chương 1 Nghị định 72/2013/NĐ-CP về việc quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng có ghi rõ: "Mạng xã hội (social network) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác". Như vậy, có thể đưa ra định nghĩa về mạng xã hội như sau: Mạng xã hội: - Là đại diện tiêu biểu của web 2.0 mô phỏng các mối quan hệ trong xã hội thực. - Giúp tạo dựng bản sắc riêng cho mỗi thành viên và kết nối họ mà không phân biệt thời gian và không gian thành một cộng đồng trực tuyến. Sự kết nối này 18 được thực hiện thông qua các tính năng như kết bạn, chat, email, chia sẻ đường link, clip… nhằm phục vụ những yêu cầu chung và những giá trị của xã hội.
Tính liên kết cộng đồng Nhắc đến đặc điểm của mạng xã hội, yếu tố đầu tiên và dễ nhận thấy nhất chính là tính liên kết hay khả năng liên kết cộng đồng. Có thể xem liên kết chính là mục đích đầu tiên và rõ ràng nhất khi mạng xã hội được con người phát minh. Sự liên kết giữa các thành viên mạng xã hội tạo thành một cộng đồng mạng với số thành viên đông đảo, vượt qua cả giới hạn về không gian và thời gian của đời sống thực. Tính liên kết của mạng xã hội cũng làm nâng cao sự hiểu biết về cộng đồng trong mỗi cá nhân.
Tính đa phương tiện Cũng giống như báo điện tử, mạng xã hội có sự kết hợp chặt chẽ, trở thành tập hợp của nhiều phương tiện truyền thông khác nhau bao gồm chữ viết, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, audio, video, màu sắc, đồ họa, hình khối…. Được xây dựng trên nền tảng web 2.0 nên mạng xã hội còn sở hữu rất nhiều tiện ích như chia sẻ/gửi hình ảnh, chat, chat voice, chia sẻ bài hát, bộ phim, đường link, gửi tập tin. Có thể nói, tính đa phương tiện của mạng xã hội hoàn toàn không hề thua kém bất cứ tờ báo điện tử nào, thậm chí là vượt trội. Khả năng tương tác cao Mạng xã hội kết nối mọi người với nhau.
Hơn thế nữa, mạng xã hội được thiết kế để những thành viên đã kết nối có thể tương tác với nhau một cách tức thì và liên tục. Thông tin đi và đến giữa các tài khoản mạng xã hội diễn ra nhanh chóng. Các thao tác để thành viên mạng xã hội có thể tương tác lẫn nhau như share, comment, like, tweet, retweet… cũng được thực hiện dễ dàng. Sự tương tác diễn ra theo nhiều hướng: giữa người đăng thông tin và người nhận thông tin; giữa những người cùng nhận thông tin; giữa người đăng và người bổ sung thêm thông tin.
Rào cản về mặt không gian và thời gian cũng trở nên không còn nghĩa lý trên nền tảng này. Khả năng lưu giữ và truyền tải lượng thông tin khổng lồ Mạng xã hội ra đời và phát triển để đáp ứng nhu cầu được chia sẻ và bộc lộ bản thân của chính người sử dụng. Với lượng thành viên đông đảo và phương thức truy cập cũng như đăng tải dễ dàng, mạng xã hội nhanh chóng trở thành một kho thông tin khổng lồ do chính người sử dụng xây dựng nên. Thông tin được một cá nhân đăng tải, sau đó các cá nhân khác tiếp tục luận bàn và chia sẻ tới bạn bè, người quen… bởi vậy đã tạo thành dòng chảy thông tin liên tục và đầy ắp.
Khả năng lan tỏa rộng lớn Khả năng lan tỏa rộng lớn của mạng xã hội được thể hiện ở hai khía cạnh. Thứ nhất, đó là sự lan tỏa về thông tin và thứ hai, đó là sự lan tỏa về mặt cảm xúc (thậm chí dẫn tới sự lan tỏa - ảnh hưởng về nhận thức, thái độ và hành vi). Tháng 9/2013, khi Huyền Chip (tên thật Nguyễn Thị Khánh Huyền) ra mắt tập 2 cuốn tự truyện trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội, gần như ngay lập tức đã xuất hiện hai luồng ý kiến trái chiều: Tin tưởng ủng hộ cô gái hoặc ngờ vực, thậm chí lên án. Đáng chú ý, trong nhóm người yêu và ghét, rất nhiều cá nhân thậm chí chưa từng gặp gỡ hay tiếp xúc với Huyền Chíp, cũng chưa đọc qua tác phẩm của cô.
Họ hình thành cảm xúc và lựa chọn thái độ dựa trên những những thông tin và bình luận đọc được trên mạng xã hội. Những hội nhóm ủng hộ hay tẩy chay ra đời, những comment và nhận xét tiếp tục được viết ra và chia sẻ cho thấy khả năng lan tỏa về thái độ lẫn cảm xúc, thậm chí hành vi là hoàn toàn có thể diễn ra trên xã hội ảo này. Vai trò của mạng xã hội trong đời sống Vai trò của mạng xã hội trong đời sống đã trở thành chủ đề thu hút nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, đặt trong mối quan hệ với truyền thông, nhằm lý giải tại sao mạng xã hội lại trở thành phương tiện truyền thông trên Internet hiệu quả, phổ biến và thậm chí trở thành công cụ quảng bá hình ảnh, thương hiệu, có thể dựa vào một số vai trò cơ bản sau đây: 1.
