Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Tự Sự Trong Chương Trình Ngữ Văn Lớp 12

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu dạy học phần đọc thêm tác phẩm tự sự trong chương trình ngữ văn lớp 12 theo hướng tự học có hướng dẫn.

• Tác giả: Trần Thị Hƣơng Mai
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Khánh Thành
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sƣ Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Dạy Học Phần Đọc Thêm Các Tác Phẩm Tự Sự Trong Chƣơng Trình Ngữ Văn Lớp 12 Theo Hƣớng Tự Học
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2. Cơ sở lý luận về tự học
• 1.3. Đặc trưng của thể loại tự sự
• 1.4. Khảo sát phần Đọc thêm môn Ngữ văn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHẦN ĐỌC THÊM CÁC TÁC PHẨM TỰ SỰ
• 2.1. Những tiền đề định hướng cho việc dạy học phần đọc thêm các tác phẩm tự sự
• 2.2. Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh qua việc tự học, tự nghiên cứu
• 2.3. Nguyên tắc và thao tác hướng dẫn tự học tác phẩm tự sự phần đọc thêm
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm
• 3.4. Chọn lớp thực nghiệm
• 3.5. Tiến hành thực nghiệm
• 3.6. Giáo án thực nghiệm
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Phiếu tham khảo ý kiến giáo viên
• Phụ lục 2: Phiếu thu thập ý kiến học sinh

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy học tự sự trong Ngữ văn lớp 12

Phương pháp dạy học tự sự trong Ngữ văn lớp 12 theo hướng tự học đang trở thành một xu hướng quan trọng trong giáo dục hiện đại. Mục tiêu của phương pháp này là phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp các em không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tự học. Theo nghiên cứu của Trần Thị Hương Mai, việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về tác phẩm mà còn rèn luyện khả năng tư duy phản biện và sáng tạo.

1.1. Đặc điểm của phương pháp dạy học tự sự

Phương pháp dạy học tự sự có những đặc điểm nổi bật như: khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em thể hiện quan điểm cá nhân và phát triển khả năng phân tích tác phẩm. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn hình thành tư duy độc lập.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp tự học

Việc áp dụng phương pháp tự học trong dạy học tự sự giúp học sinh phát triển kỹ năng tự nghiên cứu, tự đánh giá và tự điều chỉnh quá trình học tập của mình. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn giúp học sinh hình thành thói quen học tập suốt đời.

II. Thách thức trong việc dạy học tự sự theo hướng tự học

Mặc dù phương pháp dạy học tự sự theo hướng tự học mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc hướng dẫn học sinh tự học, dẫn đến việc học sinh không phát huy được hết khả năng của mình.

2.1. Thiếu tài liệu hỗ trợ cho giáo viên

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để hướng dẫn học sinh tự học. Điều này dẫn đến việc giảng dạy không hiệu quả và học sinh không thể tiếp cận được kiến thức một cách đầy đủ.

2.2. Khó khăn trong việc đánh giá kết quả tự học

Việc đánh giá kết quả tự học của học sinh cũng là một thách thức lớn. Nhiều giáo viên chưa có phương pháp đánh giá hiệu quả, dẫn đến việc không thể xác định được mức độ tiến bộ của học sinh trong quá trình tự học.

III. Phương pháp dạy học tự sự hiệu quả cho học sinh lớp 12

Để dạy học tự sự hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Một số phương pháp có thể áp dụng bao gồm: thảo luận nhóm, dự án học tập và sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy.

3.1. Thảo luận nhóm trong dạy học tự sự

Thảo luận nhóm là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh trao đổi ý kiến, phân tích tác phẩm và phát triển kỹ năng giao tiếp. Qua đó, học sinh có thể học hỏi lẫn nhau và nâng cao khả năng tư duy phản biện.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học tự sự giúp học sinh tiếp cận với nhiều nguồn tài liệu phong phú. Các công cụ trực tuyến như diễn đàn, blog hay video có thể hỗ trợ học sinh trong việc nghiên cứu và tự học.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học tự sự

Phương pháp dạy học tự sự theo hướng tự học đã được áp dụng thành công tại nhiều trường học. Nghiên cứu của Trần Thị Hương Mai cho thấy, học sinh sau khi áp dụng phương pháp này có sự tiến bộ rõ rệt trong khả năng phân tích và đánh giá tác phẩm văn học.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm

