Chương 1. Cơ sở của đề tài Chương 2. Các giải pháp Chương 3. Thực nghiệm đề tài - Phần kết luận và kiến nghị 1.
Kế hoạch nghiên cứu STT Thời gian Nội dung công việc Sản phẩm Hình thành ý tưởng và chọn đề Bản đề cương chi tiết 1 Tháng 5/2021 tài, viết đề cương nghiên cứu - Nghiên cứu lí luận dạy học, - Tập hợp lý thuyết phương pháp dạy học tích cực của đề tài. của bộ môn - Xử lý số liệu khảo 2 Tháng 6,7,8,9,10 - Khảo sát thực trạng, tổng hợp sát được. số liệu năm trước. - Tổng hợp ý kiến - Trao đổi với đồng nghiệp và của đồng nghiệp.
đề xuất sáng kiến kinh nghiệm. - Kiểm tra trước thực nghiệm. - Xử lý kết quả trước - Áp dụng thực nghiệm: Dạy khi thử nghiệm đề Tháng 11,12/ tài. 3 2021 và Tháng văn bản, ra đề kiểm tra, ra bài 1,2 /2022 tập về nhà - Tổng hợp và xử lý kết quả thử nghiệm đề tài.
Viết và hoàn thành sáng kiến Sáng kiến kinh 4 Tháng 2,3,4 kinh nghiệm nghiệm chính thức chấm cấp trường Chỉnh sửa, bổ sung sáng kiến Hoàn thành sáng 5 Tháng 4 kinh nghiệm sau khi chấm cấp kiến nộp Sở trường GD&ĐT 4 skkn PHẦN 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Môn Ngữ văn là môn học mang tính công cụ và tính thẫm mĩ - nhân văn, giúp học sinh có phương tiện giao tiếp, làm cơ sở để học tập tất cả các môn học và hoạt động giáo dục khác trong nhà trường. Dạy văn học là đưa những kiến thức văn học gần gũi và gắn liền với cuộc sống con người.
Dạy văn học gắn liền với thực tiễn không chỉ là mong muốn mà còn là nhiệm vụ của giáo viên văn học. Văn học phải giúp HS thấy được sự gần gũi giữa kiến thức bộ môn với thực tế, từ đó các em sẽ yêu thích môn Văn hơn, hứng thú tìm hiểu có thêm kĩ năng sống, giáo dục tư tưởng đạo đức tốt hơn và đặc biệt có năng lực giải quyết vấn đề tốt hơn. Bộ sách giáo khoa hiện nay có nhiều tư liệu kèm theo với những hình ảnh sống động phần nào đó đáp ứng yêu cầu đổi mới trong dạy học. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân mà việc gắn bài học với các nội dung có liên quan đến thực tiễn cuộc sống phần lớn là ở các văn bản nhật dụng, các bài tiếng Việt mà ít chú ý đến các văn bản văn học, cũng như việc giảng dạy môn học gắn với thực tiễn cuộc sống còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế.
Nhiều đề tài NCKH, SKKN, đề tài luận văn, bài báo,… đã nghiên cứu về các phương pháp để phát triển phẩm chất và năng lực cho HS. Và để phát triển đồng thời nhiều năng lực cho HS THPT, bên cạnh các PPDH truyền thống thì các PPDH tích cực đóng vai trò quan trọng. Phương pháp dạy học dự án vận dụng trong dạy học văn học được giáo viên ngày càng quan tâm. DHDA cũng được nhiều tác giả nghiên cứu qua các đề tài NCKH, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ, báo cáo khoa học.
Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu dạy học dự án nhưng số lượng nghiên cứu còn rất hạn chế. Điều đó chứng tỏ phương pháp DHDA vẫn còn rất mới mẻ với đa số giáo viên và chưa thực sự thâm nhập vào trường học để có thể phát huy những ưu điểm của nó trong việc phát triển con người toàn diện. Xã hội đang bước vào thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thời đại công nghệ 4.0, đòi hỏi con người phải phát triển các kĩ năng, đặc biệt là các kĩ năng mềm. Vận dụng DHDA giúp HS phát triển nhiều năng lực, kĩ năng của thế kỉ XXI.
Dạy học phát triển phẩm chất và năng lực là mục tiêu cũng như nhiệm vụ quan trọng của giáo viên hiện nay. Dạy học dự án 1. Khái niệm Dạy học theo dự án tạo điều kiện cho HS tự quyết trong tất cả các giai đoạn học tập, giúp HS tạo ra được một hay nhiều sản phẩm hoạt động nhất định. Vì vậy, dạy học theo dự án được coi là PPDH mà ở đó GV và HS cùng nhau giải quyết các vấn đề cả về mặt lý thuyết lẫn về mặt thực tiễn.
Trong PPDH này, HS được cung cấp các điều kiện (tài liệu, phần mềm, video .) đảm bảo và các chỉ dẫn, hướng dẫn 5 skkn để áp dụng trong các tình huống cụ thể, qua đó HS tích lũy được kiến thức và có khả năng giải quyết vấn đề. Như vậy, dạy học dự án là một hình thức dạy học hay PPDH phức hợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (dự án) có thật trong đời sống, theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành và tạo ra các sản phẩm cụ thể. Mục tiêu của dự án - DHDA là một trong những PPDH tích cực, lấy HS làm trung tâm và gắn với thực tiễn cuộc sống của chính HS với những mục tiêu sau: - Nội dung học tập theo dự án phải hướng tới các vấn đề thực tiễn, gắn kết nội dung học với cuộc sống thực tế. - DHDA giúp phát triển cho HS những kĩ năng như kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, các kĩ năng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá).
