Luận Án: Phong Trào Yêu Nước Chống Pháp ở Thanh Hóa Cuối Thế Kỷ XIX

Nghiên cứu chuyên sâu về phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX (1885-1895). Phân tích nguyên nhân, diễn biến, bài học lịch sử.

• Tác giả: Vũ Quý Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Khánh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam Cận Đại và Hiện Đại
• Đề tài: Phong Trào Yêu Nước Chống Pháp ở Thanh Hóa Cuối Thế Kỷ XIX
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THANH HÓA TRƯỚC KHI PHONG TRAO YÊU NƯỚC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP BÙNG NỔ (THÁNG 7-1885)
• 1.1. Vài nét về vị trí chiến lược, truyền thống yêu nước chống ngoại xâm của nhân dân Thanh Hóa
• 1.2. Tình hình tỉnh Thanh Hóa trước khi phong trào Cần Vương bùng nổ (7-1885)
• 2. CHƯƠNG 2: TỪ CĂN CỨ ÔN LÂM - KỲ THƯỢNG ĐẾN KHỞI NGHĨA BA ĐÌNH (1885 - 1887)
• 2.1. Căn cứ Ôn Lâm - Kỳ Thượng và đội nghĩa quân của Nguyễn Ngọc Phương
• 2.2. Khởi nghĩa Ba Đình và phong trào chống Pháp ở Thanh Hóa những năm 1886 - 1887
• 3. CHƯƠNG 3: KHỞI NGHĨA HÙNG LĨNH BƯỚC PHÁT TRIỂN MỚI CỦA PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP Ở THANH HÓA (1887 - 1895)
• 3.1. Căn cứ Bồng Trung - Đa Bút (Vĩnh Lộc)
• 3.2. Cam Bá Thước, Hà Văn Mao với phong trào miền Tây Thanh Hóa
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM, TÍNH CHẤT VÀ KINH NGHIỆM CỦA PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP Ở TỈNH THANH HÓA CUỐI THẾ KỶ XIX
• 4.1. Đặc điểm, tính chất của phong trào
• 4.2. Vị trí, nguyên nhân thất bại và kinh nghiệm về phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX
• KẾT LUẬN
• NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phong Trào Yêu Nước Chống Pháp ở Thanh Hóa Lịch Sử

Thanh Hóa, một tỉnh lớn với vị trí chiến lược, luôn đóng vai trò quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Nhân dân Thanh Hóa nổi tiếng với truyền thống yêu nước và tinh thần bất khuất chống ngoại xâm. Cuối thế kỷ XIX, sau khi thực dân Pháp áp đặt nền bảo hộ lên Việt Nam, hưởng ứng chiếu Cần Vương, phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân Thanh Hóa dưới sự lãnh đạo của các sĩ phu văn thân đã bùng nổ mạnh mẽ. Phong trào này góp phần ngăn cản quá trình bình định và khai thác của Pháp, tô đậm thêm những trang sử hào hùng của dân tộc. Nghiên cứu này nhằm làm sáng tỏ quá trình hình thành và phát triển của các phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa từ 1885-1895. Luận án tập trung vào các hoạt động tiêu biểu của nghĩa quân và đánh giá đặc điểm, tính chất, nguyên nhân thất bại và kinh nghiệm của phong trào. Đồng thời, đề xuất giải pháp bảo tồn các di tích liên quan đến phong trào.

1.1. Vị trí chiến lược và truyền thống yêu nước của Thanh Hóa

Thanh Hóa giữ vị trí trọng yếu về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trong lịch sử Việt Nam. Vùng đất này là nơi sản sinh ra nhiều anh hùng hào kiệt, thể hiện tinh thần bất khuất, kiên cường chống giặc ngoại xâm. Từ xa xưa, Thanh Hóa đã là địa bàn quan trọng trong các cuộc chiến tranh giữ nước. "Nhân dân Thanh Hóa có truyền thống yêu nước, bất khuất chống ngoại xâm", Luận án Vũ Quý Thu (2006).

