PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bƣớc vào thế kỷ 21, cùng với sự phát triển vƣợt bậc của khoa học công nghệ (KHCN) và truyền thông, là sự bùng nổ của các nguồn lực thông tin (NLTT) , là kỷ nguyên của thông tin và nền kinh tế tri thức. Trong thế kỷ n y, hơn o giờ hết thông tin nói chung, thông tin kinh tế nói riêng có nghĩ qu n trọng và quyết định tới sự phát triển kinh tế của mỗi Quốc gia. Vì vậy, việc đảm bảo nguồn tin đầy đủ, nhanh chóng, chất ƣợng cho mọi ĩnh vực v đời sống xã hội đ ng vấn đề có tính cấp thiết.
Đối với Việt N m, trong gi i đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc việc đảm bảo và phát triển nguồn tin cho mọi ĩnh vực củ đời sống xã hội nói chung, đặc biệt ĩnh vực kinh tế nói ri ng còn có nghĩ ớn o hơn o giờ hết. Giống nhƣ các ĩnh vực hoạt động kinh tế và xã hội khác, ngành thông tin – thƣ viện (TT-TV) Việt Nam đ ng đứng trƣớc nhiều cơ hội và thách thức. Việc đƣ r những giải pháp nhằm đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động TT-TV đáp ứng nhu cầu xã hội và từng ƣớc hội nhập với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới để cùng chia sẻ, sử dụng kho tàng tri thức của nhân loại đ ng đƣợc ng nh thƣ viện qu n tâm; trong đó c ng tác phát triển nguồn lực thông tin (phát triển NLTT) là vấn đề then chốt hiện nay.[27] Mặt khác, thời đại thông tin bùng nổ vừ cơ hội, vừa là thách thức cho những ngƣời làm công tác TT-TV, đặc biệt là công tác phát triển nguồn tin. Đối với các thƣ viện đại học, việc nắm bắt nhu cầu ngƣời dùng tin (NDT), lựa chọn đƣợc những tài liệu phù hợp và có giá trị nhất, cân đối nguồn inh phí để có thể vừ đảm bảo có đƣợc nguồn tài liệu phục vụ đội ngũ NDT đ ng đảo nhất sinh vi n, đồng thời với việc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 phục vụ các yêu cầu đ o tạo mũi nhọn của một số ngành và nhu cầu nghiên cứu khoa học, giảng dạy của giáo viên và cán bộ nghiên cứu là những thách thức lớn của công tác phát triển nguồn tin.
Thách thức còn nằm ở sự đối lập giữa nguồn kinh phí còn rất hạn hẹp với nhu cầu tin (NCT) ngày càng lớn, sự phát triển đ ạng và cập nhật nhanh chóng của các nguồn tin. Đây y u cầu, nhiệm vụ đặt r đối với công tác phát triển NLTT củ các thƣ viện trƣờng đại học nói chung v Thƣ viện Trƣờng Đại học Thƣơng Mại(ĐHTM) nói ri ng. Thực hiện nghị quyết IX củ Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam, để góp phần thúc đẩy nhanh chóng quá trình hội nhập kinh tế quốc tế với chức năng v nhiệm vụ đặc thù củ Nh trƣờng. Trƣờng ĐHTM nhiều năm qu đặc biệt chú trọng đến việc đổi mới giáo dục v đ o tạo, nâng cao chất ƣợng đ o tạo và nghiên cứu khoa học (NCKH) nhằm cung cấp cho đất nƣớc đội ngũ cán ộ hoạt động trong ĩnh vực thƣơng mại có đầy đủ phẩm chất chính trị vững v ng v trình độ chuyên môn cao, sâu rộng đáp ứng nhiệm vụ mới củ đất nƣớc trong gi i đoạn đổi mới.[14] Cùng với hoạt động khác củ Nh trƣờng, hoạt động TT-TV không ngừng đƣợc chú trọng v đầu tƣ nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ th ng tin cho đội ngũ cán ộ, giáo vi n v sinh vi n trong v ngo i trƣờng đặc biệt là việc đảm bảo NLTT kinh tế thƣơng mại.
Bên cạnh những thành tích và kết quả m Thƣ viện trƣờng ĐHTM đạt đƣợc, việc tổ chức, khai thác và phát triển NLTT vẫn còn nhiều bất cập, Thƣ viện chƣ xây ựng đƣợc chính sách bổ sung hoàn chỉnh nên công tác bổ sung vẫn còn nhiều bất cập, dẫn đến sự chênh lệch, h ng đồng đều giữa các môn ngành tri thức cũng nhƣ oại hình tài liệu. Hiện nay, NLTT củ thƣ viện chủ yếu là các loại giáo trình và sách tham khảo bằng tiếng việt, nguồn tài liệu nội sinh đã đƣợc thƣ viện quan tâm thu thập, nhƣng thu thập một cách bị động nên vẫn còn hạn chế về số ƣợng. Chƣ thu thập đƣợc tài liệu bài giảng và sáng kiến kinh nghiệm của cán bộ và giảng viên trong trƣờng. Đặc biệt các loại tài liệu điện tử còn quá ít, chƣ đƣợc quan tâm và chú trọng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 phát triển.
