CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CỦA CHUỖI CUNG ỨNG 1.1 Khái quát về chuỗi cung ứng 1.1 Khái niệm chuỗi cung ứng Trong một chuỗi cung ứng điển hình, nguyên vật liệu được mua ở một hoặc nhiều nhà cung cấp, các bộ phận được sản xuất ở một nhà máy hoặc nhiều hơn, sau đó được vận chuyển đến nhà kho để lưu trữ ở giai đoạn trung gian và cuối cùng đến nhà bán lẻ và khách hàng. Vì vậy, để giảm thiểu chi phí, các chiến lược chuỗi cung ứng hiệu quả phải xem xét đến sự tương tác ở các cấp độ khác nhau trong chuỗi cung ứng. Chuỗi cung ứng được xem như mạng lưới hậu cần, bao gồm các nhà cung cấp, các trung tâm sản xuất, nhà kho, các trung tâm phân phối và các cửa hàng bán lẻ cũng như nguyên vật liệu, tồn kho trong quá trình sản xuất và sản phẩm hoàn thành dịch chuyển giữa các cơ sở. Vậy chuỗi cung ứng là gì? “Chuỗi cung ứng (CCU) là sự gắn kết của các công ty nhằm đưa sản phẩm hoặc dịch vụ ra thị trường (Lambert, Stock, và Ellram, 1998).” “CCU là một mạng lưới các các cơ sở vật chất và các phương án phân phối thực hiện các chức năng mua sắm nguyên vật liệu và chuyển đổi chúng thành các bán thành phẩm, thành phẩm, đồng thời thực hiện chức năng phân phối tới khách hàng (Ganeshan, 1995).” CCU là một mạng lưới của các tổ chức có liên quan đến nhau, thông qua mối quan hệ cung ứng hoặc phân phối trong các quy trình hoạt động khác nhau để tạo ra giá trị dưới dạng sản phẩm hoặc dịch vụ cho người tiêu dùng (Mentzer và cộng sự, 2001).
CCU bao gồm tất cả các giai đoạn liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Các thành viên trong chuỗi không chỉ bao gồm các công ty sản xuất, cung cấp, phân phối, mà còn có cả các công ty vận tải, kho bãi, nhà bán lẻ, và khách hàng của mình (Chopra, Sunil, & Peter Meindl, 2015). Chuỗi cung ứng gồm 3 phần chính: thượng nguồn, trung lưu và hạ nguồn và được sơ đồ hóa tại sơ đồ 1. Dạng đơn giản nhất, một chuỗi cung ứng bao gồm các nhà cung cấp, một công ty và các khách hàng của công ty đó.
Đây là một nhóm các thành viên cơ bản của một chuỗi cung ứng đơn giản. Thượng nguồn: Bao gồm các hoạt động giữa nhà sản xuất và các nhà cung cấp của họ (có thể là các nhà sản xuất khác, các nhà lắp ráp…) và cả những nhà cung cấp của các 4 Thư viện ĐH Thăng Long nhà cung cấp. Trong phần thượng nguồn của chuỗi cung ứng, hoạt động chủ yếu là mua sắm. Trung lưu: Bao gồm tất cả các hoạt động bên trong công ty để chuyển các đầu vào thành các đầu ra, các hoạt động chủ yếu là quản lý thu mua, sản xuất và quản lý hàng lưu kho.
Hạ nguồn: Phần này bao gồm tất cả các hoạt động nhằm phân phối sản phẩm đến khách hàng cuối cùng. Sơ đồ 1: Mô hình chuỗi cung ứng cơ bản Nguồn: Sinh viên tổng hợp Trong đó: : Dòng hàng hóa : Dòng thông tin : Dòng tài chính Cùng với sự phát triển của sản xuất, của công nghệ thông tin, thì chuỗi cung ứng này càng phức tạp, vai trò của công nghệ thông tin trong quản lý chuỗi cung ứng ngày càng lớn. Việc chia sẻ thông tin theo thời gian thực giúp các thành viên trong chuỗi phản ứng nhanh chóng trước những thay đổi của thị trường, nhu cầu khách hàng, hay các vấn đề phát sinh. Nhờ đó, họ có thể đưa ra quyết định kịp thời, tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.
