Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển Trung tâm GDTX - Chương 2: Thực tiễn phát triển Trung tâm GDTX ở ĐBSCL - Chương 3: Các giải pháp phát triển Trung tâm GDTX ở các tỉnh ĐBSCL - Kết luận và khuyến nghị - Tài liệu tham khảo - Phụ lục 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Ở nước ngoài Các ý tưởng “Giáo dục để thành người” hay “Học để làm người”, “Giáo dục cho mọi người”, “Học suốt đời” vốn đã được các nhà tư tưởng từ thời văn minh cổ đại nêu ra và được nhiều bậc hiền triết các thời đại nhiều dân tộc nhắc lại nhiều lần với các biểu đạt khác nhau. Đến năm 1972, Edgar Faure là người đầu tiên nêu ra hai khái niệm gắn liền nhau “Xã hội học tập” (Learning society) và “Học tập suốt đời” hay “Giáo dục suốt đời” (Lifelong learning) trong tác phẩm nổi tiếng “Học để tồn tại” (Learning to be) do Unesco phát hành.
Năm 1996 Unesco lập ra một “Ủy ban quốc tế về giáo dục thế kỷ XXI” do Jacques Delors làm Chủ tịch có nhiệm vụ nghiên cứu về những thách thức mà giáo dục phải vượt qua và trình bày dưới dạng một báo cáo nhằm nêu ra các gợi ư và khuyến nghị có thể giúp các nhà ra quyết định đề ra các chính sách giáo dục cho thế kỷ XXI ở cấp độ quốc gia và phạm vi toàn cầu. Báo cáo mang tên “Học tập: Một kho báu tiềm ẩn”. Nội dung trong báo cáo đã sử dụng và phát triển các ý tưởng nêu trong “Học để tồn tại” của Edgar Faure, đặc biệt là hai quan niệm “Học tập suốt đời” và “Xã hội học tập” theo hướng tiếp cận mới. Ủy ban đưa ra một số khuyến nghị quan trọng như sau: - Giáo dục thế kỷ XXI phải thực hiện bốn trụ cột: Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống, học để tồn tại.
20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Coi giáo dục liên tục suốt đời là chìa khóa mở cửa đi vào thế kỷ XXI và các nền giáo dục phải định hướng lại theo nguyên tắc giáo dục suốt đời. - Trong thời đại Internet thì xã hội học tập gắn với xã hội thông tin [59, tr71]. Tiếp theo năm 1997 Unesco tổ chức Hội nghị quốc tế về giáo dục người lớn tại thành phố Hamburg (Liên bang Đức). Hội nghị xác định giáo dục người lớn phải trở thành không những là quyền lợi học tập của mọi người mà còn là một chìa khóa mở cửa vào thế kỷ XXI.
Giáo dục người lớn gắn với khái niệm “Học tập suốt đời” cũng tuân theo bốn trụ cột giáo dục của thế kỷ XXI mà Ủy ban quốc tế về giáo dục nêu lên. Giáo dục được thực hiện thông qua các quá trình học tập chính quy và mọi hình thức học tập khác có thể có trong một xã hội học tập đa văn hóa bao gồm giáo dục chính quy, giáo dục không chính quy, giáo dục phi chính quy. Năm 1990 Unesco tổ chức Hội nghị giáo dục toàn thế giới lần 1 ra tuyên bố Jomtien về “Giáo dục cho mọi người” và năm 2000 tổ chức Hội nghị giáo dục toàn thế giới lần 2 thông qua “Khung hành động Dakar về giáo dục cho mọi người”. Thực chất đó là các văn kiện các quốc gia trên thế giới cam kết hành động xây dựng cơ sở đầu tiên cho nền giáo dục tiếp cận giáo dục suốt đời và xã hội học tập.
Hội nghị Bộ trưởng giáo dục các nước G8 đã họp tại Tokyo (4/2000) chuẩn bị đề án về giáo dục để đệ trình Hội nghị thượng đỉnh G8 họp ở Okinawa (Nhật) cuối 7/2000, trong đó chủ trương xây dựng xã hội học tập trên quan điểm học tập suốt đời. Ngoài ra, các Bộ trưởng giáo dục các nước G8 và Ủy viên phụ trách giáo dục của EU đã họp với nhau lần đầu tiên nhằm cụ thể hóa thêm quan điểm nói trên, xuất phát từ triển vọng của “Giáo dục trong một xã hội thông tin là công cụ để mở rộng cơ hội học tập cho mọi người nhằm tiến tới XHHT”. Tháng 4 năm 2000, APEC kêu gọi các nước 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành viên tiến hành xây dựng XHHT trên quan điểm học tập suốt đời. Trong kế hoạch phát triển của nhiều nước như Mỹ, Canada, Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan đều coi XHHT như là “Mô hình của giáo dục trong một xã hội đang thay đổi”.
Hiện nay, các quốc gia trên thế giới nhất là các khu vực Châu Á, Thái Bình Dương, Caribe, Nam Mỹ, Châu Phi đã và đang triển khai công cuộc xây dựng nhiều mô hình giáo dục theo tiếp cận giáo dục suốt đời và XHHT. Xây dựng nền giáo dục mới theo hướng tiếp cận học suốt đời tiến tới XHHT đã trở thành xu thế thời đại của nhân loại bước vào thế kỷ XXI. Tuy cho đến nay giữa các nhà lý luận giáo dục trên thế giới chưa đạt được nhất trí về nội hàm của khái niệm XHHT, nhưng trong thực tiễn giáo dục, một số nước đang hoàn thiện hoặc chuyển nền giáo dục nước mình tiến tới XHHT. Mặc dù hiện chưa có nền giáo dục nước nào đạt tiêu chí XHHT được thế giới thừa nhận, nhưng xu thế phát triển chung là nhiều nước đã và đang tiến hành thiết lập hệ thống giáo dục và cơ chế quản lý giáo dục mới theo nguyên tắc giáo dục suốt đời.