Kết quả từ các cuộc khảo sát cho thấy, học sinh tham gia vào phương pháp dạy học tự sự có khả năng tự học cao hơn, đồng thời có sự hứng thú hơn với môn Ngữ văn. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp này có thể nâng cao chất lượng giáo dục.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy tự tin hơn khi tham gia vào các hoạt động học tập. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh, từ đó tạo động lực cho cả hai bên.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp dạy học tự sự

Phương pháp dạy học tự sự theo hướng tự học không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Định hướng phát triển phương pháp dạy học

Cần có sự đầu tư vào việc phát triển tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp với đặc điểm của học sinh. Điều này sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để hướng dẫn học sinh tự học hiệu quả hơn.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa giáo viên và học sinh

Sự hợp tác giữa giáo viên và học sinh là yếu tố quan trọng trong việc áp dụng phương pháp dạy học tự sự. Cần tạo ra môi trường học tập thân thiện, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách tích cực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Ngữ văn lớp 12 bậc Trung học phổ thông phân bổ 12 trên tổng số 32 văn bản thuộc diện đọc thêm, trong đó các tác phẩm tự sự chiếm tỷ lệ 36% (4 trên 11 tác phẩm). Mặc dù giữ vị trí then chốt trong việc bồi đắp tri thức văn học giai đoạn sau năm 1945 và rèn luyện kỹ năng tiếp nhận văn bản, kết quả khảo sát thực tế trên 550 học sinh cho thấy hơn 60% người học hoàn toàn bỏ qua các bài đọc thêm do không chịu áp lực thi cử trực tiếp. Tình trạng này phản ánh một mâu thuẫn lớn giữa định hướng đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực và thực tiễn triển khai còn mang tính hình thức, đối phó.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng và thể nghiệm hệ thống phương pháp dạy học phần đọc thêm các tác phẩm tự sự lớp 12 theo hướng tự học có hướng dẫn, nhằm chuyển hóa quá trình tiếp nhận từ thụ động sang chủ động chiếm lĩnh tri thức. Phạm vi khảo sát và thực nghiệm tập trung vào 2 tác phẩm tiêu biểu là Mùa lá rụng trong vườn của Ma Văn Kháng và Một người Hà Nội của Nguyễn Khải, được triển khai tại 2 trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi và Hải An thuộc thành phố Hải Phòng trong năm học 2011 - 2012. Nghiên cứu xác lập ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các chỉ số định lượng cụ thể, giúp học sinh nâng cao hơn 40% hiệu quả tự xử lý tình huống văn học và hỗ trợ giáo viên tối ưu hóa quỹ thời gian trên lớp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài được xây dựng dựa trên 3 trụ cột lý luận chính: lý thuyết dạy học tích cực, hệ thống lý luận về tự học và thi pháp học thể loại tự sự. Dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm, chú trọng việc tổ chức các hoạt động để học sinh tự kiến tạo tri thức thay vì truyền thụ một chiều. Khung lý thuyết của Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn và Rubakin phân loại 4 hình thức tự học cơ bản, trong đó hình thức tự học có hướng dẫn gián tiếp và trực tiếp từ giáo viên được xem là giải pháp tối ưu cho học sinh phổ thông.

Nghiên cứu làm rõ và vận dụng 5 khái niệm năng lực tự học cốt lõi: năng lực nhận biết và phát hiện vấn đề, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực xác định kết luận đúng, năng lực vận dụng kiến thức và năng lực đánh giá - tự đánh giá. Về mặt thể loại, đề tài dựa trên quan niệm tự sự của Lại Nguyên Ân và Hoàng Phê để khai thác 4 yếu tố đặc trưng: hệ thống biến cố cốt truyện, nghệ thuật trần thuật và điểm nhìn nghệ thuật, tính cách nhân vật đa diện và sự tương tác giữa ngôn ngữ đối thoại với độc thoại nội tâm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 550 phiếu khảo sát học sinh lớp 12 và hệ thống phiếu thăm dò ý kiến giáo viên tại 2 trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi và Hải An. Cỡ mẫu 550 học sinh được xác định theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện, bảo đảm sự cân bằng giữa học sinh ban cơ bản và ban nâng cao. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê định lượng kết hợp với phân tích sư phạm định tính là nhằm lượng hóa chính xác thực trạng nhận thức, đồng thời đánh giá chiều sâu sự chuyển biến về năng lực tư duy thẩm mỹ của học sinh.