1.2. Tình hình Thanh Hóa trước khi phong trào Cần Vương bùng nổ

Trước khi phong trào Cần Vương bùng nổ, Thanh Hóa chịu ảnh hưởng nặng nề từ chính sách cai trị của thực dân Pháp. Triều đình Huế suy yếu, khiến Pháp dễ dàng áp đặt các hiệp ước bất bình đẳng. Điều này gây nên sự phẫn nộ trong nhân dân và thúc đẩy các phong trào yêu nước phát triển. "Cuối thế kỷ XIX, sau khi thực dân Pháp dùng vũ lực buộc triều đình Huế ký Hiệp ước Hác-măng (25-8-1883) và Pa-tơ-nốt (6-6-1884), áp đặt nền bảo hộ", Luận án Vũ Quý Thu (2006).

II. Cách Phong Trào Cần Vương Thanh Hóa Phát Triển Từ Ôn Lâm Đến Ba Đình

Từ căn cứ Ôn Lâm - Kỳ Thượng, phong trào Cần Vương Thanh Hóa lan rộng và phát triển mạnh mẽ. Đội nghĩa quân của Nguyễn Ngọc Phương đã xây dựng căn cứ vững chắc, gây nhiều khó khăn cho quân Pháp. Tiếp theo, khởi nghĩa Ba Đình trở thành biểu tượng cho tinh thần chiến đấu kiên cường của nhân dân Thanh Hóa. Những năm 1886-1887, phong trào chống Pháp ở Thanh Hóa tiếp tục được củng cố và mở rộng, thu hút đông đảo người dân tham gia. Nghiên cứu sẽ phân tích chi tiết quá trình phát triển của phong trào từ Ôn Lâm đến Ba Đình, làm rõ vai trò của các thủ lĩnh và nghĩa quân.

2.1. Căn cứ Ôn Lâm Kỳ Thượng và đội nghĩa quân Nguyễn Ngọc Phương

Căn cứ Ôn Lâm - Kỳ Thượng là một trong những trung tâm quan trọng của phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa. Đội nghĩa quân của Nguyễn Ngọc Phương đã xây dựng căn cứ này thành một pháo đài vững chắc, gây nhiều khó khăn cho quân Pháp. Địa hình hiểm trở và sự ủng hộ của nhân dân địa phương đã giúp nghĩa quân Ôn Lâm đứng vững trong thời gian dài.

2.2. Khởi nghĩa Ba Đình Biểu tượng của phong trào chống Pháp ở Thanh Hóa

Khởi nghĩa Ba Đình là một trong những sự kiện tiêu biểu nhất của phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa. Với sự chỉ huy của Đinh Công Tráng, nghĩa quân Ba Đình đã chiến đấu kiên cường, gây nhiều tổn thất cho quân Pháp. Dù thất bại, khởi nghĩa Ba Đình vẫn là biểu tượng cho tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu của nhân dân Thanh Hóa.

2.3. Phong trào chống Pháp ở Thanh Hóa giai đoạn 1886 1887 Mở rộng và củng cố

Sau khởi nghĩa Ba Đình, phong trào chống Pháp ở Thanh Hóa tiếp tục được củng cố và mở rộng. Nhiều cuộc khởi nghĩa nhỏ lẻ đã nổ ra ở các địa phương, gây khó khăn cho chính quyền thực dân. Sự tham gia của đông đảo người dân, đặc biệt là nông dân, đã tạo nên sức mạnh to lớn cho phong trào.

III. Hướng Dẫn Khởi Nghĩa Hùng Lĩnh Bước Phát Triển Mới Phong Trào Thanh Hóa

Khởi nghĩa Hùng Lĩnh đánh dấu một bước phát triển mới của phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa. Căn cứ Bồng Trung - Đa Bút (Vĩnh Lộc) trở thành trung tâm của phong trào, thu hút đông đảo nghĩa quân tham gia. Sự lãnh đạo của Cam Bá Thước và Hà Văn Mao đã thúc đẩy phong trào ở miền Tây Thanh Hóa phát triển mạnh mẽ. Nghiên cứu sẽ làm rõ vai trò của khởi nghĩa Hùng Lĩnh trong việc mở rộng và nâng cao phong trào chống Pháp ở Thanh Hóa.

