nên trong thực tiễn, không nên xác định và khẳng định một cách tuyệt đối một tác phẩm nào đó chỉ là tự sự, chỉ là trữ tình hoặc chỉ là kịch.
Thường thường trong tác phẩm tự sự 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có bao hàm những yếu tố trữ tình và ngược lại, trong tác phẩm trữ tình vẫn có yếu tố tự sự, còn trong kịch thì thường kết hợp cả hai. Sự kết hợp đó là yêu cầu có tính quy luật của sự sáng tác văn học và nhiều khi đó là dấu hiệu về phẩm chất nghệ thuật của một tác phẩm. Và ranh giới giữa ba loại không phải tuyệt đối rạch ròi, dứt khoát. Khi xác định một tác phẩm thuộc loại này hay loại kia là chúng ta căn cứ vào đặc trưng thể loại chủ đạo của nó mà thôi đồng thời phải thừa nhận khả năng các yếu tố thuộc thể loại khác vẫn song song tồn tại trong tác phẩm.
Đặc trưng thơ trữ tình 1. Thơ ra đời rất sớm trong lịch sử nhân loại. Thơ là một thể loại văn học hết sức quen thuộc và gần gũi với con người ở mọi thời đại, ở phương Đông cũng như ở phương Tây.Thế nhưng, khi ta đặt ra và trả lời câu hỏi thơ là gì thì câu hỏi này hoàn toàn không dễ trả lời. Khác với loại tác phẩm truyện, kí, kịch, thơ trực tiếp gắn với tâm hồn con người, mà tâm hồn con người là một thế giới tinh vi, phức tạp, mờ ảo nên thơ có thể dễ dàng cảm nhận bằng trực giác nhưng rất khó đúc kết, khái quát thành một định nghĩa thật sự hoàn chỉnh.
Có thể nói, tìm một định nghĩa đầy đủ và toàn diện về thơ là điều rất khó. Nhưng có thể dẫn ra ở đây một vài quan niệm bao quát được một số đặc trưng cơ bản của thơ. Nhà thơ lớn thời Trung Đường Bạch Cư Dị quan niệm: "Cảm hóa nhân tâm thì không gì bằng tình cảm. Và không thể bắt đầu bằng cái gì khác ngôn ngữ.
Không gì thân thiết bằng thanh âm. Không gì sâu sắc bằng tư tưởng. Gốc của thơ là tình cảm. Lá của thơ là ngôn ngữ.
Hoa của thơ là thanh âm. Quả của thơ là tư tưởng" [10, tr.91] Nhà thơ lãng mạn Pháp Đuy- bê- lây ( thế kỉ XIII) quan niệm " Thơ là người thư kí trung thành của trái tim đa cảm". Đơ Vinhi nhấn mạnh " Thơ là nhiệt tình được kết tinh lại". Nhà lí luận phê bình người Nga Biêlinxki (thế kỉ XIX) cho rằng: “Thơ là nghệ thuật, là tài nghệ, là sáng tạo có tính chất nghệ sĩ, nghĩa là thơ rốt cuộc phải được sáng tạo trong ngôn từ” [10, tr.227] 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học giả Lê Quý Đôn cho rằng “làm cho thơ có 3 điều chính: một là tình, hai là cảnh, ba là sự.
Trong lòng có cảm xúc thực sự, rung cảm nên lời… Tình là người, cảnh là tự nhiên, sự là hợp nhất của trời và đất, lấy tình tham cảnh, lấy cảnh hội việc, gặp việc thì nói ra lời, thành tiếng. Như vậy, cảnh không hẹn đến mà tự đến, nói không mong hay mà tự hay, cứ như thế có thể trở thành người làm được thơ tao nhã” [16, tr. Trong bài Tựa tự viết cho tập thơ của mình, nhà thơ Sóng Hồng đã đưa ra những định nghĩa rất sâu sắc và toàn diện về thơ : "Thơ tức là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp" [16, tr. Thơ là thơ đồng thời là vẽ là nhạc, là chạm khắc theo cách riêng "Thơ là nghệ thuật kì diệu bậc nhất của trí tưởng tượng" [16, tr.
Thơ là tình cảm và lí trí kết hơp một cách nhuần nhuyễn và có nghệ thuật.