Mạng xã hội giúp tạo dựng bản sắc cho người sử dụng 20 Chức năng này được thể hiện rõ nét qua thao tác lập hồ sơ cá nhân của mỗi người sử dụng và nó được đề cập đến như yếu tố tiên quyết để xác định một trang web có phải là mạng xã hội hay không theo định nghĩa "mạng xã hội" của GS Nicole B. Hồ sơ cá nhân chính là phần trung tâm, đầu tiên và cơ bản nhất đối với bất cứ ai khi tìm đến mạng xã hội. Nó là nơi để mỗi cá nhân thỏa sức thể hiện cá tính và sự sáng tạo của mình, nơi cá nhân bộc lộ cái tôi dễ dàng và rõ nét. Đầu tiên, bản sắc hay cá tính của người sử dụng sẽ được thể hiện qua hình đại diện, lời giới thiệu về bản thân và những thông tin như công việc, trình độ học vấn, những mối quan tâm về các lĩnh vực phim ảnh, âm nhạc, người nổi tiếng… Ở cấp độ cao hơn, bản sắc của mỗi cá nhân sẽ được thể hiện ở loạt tâm trạng, suy nghĩ, những thông tin, hình ảnh, video và cảm nhận về cuộc sống xung quanh mà họ chia sẻ trên mạng xã hội cũng như vòng kết nối bạn bè mà họ đang sở hữu.
Nhiều tài khoản mạng xã hội cá nhân thu hút được lượng lớn công chúng “theo dõi” cũng bởi cá nhân đó đã xây dựng thành công bản sắc riêng của mình, tạo thành yếu tố khiến người khác thấy tò mò và bị hấp dẫn. Mạng xã hội giữ vai trò kết nối mọi người Xuất phát từ đặc điểm nổi bật là tính liên kết cộng đồng, mạng xã hội đã nhanh chóng trở thành một công cụ hay phương tiện liên kết hiệu quả, vượt ra ngoài giới hạn không gian và thời gian thông thường. Những người sống ở các quốc gia khác nhau có thể trực tiếp trò chuyện, chia sẻ hình ảnh, clip, bàn luận những vấn đề mà họ cùng quan tâm thông qua mạng xã hội. Khoảng cách thời gian cũng bị gạt bỏ khi mạng xã hội cho phép lưu giữ tin nhắn hay việc hồi đáp, comment, chia sẻ diễn ra gần như ngay tức khắc chỉ sau một cú click… Những người khác biệt về tôn giáo, tín ngưỡng, chủng tộc, giới tính, xuất thân, nghề nghiệp… đều có thể trở thành bạn bè trên mạng xã hội khi họ có cùng mối quan tâm, sở thích, hoặc thậm chí cùng quen biết một người.
Người sử dụng có thể kết nối với nhau bằng cách tham gia vào các nhóm có cùng mối quan tâm. Những người đã mất liên lạc với nhau trong một khoảng 21 thời gian nhất định cũng có thể “gặp lại” thông qua mạng xã hội. Thậm chí, ngoài những mối quan hệ đã có từ trước, người sử dụng có thể trao đổi với những người không quen biết để thiết lập nên những mối quan hệ mới. Trên cơ sở đó, mạng lưới các mối quan hệ mỗi thành viên sẽ ngày càng mở rộng.
Mạng xã hội tạo ra không gian trao đổi, chia sẻ dễ dàng và cởi mở Đối với người sử dụng cá nhân, mạng xã hội là nơi họ có thể chia sẻ tâm tư, tình cảm, bày tỏ nguyện vọng hay mối quan tâm của bản thân về một vấn đề nào đó. Với một cơ quan, tổ chức, mạng xã hội nhiều khi trở thành nơi phát ngôn, quảng bá hình ảnh và đăng tải một cách rộng rãi những hoạt động mà cơ quan hay tổ chức đó đã, đang và sẽ thực hiện. Chủ đề và nội dung được trao đổi trên mạng xã hội hoàn toàn rộng mở, có thể là tâm sự riêng tư, giải trí đến khoa học chuyên ngành. Thông qua việc đăng tải hình ảnh, clip hay viết bài, chia sẻ đường link và những ứng dụng khác được tích hợp trên mạng xã hội, việc trao đổi thông tin trên môi trường này đã trở nên vô cùng dễ dàng.
Mặt khác, mạng xã hội ra đời trước hết hướng đến người dùng cá nhân, tạo cơ hội cho người dùng thể hiện cái tôi của mình. Chính điều này là tiền đề thuận lợi cho việc họ sẵn sàng trao đổi, luận bàn một cách thẳng thắng những quan điểm riêng, chia sẻ một cách cởi mở những suy nghĩ hay lập luận cá nhân. Họ không bị ràng buộc bởi các quy định chặt chẽ và mang tính hệ thống, cũng không phải trải qua quá trình kiểm định trước khi những lời bình luận của mình được công khai (điều này khác hẳn với việc bình luận các bài viết trên một tờ báo điện tử). Tóm lại, sự trao đổi và chia sẻ trên môi trường mạng xã hội thoải mái, dễ dàng và rất cởi mở ở cả hai cấp độ: trao đổi chia sẻ thông tin đơn thuần và trao đổi chia sẻ quan điểm hay cách nhìn nhận.
Ở một chừng mực nào đó, mạng xã hội đã thực sự trở thành diễn đàn sôi nổi của cư dân mạng, nơi dường như không có một rào cản nào chắc chắn cản trở được việc trao đổi và chia sẻ của các thành viên. Mạng xã hội tạo ra kênh truyền thông trên Internet hiệu quả Như mục đích ra đời là trở thành kênh kết nối mọi người, mạng xã hội trước hết được xem là một kênh truyền thông cá nhân, nơi mỗi một cá thể được 22 tự do bộc bạch con người đồng thời tương tác với những người dùng cá nhân khác.