3.1. Căn cứ Bồng Trung Đa Bút Vĩnh Lộc Trung tâm mới của phong trào

Sau thất bại ở Ba Đình, căn cứ Bồng Trung - Đa Bút (Vĩnh Lộc) trở thành trung tâm mới của phong trào yêu nước ở Thanh Hóa. Địa hình hiểm trở và sự ủng hộ của nhân dân địa phương đã giúp căn cứ này đứng vững trong thời gian dài. Nghĩa quân Bồng Trung - Đa Bút đã tổ chức nhiều cuộc tấn công vào các đồn bốt của Pháp, gây nhiều khó khăn cho địch.

3.2. Cam Bá Thước và Hà Văn Mao Lãnh đạo phong trào miền Tây Thanh Hóa

Cam Bá Thước và Hà Văn Mao là những thủ lĩnh tài ba, có uy tín lớn trong nhân dân. Sự lãnh đạo của họ đã thúc đẩy phong trào ở miền Tây Thanh Hóa phát triển mạnh mẽ. Nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Cam Bá Thước và Hà Văn Mao đã tổ chức nhiều cuộc tấn công vào các đồn bốt của Pháp, gây nhiều tổn thất cho địch.

3.3. Ảnh hưởng của khởi nghĩa Hùng Lĩnh đến phong trào yêu nước toàn tỉnh

Khởi nghĩa Hùng Lĩnh không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với miền Tây Thanh Hóa mà còn có ảnh hưởng lớn đến phong trào yêu nước toàn tỉnh. Khởi nghĩa này đã cổ vũ tinh thần chiến đấu của nhân dân Thanh Hóa và tạo tiền đề cho những cuộc khởi nghĩa sau này.

IV. Phân Tích Đặc Điểm Tính Chất Phong Trào Chống Pháp ở Thanh Hóa XIX

Phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX có những đặc điểm và tính chất riêng biệt. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố như lãnh đạo, lực lượng tham gia, hình thức đấu tranh và mục tiêu của phong trào. Đồng thời, đánh giá vị trí, nguyên nhân thất bại và kinh nghiệm của phong trào trong bối cảnh lịch sử Việt Nam lúc bấy giờ. Việc hiểu rõ đặc điểm và tính chất của phong trào là cần thiết để đánh giá đúng vai trò và ý nghĩa của nó.

4.1. Đặc điểm nổi bật của phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa

Phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa có nhiều đặc điểm nổi bật. Trong đó, có sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân. Lãnh đạo phong trào là các sĩ phu văn thân yêu nước. Hình thức đấu tranh chủ yếu là khởi nghĩa vũ trang.

4.2. Tính chất dân tộc và dân chủ của phong trào

Phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa mang tính chất dân tộc sâu sắc, thể hiện ý chí độc lập và tự cường của dân tộc Việt Nam. Đồng thời, phong trào cũng mang tính chất dân chủ, thể hiện khát vọng về một xã hội công bằng, bình đẳng.

4.3. Vị trí và ý nghĩa của phong trào trong lịch sử Việt Nam

Phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa có vị trí quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Góp phần vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc chống thực dân Pháp. Phong trào để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho các phong trào yêu nước sau này.

V. Tại Sao Thất Bại Nguyên Nhân Phong Trào Yêu Nước Chống Pháp Thanh Hóa

Mặc dù thể hiện tinh thần yêu nước cao cả, phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX vẫn thất bại. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến kết cục này, bao gồm sự hạn chế về lực lượng, vũ khí, chiến thuật và sự thiếu thống nhất trong lãnh đạo. Ngoài ra, chính sách cai trị tàn bạo của thực dân Pháp cũng góp phần làm suy yếu phong trào. Phân tích nguyên nhân thất bại là cần thiết để rút ra bài học kinh nghiệm cho các phong trào yêu nước sau này.