Chia sẻ thông tin liên tục giúp các thành viên phối hợp nhịp nhàng hơn, tránh được tình trạng trùng lặp công việc hoặc thiếu thông tin dẫn đến sai sót, giúp các thành viên tập trung vào công việc, giảm thời gian tìm kiếm thông tin, từ đó nâng cao năng suất làm việc. Tăng cường minh bạch và tin cậy bởi nó giúp các thành viên trong chuỗi hiểu rõ hơn về hoạt động của nhau, từ đó xây dựng sự tin tưởng và hợp tác hiệu quả, khả năng truy cập thông tin theo thời gian thực giúp truy xuất nguồn gốc sản phẩm dễ dàng, đảm bảo chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng. Bên cạnh đó, chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giúp các thành viên trong chuỗi khai thác dữ liệu hiệu quả, từ đó đưa ra các insights có giá trị, thúc đẩy đổi mới và sáng tạo, phát triển các giải pháp mới, tối ưu hóa quy trình hoạt động và nâng cao hiệu quả 5 1.2 Quản lý chuỗi cung ứng Quản lý chuỗi cung ứng (tiếng Anh là Supply Chain Management – SCM) có thể hiểu là những hoạt động nhằm tác động đến hoạt động của chuỗi cung ứng để đạt được kết quả mong muốn. Dưới đây là một vài định nghĩa về quản lý chuỗi cung ứng: “Quản lý chuỗi cung ứng là việc phối hợp sản xuất, lưu kho, địa điểm và vận chuyển giữa những người tham gia trong chuỗi cung ứng để đạt được sự kết hợp tốt nhất giữa khả năng đáp ứng hiệu quả với thị trường được phục vụ” (Hugos, 2018).
Quản lý chuỗi cung ứng là sự kết hợp mang tính chiến lược, có hệ thống các chức năng kinh doanh truyền thống và chiến thuật phối hợp các chức năng này trong một công ty nói riêng và giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, nhằm mục đích nâng cao kết quả hoạt động trong dài hạn (Carlo D. Smith và Zach G. Quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả đòi hỏi phải cải tiến đồng thời cả chất lượng dịch vụ khách hàng lẫn hiệu quả điều hành nội bộ của các doanh nghiệp tham gia trong chuỗi cung ứng. Mức độ cơ bản nhất của dịch vụ khách hàng là tỉ lệ đáp ứng đầy đủ các đơn đặt hàng và tỷ lệ giao hàng đúng giờ luôn ở mức cao còn tỷ lệ hàng hóa bị trả lại ở mức rất thấp trong mọi trường hợp.
Hiệu quả hoạt động nội bộ của các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng đồng nghĩa với khả năng thu được một tỉ lệ lợi nhuận hấp dẫn trên vốn đầu tư vào hàng hóa và các tài sản khác, đồng thời cũng có nghĩa rằng các doanh nghiệp đang tìm cách để giảm bớt chi phí sán xuất và bán hàng. Như vậy, SCM quan trọng trong việc điều hành một doanh nghiệp hiệu quả. SCM có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sự hài lòng của khách hàng, sự thành công của công ty, không những trong vấn đề về xã hội ví dụ như trong lĩnh vực y tế, giảm nhẹ ảnh hưởng của thiên tai và các tình huống khẩn cấp khác, phát triển văn hóa mà còn trong quá trình nâng cao chất lượng cuộc sống.3 Vai trò của chuỗi cung ứng Quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp đạt được lợi thế cạnh tranh, có chỗ đứng trên thị trường đồng thời tạo điều kiện để mở rộng chiến lược và phát triển doanh nghiệp tốt hơn. Hoạt động quản lý chuỗi cung ứng tốt sẽ đảm bảo được đầu vào, đầu ra của hàng hóa.