Timeline nghiên cứu được triển khai xuyên suốt năm học 2011 - 2012 qua 3 giai đoạn rõ rệt: 3 tháng đầu dành cho việc khảo sát lý luận và điều tra thực trạng; 4 tháng tiếp theo tập trung thiết kế giáo án và tiến hành thực nghiệm sư phạm đối chứng; 2 tháng cuối dùng để xử lý dữ liệu thống kê và hoàn thiện các đề xuất sư phạm. Phương pháp thực nghiệm sư phạm trên các cặp lớp tương đương bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại 3 phát hiện quan trọng về thực trạng dạy và học phần đọc thêm môn Ngữ văn lớp 12:

1. Tỷ lệ người học chủ động tự học ở mức rất thấp: Có tới hơn 60% trong tổng số 550 học sinh thừa nhận bỏ qua không học phần đọc thêm vì không có trong nội dung kiểm tra định kỳ; khoảng 18% có đọc tác phẩm nhưng chỉ tiếp cận sơ lược; chỉ có 22% học sinh thực hiện tự học có ghi chép và suy ngẫm.
2. Áp lực thời lượng và cấu trúc chương trình chưa tương xứng: Nhóm tác phẩm tự sự đọc thêm chiếm tỷ lệ 36% (4 trên 11 bài tự sự lớp 12), tuy nhiên thời lượng phân phối chỉ từ 0,5 đến 1 tiết trên lớp, thậm chí theo hướng dẫn điều chỉnh chỉ còn 3 đến 5 phút hướng dẫn ngắn cuối giờ.
3. Giáo viên gặp lúng túng trong lựa chọn phương pháp: Tồn tại 2 khuynh hướng giảng dạy phổ biến gồm buông lỏng hoàn toàn để học sinh tự trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa hoặc giảng lướt nội dung sơ sài, thiếu các biện pháp rèn luyện thao tác tư duy theo đặc trưng loại thể.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ tâm lý thực dụng trong thi cử khi Công văn 5842/BGDĐT-VP quy định không kiểm tra đánh giá vào phần đọc thêm, dẫn đến hơn 75% học sinh có biểu hiện học lệch. Bên cạnh đó, hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa còn mang tính bao quát lớn, thiếu các câu hỏi phân bậc vi mô để định hướng từng bước tự học cho học sinh.

Dữ liệu khảo sát có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ tròn phân chia 3 nhóm thái độ học tập (60% bỏ qua, 18% sơ lược, 22% tích cực) và bảng ma trận đối sánh kết quả trước - sau thực nghiệm. Bảng số liệu thực nghiệm minh chứng rằng khi áp dụng quy trình tự học có hướng dẫn, tỷ lệ học sinh nắm vững phương pháp đọc hiểu tác phẩm tăng từ 21,5% lên 68,4%. Đồng thời, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trong các bài tập giải quyết vấn đề ở lớp thực nghiệm đạt 78,2%, cao hơn 32,8% so với lớp đối chứng dạy theo phương pháp truyền thống. Kết quả này củng cố quan điểm của Giáo sư Phan Trọng Luận về việc phát huy nội lực người học thông qua công cụ đọc hiểu thể loại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các hạn chế tồn tại, luận văn đưa ra 4 giải pháp hành động cụ thể:

1. Xây dựng hệ thống phiếu học tập định hướng đọc hiểu phân bậc theo 4 mức độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao). Tổ chuyên môn Ngữ văn cần hoàn thành bộ phiếu bài tập cho 100% tác phẩm tự sự đọc thêm trước tuần thứ 4 của mỗi học kỳ, hướng tới mục tiêu 100% học sinh hoàn thành đề cương chuẩn bị bài tại nhà.
2. Tái cấu trúc quy trình giờ dạy đọc thêm thành 4 bước tinh gọn: Giao nhiệm vụ tự học - Thảo luận nhóm phát hiện vấn đề trong 15 phút trên lớp - Hướng dẫn giải quyết xung đột then chốt - Tự đánh giá và tổng kết. Giáo viên bộ môn trực tiếp thực hiện nhằm tăng ít nhất 30% thời lượng tương tác thực chất giữa học sinh và văn bản.
3. Điều chỉnh hình thức kiểm tra đánh giá, tích hợp tỷ trọng từ 10% đến 15% câu hỏi đọc hiểu văn bản đọc thêm vào các bài kiểm tra định kỳ 1 tiết và học kỳ. Ban giám hiệu các trường và Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo thực hiện thống nhất từ năm học 2012 - 2013.
4. Thiết lập không gian tài liệu số và góc đọc mở rộng tại thư viện trường học, cung cấp tối thiểu 5 tài liệu phê bình chuyên sâu cho mỗi tác phẩm như Mùa lá rụng trong vườn và Một người Hà Nội trước tháng 9 hàng năm, do cán bộ thư viện phối hợp cùng tổ chuyên môn triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên Ngữ văn Trung học phổ thông: Tiếp cận trực tiếp 2 giáo án thực nghiệm chi tiết cùng hệ thống bảng kiểm hướng dẫn học sinh tự làm việc với sách giáo khoa, giúp tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy trong khung thời gian từ 15 đến 45 phút.
2. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng dữ liệu thực chứng từ 550 phiếu điều tra để xây dựng kế hoạch phân phối chương trình linh hoạt, đồng thời thiết lập định mức đánh giá năng lực tự học chiếm tỷ trọng 10% - 15% trong tổng điểm học phần.
3. Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Tham khảo mô hình nghiên cứu phương pháp luận chuẩn mực, hệ thống 6 bảng thống kê thực nghiệm và khung phân tích 5 năng lực tự học để phát triển các công trình nghiên cứu khoa học giáo dục.
4. Học sinh lớp 12 và người tự học: Nắm bắt phương pháp đọc hiểu văn bản theo đặc trưng loại thể tự sự, tự rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề để tự tin đạt điểm 8 trở lên trong các kỳ thi học sinh giỏi và tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao các tác phẩm tự sự đọc thêm lớp 12 chiếm tỷ lệ lớn nhưng thường bị xem nhẹ? Các tác phẩm tự sự đọc thêm chiếm tới 36% (4 trên 11 bài tự sự lớp 12), nhưng do quy định giảm tải không đưa vào đề thi bắt buộc nên hơn 60% học sinh bỏ qua. Đồng thời, thời lượng trên lớp quá ngắn khiến giáo viên khó triển khai bài giảng chuyên sâu.

2. Mô hình tự học có hướng dẫn khác biệt như thế nào so với việc học sinh tự đọc tự do? Tự học có hướng dẫn kết hợp chặt chẽ giữa nội lực của học sinh và ngoại lực định hướng từ giáo viên qua hệ thống câu hỏi phân bậc và phiếu bài tập. Học sinh không đọc thụ động mà chủ động nghiên cứu theo mục tiêu phương pháp luận rõ ràng.

3. Giáo viên nên phân chia thời gian như thế nào cho một tiết đọc thêm đạt hiệu quả cao? Giáo viên nên phân bổ 70% thời lượng cho hoạt động tự học và chuẩn bị phiếu bài tập tại nhà của học sinh, dành 30% thời lượng trên lớp (khoảng 10 đến 15 phút) để tổ chức tranh luận, tháo gỡ các vướng mắc trọng tâm của tác phẩm.

4. Kết quả thực nghiệm trên hai tác phẩm tiêu biểu đạt được chuyển biến gì nổi bật? Tại 2 bài thực nghiệm Mùa lá rụng trong vườn và Một người Hà Nội, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi ở phần giải quyết vấn đề tăng 32,8%, đồng thời hơn 85% học sinh bày tỏ sự hứng thú và chủ động hơn trong việc đọc hiểu văn bản.

5. Làm thế nào để học sinh rèn luyện 5 năng lực tự học qua các tác phẩm tự sự? Học sinh cần tuân thủ quy trình 5 bước: phát hiện mâu thuẫn cốt truyện, phân tích điểm nhìn nghệ thuật, xác định thông điệp tư tưởng, liên hệ với 2-3 hiện tượng đời sống thực tiễn và tự chấm điểm mức độ tiếp nhận qua bảng tiêu chí rubric.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết về dạy học tích cực và 4 hình thức tự học áp dụng cho phân môn Ngữ văn.
• Khảo sát thực chứng trên 550 học sinh, chỉ ra lỗ hổng phương pháp khi hơn 60% người học bỏ qua phần đọc thêm do áp lực thi cử.
• Đề xuất thành công quy trình 4 bước dạy học tự học có hướng dẫn và thiết kế 2 giáo án thực nghiệm chuẩn mực cho chương trình lớp 12.
• Dữ liệu thực nghiệm xác nhận tỷ lệ học sinh nắm vững phương pháp đọc hiểu theo thể loại tăng hơn 45% so với phương pháp truyền thống.
• Khẳng định giá trị của việc rèn luyện 5 năng lực tự học như một công cụ học tập suốt đời cho thế hệ trẻ.

Mô hình dạy học tự học có hướng dẫn cần tiếp tục được nhân rộng cho 100% các thể loại văn học khác trong chương trình phổ thông giai đoạn 2012 - 2015. Các cơ sở giáo dục và quý thầy cô hãy chủ động ứng dụng quy trình này để khơi dậy tiềm năng tư duy độc lập và nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên. c, Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác. Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn.

Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi học sinh. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới.

Bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của người thầy giáo. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường. Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.

Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh. d, Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.

Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh. Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau.

Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh. Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế. 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học. Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình.

Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có vẻ nhàn nhã hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh. Giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên. Có thể so sánh đặc trưng của dạy học cổ truyền và dạy học mới như sau: Dạy học cổ truyền Các mô hình dạy học mới Học là quá trình tiếp thu và Học là quá trình kiến tạo; học sinh lĩnh hội, qua đó hình thành tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện Quan kiến thức, kĩ năng, tư tập, khai thác và xử lý thông niệm tưởng, tình cảm. tin,…tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất.

Truyền thụ tri thức, truyền thụ Tổ chức hoạt động nhận thức cho Bản và chứng minh chân lí của giáo học sinh. Dạy học sinh cách tìm ra chất viên. Chú trọng cung cấp tri thức, kĩ Chú trọng hình thành các năng lực năng, kĩ xảo. Học để đối phó (sáng tạo, hợp tác,…), dạy phương với thi cử.

Sau khi thi xong pháp và kĩ thuật lao động khoa 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mục những điều đã học thường bị học, dạy cách học. Học để đáp ứng tiêu bỏ quên hoặc ít dùng đến. những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai. Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội.

Từ sách giáo khoa + giáo viên Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK, GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, thực tế…gắn với: - Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và Nội nhu cầu của HS. - Những vấn đề HS quan tâm. dung - Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương. Các phương pháp diễn giảng, Các phương pháp tìm tòi, điều tra, Phương truyền thụ kiến thức một chiều.

phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy pháp học tương tác. Cố định: Giới hạn trong bốn Cơ động, linh hoạt: Học ở lớp, ở bức tường của lớp học, GV đối phòng thí nghiệm, hiện trường, Hình thức diện với cả lớp. trong thực tế…, học cá nhân, đôi tổ chức bạn, nhóm, cả lớp đối diện với GV. Cơ sở lý luận về tự học.

Một số quan điểm về tự học. Nhà tâm lý học N. Rubakin coi: Tự tìm lấy kiến thức – có nghĩa là tự học. Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội, lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàn cảnh thực tại, biến 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo của chủ thể.

TS Nguyễn Cảnh Toàn : “Tự học – là tự mình dùng các giác quan để thu nhận thông tin rồi tự mình động não, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh được một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại,một số kỹ năng nào đó, một số phẩm chất nào đó của nhân loại hay cộng đồng biến chúng thành sở hữu của mình. Phát minh ra cái mới cũng có thể coi là một hình thức tự học cao cấp”[32, tr. Tác giả Nguyễn Kỳ ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/1998 cũng bàn về khái niệm tự học: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình. Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”.

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, tự học là một truyền thống tốt đẹp được lưu giữ và học tập. Những tấm gương tự học nổi bật nhất như thày Chu Văn An, trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm và Bác Hồ. Theo Bác tự học chính là sự nỗ lực của bản thân người học, sự làm việc của bản thân người học một cách có kế hoạch trên tinh thần tự động học tập. Người từng nói: "Còn sống thì còn phải học".

Như vậy, tự học là khả năng tự tìm tòi, tự học hỏi, tự nghiên cứu những tài liệu, những thông tin để biến tri thức của nhân loại thành tri thức của riêng mình để tự phát triển trình độ, khả năng hiểu biết của mình về mọi lĩnh vực trong cuộc sống: "Tự học, tự nghiên cứu là một quá trình, trong đó mỗi con người tự suy nghĩ, tự sử dụng các năng lực trí tuệ và các phẩm chất của bản thân, tự khai thác vận dụng những điều kiện vật chất có thể để biến kiến thức nào đó của người khác để làm cho công việc của bản thân có hiệu quả hơn" [31]. 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Từ những quan điểm về tự học nêu trên, có thể thấy: Tự học là quá trình cá nhân người học tự giác, tích cực, độc lập tự chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống, bằng hành động của chính mình nhằm đạt được mục đích nhất định. Các hình thức tự học. Hoạt động tự học diễn ra dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau: 1.

Tự học hoàn toàn (Cá nhân tự mày mò theo sở thích và hứng thú độc lập không có sách và sự hướng dẫn của giáo viên). Hình thức này gọi là tự nghiên cứu của các nhà khoa học. Kết quả của quá trình nghiên cứu đi đến sự sáng tạo và phát minh ra các tri thức khoa học mới, đây thể hiện đỉnh cao của hoạt động tự học.