5.1. Hạn chế về lực lượng vũ khí và chiến thuật

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thất bại của phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa là sự hạn chế về lực lượng, vũ khí và chiến thuật. Nghĩa quân chủ yếu là nông dân, thiếu kinh nghiệm chiến đấu và trang bị vũ khí thô sơ. Chiến thuật của nghĩa quân cũng còn đơn giản, chưa đủ sức đối phó với quân Pháp.

5.2. Sự thiếu thống nhất trong lãnh đạo và chính sách cai trị tàn bạo của Pháp

Sự thiếu thống nhất trong lãnh đạo cũng là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến thất bại của phong trào. Các cuộc khởi nghĩa thường diễn ra cục bộ, thiếu sự phối hợp chặt chẽ. Chính sách cai trị tàn bạo của thực dân Pháp cũng góp phần làm suy yếu phong trào. Pháp đã đàn áp dã man các cuộc khởi nghĩa, bắt bớ, giết hại những người yêu nước.

5.3. Bài học kinh nghiệm từ thất bại của phong trào

Thất bại của phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho các phong trào yêu nước sau này. Cần phải xây dựng lực lượng vững mạnh, trang bị vũ khí hiện đại và có chiến thuật phù hợp. Phải có sự lãnh đạo thống nhất và biết dựa vào sức mạnh của toàn dân.

VI. Bảo Tồn Di Tích Giá Trị Phong Trào Yêu Nước Thanh Hóa Cho Tương Lai

Phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa có ý nghĩa lịch sử to lớn. Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp bảo tồn hiện trạng và tôn tạo các di tích liên quan đến các yếu nhân và phong trào. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích lịch sử là cần thiết để giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng cho các thế hệ sau. Đồng thời, góp phần phát triển du lịch và kinh tế địa phương.

6.1. Ý nghĩa lịch sử và giá trị văn hóa của phong trào yêu nước Thanh Hóa

Phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa có ý nghĩa lịch sử và giá trị văn hóa to lớn. Thể hiện tinh thần yêu nước, bất khuất và ý chí đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc. Phong trào đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa dân tộc.

6.2. Các giải pháp bảo tồn và tôn tạo di tích lịch sử liên quan đến phong trào

Cần có các giải pháp bảo tồn và tôn tạo di tích lịch sử liên quan đến phong trào yêu nước chống Pháp ở Thanh Hóa. Cần phải khảo sát, đánh giá hiện trạng các di tích và lập quy hoạch bảo tồn. Phải có kinh phí đầu tư cho việc trùng tu, tôn tạo các di tích.

6.3. Phát huy giá trị di tích lịch sử trong giáo dục và phát triển du lịch

Cần phải phát huy giá trị của các di tích lịch sử trong giáo dục và phát triển du lịch. Tổ chức các hoạt động tham quan, học tập tại các di tích. Xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn gắn với các di tích lịch sử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 THANH HÓA TRƯỚC KHI PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHÓNG THUC DAN PHÁP BÙNG NO (THANG 7-1885) 1. VAI NET VE VỊ TRÍ CHIẾN LƯỢC, TRUYEN THONG YÊU NƯỚC CHÓNG NGOẠI XÂM CUA NHÂN DAN THANH HOA 1. Về vị trí chiến lược Thanh Hóa - một tỉnh năm giữa Bắc Bộ và Trung Bộ, có vi trí quan trọng trong lịch sử dân tộc. Do đặc điểm địa ly đó, Thanh Hóa trở thành một dia bàn hét sức quan trọng về mặt quân sự trong các cuộc chiên tranh.