Ở đầu vào, cung ứng đúng, đủ lượng hàng hóa, giảm lượng hàng tồn kho đồng thời giảm được rủi ro cho doanh nghiệp. Ở đầu ra chuỗi cung ứng quản lý tốt sản phẩm, cung cấp đủ 6 Thư viện ĐH Thăng Long lượng sản phẩm cần thiết, đem tới doanh thu tốt, giảm nguy cơ hàng trả lại, giảm chi phí hàng tồn. Bên cạnh đó, quản lý chuỗi cung ứng tốt còn đem tới hiệu quả về hoạt động logistics, hậu cần, đưa hàng hóa tới tay doanh nghiệp và khách hàng nhanh chóng, đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng hàng hóa, tối ưu hóa chi phí và lợi nhuận cho doanh nghiệp. Một chuỗi cung ứng hoàn hảo sẽ giúp doanh nghiệp có thêm nhiều lợi thế trong kinh doanh, tối đa hóa chi phí, tăng lợi nhuận cao hơn.
Nhất là trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu hóa, doanh nghiệp quyết định tự cung tự cấp và tự làm mọi thứ để kinh doanh thì sẽ không đạt hiệu quả cao nhất. Việc tự túc hoàn toàn có thể dẫn đến sự trì trệ, khiến doanh nghiệp bị bỏ lại phía sau bởi chi phí chia cho nhiều bộ phận. Chưa tính tới năng lực sản xuất, công nghệ và các yếu tố khác. Trong mỗi công đoạn lại phân chia nhỏ ra sẽ giúp mỗi thành viên giảm được chi phí ở thành phẩm cuối cùng, đồng thời có được sản phẩm chất lượng tốt nhất.
Do SCM đóng vai trò quan trọng trong các doanh nghiệp, vì thế người sử dụng lao động luôn mong muốn tìm kiếm nguồn nhân lực có kiến thức và những kỹ năng phong phú về SCM. SCM cần thiết trên toàn cầu, về căn bản, thế giới là một chuỗi cung ứng lớn. Quản lý chuỗi cung ứng ảnh hưởng đến nhiều vấn đề lớn, bao gồm cả sự phát triển nhanh chóng của các tập đoàn đa quốc gia, quan hệ đối tác chiến lược, sự mở rộng toàn cầu và tìm nguồn cung ứng, biến động giá khí đốt và các vấn đề môi trường, mỗi vấn đề này ảnh hưởng đáng kể đến chiến lược và những điểm mấu chốt của công ty. Do những xu hướng này, quản lý chuỗi cung ứng là một nguyên tắc kinh doanh quan trọng nhất trên thế giới hiện nay.2 Hoạt động xuất khẩu Theo cách tiếp cận trong quản lý chuỗi cung ứng, thì hoạt động xuất khẩu thuộc hạ nguồn của chuỗi cung ứng.
Nó kết nối doanh nghiệp với thị trường quốc tế, hoàn thiện quá trình cung ứng, đưa sản phẩm, hàng hóa đến tay người tiêu dùng cuối cùng ở nước ngoài.1 Khái niệm xuất khẩu Trong lịch sử phát triển, việc mua bán, trao đổi hàng hóa diễn ra từ rất lâu nhưng trên thực tế thế giới ngày càng phát triển, việc mua bán, trao đổi hàng hóa trong nước thôi là không đủ. Chính vì vậy, hoạt động mua bán thương mại quốc tế là không thể thiếu của 7 mỗi quốc gia trong điều kiện hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay. Từ đó mà hoạt động xuất nhập khẩu ra đời. Theo Điều 28, Bộ Luật Thương mại Việt Nam (2005): “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Theo khái niệm về xuất khẩu hàng hóa theo quy định tại Luật Thương mại 2005 được hiểu là việc bán hàng hóa cho một quốc gia khác hoặc khu vực đặc biệt theo quy định của pháp luật.