Chúng ta có thể tiếp cận những mô hình quá độ tiến tới XHHT thuộc truyền thống văn hóa phương Đông như Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc. Nhật Bản xây dựng mô hình giáo dục thế kỷ XXI có 2 bộ phận của nền giáo dục là giáo dục nhà trường cho thanh thiếu niên và giáo dục xã hội gắn với giáo dục người lớn. Ngày nay người Nhật cho rằng sống ở thế kỷ XXI phải tạo ra môi trường xã hội năng động, phong phú trên cơ sở một XHHT và học tập suốt đời mà họ cho là thích hợp. Chính phủ Nhật rất coi trọng công tác giáo dục liên tục, phối hợp cả ba hình thức giáo dục chính quy, không chính quy, phi chính quy áp dụng vào toàn bộ hệ thống giáo dục, trong đó huy động các lực lượng xã hội và mọi người dân tham gia hệ thống 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục.
Hệ thống giáo dục bao gồm tất cả các cơ sở giáo dục chính quy từ bậc mẫu giáo đến bậc đại học, trên đại học và các cơ sở giáo dục dành cho thanh niên đang làm việc. Còn giáo dục xã hội là giáo dục ngoài nhà trường, vừa cung cấp các dịch vụ giáo dục người lớn, lại còn tạo điều kiện cho thanh thiếu niên học nhà trường chính quy tiếp cận giáo dục bổ sung từ môi trường xã hội. Hoạt động của giáo dục xã hội do Ban giáo dục địa phương quản lý, tiến hành chủ yếu tại các Trung tâm văn hóa tỉnh, thành phố, khu vực và trong các loại cơ sở công cộng khác ở địa phương. Đối với các em ở tuổi đi học phải hoàn thành chế độ giáo dục bắt buộc trong các nhà trường chính quy.
Đối với thanh niên đang làm việc và những người lao động trong các công ty sau khi được đào tạo ban đầu về nghề để đi vào làm việc, tiếp theo đó họ thường được học tập theo phương thức giáo dục không chính quy theo hệ vừa làm, vừa học nhằm thường xuyên bổ túc trình độ học vấn tại các lớp học do công ty mở và quy định chương trình đào tạo. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa không tổ chức được dịch vụ này thì việc học bổ túc liên tục như vậy được thực hiện tại các trung tâm đào tạo kỹ năng của quận hay Trường Cao đẳng nghề. Ngoài ra, thanh thiếu niên còn được học tập theo phương thức giáo dục phi chính quy tại các cơ sở thuộc hệ thống giáo dục xã hội nhằm trang bị vốn hiểu biết và kỹ năng cần thiết về công việc hoặc đời sống gia đình, hoặc nâng cao trình độ văn hóa chung, đồng thời chú ý bồi dưỡng, năng lực giao tiếp xã hội và khuyến khích sáng tạo. Từ năm 1997, Bộ Giáo dục khuyến khích các cấp có thẩm quyền các địa phương tổ chức và hỗ trợ nhiều chương trình học tập đại học cho người lớn.
Các tổ chức học tập cũng đa dạng với nhiều tên gọi khác nhau gồm các lớp trong các Trung tâm cộng đồng, các bài giảng công cộng tại các Trường Cao đẳng và Đại học, các chương trình đặc biệt tại các thư viện, các Viện nghiên cứu và các chương 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình khác nhau do các phương tiện truyền thông chuyển tải. Các Trường Đại học và Cao đẳng thực hiện nhiều chương trình học tập hàm thụ về kỹ năng nghề nghiệp về sinh hoạt hàng ngày. Từ năm 1981, Bộ giáo dục cho thành lập cơ sở giáo dục từ xa, năm 1985 bắt đầu tiếp nhận sinh viên không qua kỳ thi tuyển đã tạo cơ hội học tập tại gia thuận lợi cho người lớn sử dụng Internet. Từ những năm 1980 – 1990 Bộ giáo dục đã động viên khuyến khích phát triển mạnh mẽ giáo dục xã hội – học tập suốt đời cho mọi người, khuyến khích tổ chức các quỹ phi lợi nhuận và các tổ chức dân lập cho giáo dục xã hội.
Thái Lan, năm 1999 đã ban hành Luật Giáo dục mới thể hiện tư tưởng giáo dục suốt đời xuyên suốt cả hệ thống giáo dục. Thái Lan đang tiến hành cải cách giáo dục từ năm 2002 – 2016 vừa cải cách hệ thống giáo dục, vừa đổi mới quản lý Nhà nước về giáo dục và cơ chế quản lý giáo dục nhằm đảm bảo quyền và nghĩa vụ học suốt đời cho mọi người tiến tới một XHHT trong thời đại toàn cầu hóa nền kinh tế và xã hội tri thức. Điểm đặc biệt của Luật Giáo dục Thái Lan 1999 đã nêu ra hàng loạt khái niệm liên quan với quan niệm XHHT và GDSĐ, định rõ nguyên tắc chủ đạo giáo dục suốt đời cho mọi người xuyên suốt hệ thống giáo dục, hệ thống giáo dục mới gồm và tích hợp ba hình thức giáo dục: chính quy, không chính quy, phi chính quy. Theo đó Bộ Giáo dục xây dựng “Hệ thống tín chỉ chuẩn” liên thông giữa 3 hình thức giáo dục để người học có quyền lựa chọn và chuyển đổi hình thức và cơ sở giáo dục sử dụng các hình thức đó, cuối cùng thi lấy bằng hoặc chứng chỉ học tập theo chuẩn.