Xét về mặt địa hình, tỉnh Thanh Hóa có đủ ba vùng miền: vùng núi rộng lớn chiếm ba phần tư diện tích toàn tỉnh, vùng đồng băng ven biển và vùng biển rộng lớn với 120 km đường biến. Địa hình da dạng phức tạp, ngay giữa đồng bằng cũng có rất nhiều đôi núi kéo dai đến tận biển (dãy núi Tam Điệp). Trên vùng đất thuộc đồng bằng Thanh Hóa, cư dân người Việt cỗ đã hình thành, tồn tại và phát triển. Những phát hiện khảo cô học ở Núi Đọ, Quan Yên, Đa Bút, Con Moong, Hoa Lộc, Đông Sơn.

đã khẳng định Thanh Hóa là một trong những trung tâm về nguồn gốc hình thành và phát triển của người Việt. Theo "Lich sử Thanh Hoa", tap 1, con sông Mã được hình thành qua 5 giai đoạn va đến giai đoạn thứ tư, tức là vào giai đoạn Toản Tân sớm, con sông nay mới thực sự là sông miền đồng bằng, rồi sang giai đoạn thứ năm thì châu thổ sông Mã 6n định, có dang như hiện nay. Thanh Hóa cũng có nhiêu con sông lớn như sông Mã, sông Chu, sông Yên, và đêu khởi nguôn từ miên rừng núi bao la phía Tây của tỉnh. Bên cạnh đó còn có nhiêu hệ thông kênh do thiên tạo và nhân tạo nôi liên thông giữa các sông với nhau.

15 Thanh Hóa là một tỉnh giàu có về mặt kinh tế tự nhiên: lên rừng có nhiều sản vật, nguồn thức ăn hết sức phong phú; đồng bằng được bồi đắp bởi các sông lớn phì nhiêu, là nơi cung cấp nguồn lương thực đáng kê. Dưới biển có các loại, loài hải sản phong phú có thê phục vụ tôt đời sông cho con người. Về mặt vị trí, năm giữa miên Bac và miễn Nam rộng lớn, miên Trung bị thắt lại, như một chiéc "đòn gánh" gánh hai dau dat nước. Tinh Thanh Hóa lại ở vi trí địa dau của miên Trung, là diém dau nút của can xoong.

Muôn tiên vào Nam phải vượt qua điêm nút này và khi ra Bắc cũng vậy. Tỉnh Thanh Hóa có miền rừng núi rộng lớn, phía Bắc giáp tỉnh Sơn La, Hòa Bình; phía Tây giáp Lào. Trong chiến tranh, nếu làm chủ được địa bàn rừng núi Thanh Hóa sẽ là ban đạp tiễn xuống đồng bằng, hoặc khi rút lui có thê sang vùng Hòa Bình, lên Tây Bắc rồi qua Trung Quốc, hoặc sang rừng núi đất Lào ở phía Tây. Như vậy, ở góc độ quân sự, tỉnh Thanh Hóa là một địa bàn lợi hại khi có chiến tranh hoặc trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, nhất là khi tương quan lực lượng giữa ta và địch chênh lệch.

Thực tế lịch sử cho thấy, tỉnh Thanh Hóa có thể vừa là tiền phương vừa là hậu cứ chiến lược quan trọng trong các cuộc chiến tranh, trong công cuộc dựng nước và g1ữ nước của dân tộc. Kết luận đó có tính lịch sử tat yếu khách quan trong lịch sử chong ngoại xâm của dân tộc: - Trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng thế kỷ I (40- 43) bị thất bại, nữ tướng Lê Hoa đã lui về ân ở vùng Nga Sơn. - Đô Dương, người làng Giàng, đã lui về quê làm căn cứ chống lại giặc Ngô. 16 - Cuộc khởi nghĩa Hai Ba Triệu năm 248 cũng lay dia ban Thanh Hóa làm căn cứ, ở ngay núi Nua (vùng Triệu Son, Nông Cống).

- Dương Đình Nghệ - Ngô Quyền tiến ra Bắc từ Ai Châu. - Đinh Bộ Lĩnh đẹp loạn 12 xứ quân lấy Thanh Hóa làm hậu cứ. - Lê Hoàn chống Tống, bình Chiêm cũng lấy Thanh Hóa làm đất căn bản. - Nhà Lý tiến ra Bắc, lây Thanh- Nghệ làm đất phên dậu phía Nam.