- DHDA rèn luyện cho HS nhiều kĩ năng khác như tổ chức kiến thức, kĩ năng sống, kĩ năng làm việc nhóm, giao tiếp, … - DHDA cho phép HS làm việc một cách độc lập để hình thành kiến thức và cho ra những kết quả thực tế. - DHDA giúp HS nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập và tạo ra sản phẩm. Đặc điểm của dự án - Dạy học dự án gắn liền với các vấn đề thực tiễn - Dạy học dự án mang tính định hướng hứng thú và hành động của người học - Dạy học dự án định hướng sản phẩm - Dạy học dự án giúp hoàn thiện người học với các kỹ năng thế kỉ 21 - Dạy học dự án có nhiều hoạt động học tập phong phú, đa dạng Thường trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của dự án, người học không chỉ cần hiểu biết kiến thức Văn học, mà người học còn phải biểu biết một số kiến thức cả các ngành khoa học có liên quan (Địa lí, Lịch sử, Giáo dục công dân…) và một số kỹ năng cần thiết (kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng viết báo cáo khoa học, kỹ năng xử lý số liệu bằng bảng thống kê, bằng biểu đồ và đồ thị, kỹ năng sử dụng thiết bị hiện đại…). Chính vì vậy, dạy học theo dự án tạo cơ hội cho người học tự đánh giá mình, tự khẳng định mình thông qua việc thực hiện dự án.
Ưu điểm và hạn chế của phương pháp DHDA là PPDH hiện đại, có nhiều ưu điểm nổi trội: 6 skkn - DHDA gắn lý thuyết với thực hành, tư duy với hành động, nhà trường với xã hội, từ đó làm cho nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn. - DHDA phát huy được tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học - DHDA tạo ra môi trường thuận lợi cho người học rèn luyện và phát triển. - DHDA giúp người học phát triển khả năng giao tiếp, năng lực đánh giá, vận dụng kiến thức - DHDA giúp HS rèn luyện năng lực cộng tác làm việc, năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp. Bên cạnh các ưu điểm đã nêu ở trên, DHDA cũng có những hạn chế cần khắc phục như sau: - DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lí thuyết mang tính trừu tượng, hệ thống, cũng như rèn luyện hệ thống kĩ năng cơ bản.
- DHDA phải đòi hỏi nhiều thời gian. Vì vậy, DHDA không thay thế cho các PPDH khác mà là hình thức bổ sung cần thiết cho PPDH truyền thống. - DHDA đòi hỏi phương tiện, cơ sở vật chất và tài chính phù hợp. Hồ sơ bài dạy theo phương pháp dạy học dự án Để tiến hành DHDA một cách hiệu quả, GV cần xây dựng được hồ sơ bài dạy một cách đầy đủ và chi tiết.
Hồ sơ bài dạy trong DHDA bao gồm: Bộ câu hỏi định hướng, kế hoạch thực hiện, tình huống xuất hiện dự án, các ý tưởng dự án, các công cụ đánh giá và công cụ trợ giúp, nguồn tư liệu tham khảo. Các thành phần trong hồ sơ bài học dự án bao gồm - Xây dựng các ý tưởng dự án - Kế hoạch thực hiện dự án - Bộ câu hỏi định hướng bao gồm: Câu hỏi khái quát; Câu hỏi nội dung; Câu hỏi bài học; Câu hỏi dẫn dắt - Xây dựng công cụ đánh giá sản phẩm (gồm các phiếu đánh giá): Tiêu chí đánh giá; Phiếu đánh giá (phiếu đánh giá nhóm và phiếu tự đánh giá) - Các công cụ trợ giúp, nguồn tư liệu tham khảo 1. Quy trình thiết kế dự án Dạy học bộ môn Ngữ Văn theo phương pháp DHDA, dựa trên cấu trúc của tiến trình phương pháp, người ta có thể chia cấu trúc của DHDA làm 3 giai đoạn bao gồm 5 bước: Bước 1: Chọn đề tài, chia nhóm 7 skkn - Tìm trong chương trình môn Ngữ văn THPTnhững bài dạy có nội dung liên quan đến các vấn đề đang diễn ra trong thực tế, hoặc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của các em. - Phát hiện những gì đã và đang xảy ra trong cuộc sống.
Chú ý vào những vấn đề lớn mà xã hội và thế giới đang quan tâm. - GV chia lớp học thành các nhóm, hướng dẫn người học đề xuất, xác định tên đề tài. Đó là một dự án chứa đựng một nhiệm vụ cần giải quyết, phù hợp với các em, trong đó có sự liên hệ giữa nội dung học tập với hoàn cảnh thực tiễn đời sống xã hội. GV cũng có thể giới thiệu một số hướng đề tài để người học lựa chọn.
Bước 2: Lập kế hoạch dự án - GV hướng dẫn HS xác định mục đích, nhiệm vụ, cách tiến hành, kế hoạch thực hiện dự án; xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, kinh phí… - Xác định mục tiêu học tập cụ thể bằng cách dựa vào chuẩn kiến thức và kĩ năng của bài học/chương trình, những kĩ năng tư duy bậc cao cần đạt được. Đặc biệt, đưa ra được bộ câu hỏi dẫn dắt gồm: câu hỏi khái quát, câu hỏi nội dung, câu hỏi bài học, yêu cầu về thời gian, đưa ra tiêu chí đánh giá cụ thể.