- Nhà Trần rút lui chiến lược về đây và phản công chiến lược cũng từ đây. - Nhà Hỗ lui về Thanh Hóa đóng kinh đô ở thành An Tôn. - Khởi nghĩa Lam Sơn lấy rừng núi Thanh Hóa làm nơi tụ nghĩa, nơi phất cờ khởi nghĩa (Thọ Xuân, Ngọc Lặc, Lang Chánh, Bá Thước. Thời Trung hưng nhà Lê, Nguyễn Kim lui về Thanh Hóa sang đất Lao lập căn cứ rồi sau đó đánh chiếm Thanh Hóa làm đất căn bản.

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Thanh Hóa là nơi hậu cứ, hậu cần cung cấp và vận chuyên lương thực cho các chiến trường Lào và Điện Biên Phủ, Thanh Hóa còn là nơi sơ tán các cơ quan trung ương, đồng bào khu Ba. Hai lần chiến tranh phá hoại trên miền Bắc của dé quốc Mỹ, Thanh Hóa được coi là điểm tắc lý tưởng dưới cái nhìn của các nhà quân sự Mỹ và Hàm Rồng là điểm tắc lý tưởng ấy. Dé quốc Mỹ đã tập trung đánh phá Hàm Rong - Nam Ngạn và tỉnh Thanh Hóa hết sức ác liệt nhưng chúng đã thất bại. Như vậy, hầu như trong lịch sử, nhiều cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dan tộc đều diễn ra hoặc lay chỗ dựa căn bản trên đất Thanh Hóa, Thanh Hóa không chỉ là một vùng quần cư lâu đời, một vùng kinh tê, văn hóa phát triên của đât nước mà còn là địa bàn 17 chiến lược quan trọng, là căn cứ địa vững chắc của nhiều cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc từ trước đến nay.

Trong thời đại phong kiến, người dân Thanh Hóa đã ghi lại những mốc son chói lọi trong lịch sử dựng nước, mở nước và giữ nước của cả dân tộc Việt Nam. Thanh Hóa là nơi phát tích của các vương triều Tiền Lê, Hậu Lê, chúa Trịnh, chúa Nguyễn, triều Nguyễn [29, tr. Đúng như Nguyễn Lộ Trạch (1852-1895), nhà trí thức yêu nước có tư tưởng cải cách đã nhận xét: Thanh Hóa là một vùng đất có đủ ba điều lợi cơ ban cho việc giữ nước chông giặc: địa hiêm, binh lực va tai lực. Truyền thống yêu nước chống ngoại xâm của nhân dân Thanh Hóa Thanh Hóa là một bộ phận của Tổ quốc Việt Nam.

Cùng với dân tộc, nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã sát cánh trên con đường đấu tranh giải phóng và xây dựng đất nước, góp phần làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Một trong những bản sắc ây là truyên thông yêu nước chông giặc ngoại xâm. Thế kỷ I có nữ tướng Lê Hoa cùng nhân dân hưởng ứng cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Thế kỷ III (năm 248) nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã đứng lên chống giặc Ngô dưới sự lãnh đạo của nữ anh hùng dân tộc Triệu Thi Trinh.

Bước sang thế kỷ VI, cục diện chính trị và xã hội Giao Châu thay đôi. Cuộc khởi nghĩa của Ly Nam Dé tiến tới thành lập nước Vạn Xuân cho đến khi tướng Lưu Phương của nhà Tùy đem 10 van quân sang đánh phá và lật đồ vào tháng Giêng năm 603, tính ra tới 61 năm (542-603). Cuộc nổi dậy của Ly Nam Dé và Ly Phật Tử chỉ quanh quân ở vùng châu thổ sông Hong, không mấy khuấy động tới Châu Ái, Châu Hoan (vùng Thanh - Nghệ). Chỉ về sau, khi Ly Nam Dé chết ở động Khuất Lão (Vĩnh Phúc), Lý Thiên Bảo (anh ruột Lý Bí) mới kéo 2 vạn quân vào Đức Châu (Hà Tĩnh) giết chết Thứ sử Trần 18 Văn Giới, kéo quân ra vây Ái Châu (miền Tây Thanh Hóa giáp Lào) và xưng là Đào Lang Vương, Thanh Hóa lúc này mới bị khuấy động lên chút ít.

Sự kiện nổi bật ở Thanh Hóa sau Đào Lang Vuong là cuộc nỗi dậy của cha con Lê Ngọc: Thái thú Cửu Chan là Lê Ngọc cùng các con trai, con gái chia binh, đánh thành chống cự lại nhà Đường ở Cửu Chân, mãi sau mới bị quân Đường đánh bại. Dưới triều đại nhà Đường, các cuộc nổi dậy giành độc lập trong quận Giao Chỉ nồi lên liên tiếp như cuộc khởi nghĩa của Lý Tự Tiên, Dinh Kiến (687), của Mai Thúc Loan (722), của Phùng Hưng (766 - 792), của Dương Thanh (819 - 920) và họ Khúc đã dựng được nền tự chủ cho đất nước sau gần một nghìn năm Bắc thuộc. Trong thời gian này, miền Cửu Chân tương đối yên tĩnh, các đô thị cổ tương đối phát triển, giao lưu buôn bán với người Hoa, các hương, các xã được củng cô. Vào năm 622, nhà Đường lập ra Giao Châu đô hộ phủ, sau đổi thành An Nam đô hộ phủ (năm 679), chia nước ta thành 12 châu và 59 huyện.

Vào thé kỷ X, nha Hán cát cứ vùng Quảng Châu (Trung Quốc) trở nên cường thịnh và có xu hướng banh trướng. Năm 930 quân Nam Hán chia hai đường thủy, bộ tan công xâm lược nước ta. Tháng 10 - 930, bọn giặc tan công vào thành Đại La, bắt sống Khúc Thừa Mỹ đem về Quảng Châu. Thừa thắng, bọn địch thả quân đi cướp bóc các nơi, tiến vào Châu Ái (Thanh Hóa), Châu Hoan (Nghệ An), vượt dải Hoành Sơn, tấn công nước Chăm Pa, cướp vét nhiều báu vật, rồi rút về, chứ không chiếm nỗi đất đai và chinh phục được cư dân phía Nam.

Lúc này, từ đèo Ba Dội (Tam Điệp) trở vào Nam, tại các châu Ái, Hoan, các hào trưởng địa phương và tướng tá cũ của họ Khúc vẫn giữ được quyên kiêm soát đât đai và nhân dân. - Dương Đình Nghệ - người lang Giang (Thiệu Duong), một hào trưởng nồi tiếng, cũng là tướng cũ của họ Khúc đã tập hợp lực lượng tấn công thành 19 Đại La, đập tan bộ máy chỉ huy quân sự và chính trị của Nam Hán tại đây và tự xưng là Tiết Độ sứ. Sự nghiệp đang hưng thịnh, ông bị Kiều Công Tiễn mưu sát. Ngô Quyền - con ré Duong Đình Nghệ - đã đem quân bản bộ từ Ái Châu ra Bắc giết Kiều Công Tiễn, đập tan ý chí xâm lược của quân Nam Hán trên Bạch Dang Giang năm 938, xưng nền tự chủ, cham dứt nghìn năm Bắc thuộc.

- Thời Đinh: Dinh Bộ Linh là một xứ quân hùng mạnh, đã thống nhất được loạn 12 xứ quân, thành lập nhà Dinh. Trong cuộc chinh phục ấy có sự đóng góp rất lớn lao của nhân dân Thanh Hóa, trước hết là lực lượng vật chat, tinh thần và binh lính, sau nữa là những con người hùng tải thao lược như Lê Hoàn: Thập đạo sứ quân. - Triều đại Lý kéo dài 216 năm, so với nhà Dinh 13 năm và nhà Tiền Lê 29 năm, là một triều đại khá dài trên đất nước ta.