Bên cạnh đó c ng tác tổ chức và khai thác các NLTT tại Thƣ viện vẫn còn nhiều bất cập, các kho tài liệu chủ yếu vẫn phục vụ theo hình thức ho đóng. Các sản phẩm và dịch vụ th ng tin chƣ đ ạng, phong phú. Do đó đây vấn đề đặt r đối với Thƣ viện nhằm hƣớng tới mục tiêu xây dựng đƣợc một NLTT phong phú về nội dung (bám sát và phù hợp với các chuy n ng nh đ o tạo củ Nh trƣờng), đồng thời đ ạng hoá về các loại hình tài liệu nhằm đáp ứng tốt NCT ngày một lớn củ các đối tƣợng ngƣời dùng tin tại Thƣ viện. Trong thời gian tới, số ƣợng NDT của Trung tâm TT-TV sẽ tăng nh nh o quy m đ o tạo củ Nh trƣờng ngày một mở rộng, số ƣợng cán bộ, giảng viên và sinh viên các hệ đ o tạo cũng tăng n h ng năm.
Hơn nữ , Trƣờng ĐHTM đã chuyển sang hình thức đ o tạo mới theo học chế tín chỉ o đó đòi hỏi cán bộ giảng dạy và sinh viên phải nghiên cứu tài liệu nhiều hơn để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, giảng dạy và học tập. Trƣớc tình hình đó, đòi hỏi Trung tâm phải có biện pháp hữu hiệu để phát triển NLTT nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao (cả về số ƣợng và chất ƣợng) của NDT. Mặt khác, nguồn tài liệu tại thƣ viện còn chịu sự tác động của các quy luật đặc trƣng của tài liệu đến công tác phát triển NLTT. Hơn nữ inh phí đƣợc cấp cho thƣ viện (đƣợc phân bổ từ nguồn ngân sách củ Nh nƣớc) có hạn mức v đã h ng tăng trong nhiều năm n y [32].Trong khi giá cả của tài liệu liên tục tăng, thƣ viện không thể mu đủ tài liệu theo danh mục của các bộ môn, khoa yêu cầu (chƣ ể việc kinh phí mua tài liệu điện tử v cơ sở dữ liệu đòi hỏi kinh phí khá lớn).
Vậy làm thế n o để phát triển nguồn tin nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của NDT trong khi nguồn kinh phí có hạn? Đây i toán hó cần đƣợc nghiên cứu để tìm ra lời giải hợp lý nhất cho công tác phát triển NLTT tại Trung tâm TT-TV Trƣờng ĐHTM trong gi i đoạn hiện nay. Từ những phân tích trên cho thấy, công tác phát triển NLTT tại Trung tâm TT- TV Trƣờng ĐHTM một vấn đề bức thiết cần phải đƣợc nghiên cứu, phân tích hiện trạng để có những nhận xét, đánh giá hách qu n, nghi m túc; tr n cơ sở đó đƣ r các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 giải pháp phù hợp, khả thi để nâng cao chất ƣợng nguồn lực thông tin và hiệu quả hoạt động củ Thƣ viện. Vì vậy, tôi chọn đề t i “Phát triển nguồn lực thông tin tại Trung tâm Thông tin Thƣ viện Trƣờng Đại học Thƣơng mại” m đề tài luận văn thạc sỹ Khoa học Thƣ viện, với mong muốn vận dụng những kiến thức lý luận đã đƣợc học, kiến thức kinh nghiệm và kỹ năng nghiệp vụ thực tế, đồng thời kế thừa và phát triển các kết quả nghiên cứu của các tác giả trƣớc để nghiên cứu v đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu NDT trong gi i đoạn mới, từ đó nâng cao chất ƣợng đ o tạo và NCKH, đồng thời đáp ứng sự đổi mới phƣơng thức đ o tạo củ Nh trƣờng. Tình hình nghiên cứu Nghiên cứu về nguồn lực thông tin là một trong những đề tài quen thuộc v đã đƣợc đề cập đến trong các cuốn sách tham khảo, các đề tài khoá luận tốt nghiệp đại học, luận văn thạc sỹ và nhiều bài báo của các tác giả trong những năm gần đây.
Về tài liệu tham khảo đƣợc xuất bản: Trƣớc hết phải kể đến cuốn sách của PGS. Nguyễn Hữu H ng “Thông tin - từ lý luận đến thực tiễn” (2005) trong đó tại phần 2- Tổ chức và quản lý thông tin có các bài viết nhƣ “Phát triển thông tin khoa học và công nghệ để trở thành nguồn lực”, “Tổ chức và quản lý hoạt động thông tin khoa học và công nghệ trước thềm thế kỷ XXI”, “Vấn đề phát triển và chia sẻ nguồn lực thông tin số hoá tại Việt Nam”…[9] Tác giả L Văn Viết, với cuốn “Cẩm nang nghề thư viện” o Nh xuất bản Văn hóa -Thông tin ấn h nh năm 2001 tại chƣơng 2 mục I có nêu về công tác bổ sung vốn tài liệu trong thƣ viện [35] , cuốn sách “Thư viện học - những bài viết chọn lọc” o Nh xuất bản Văn hó -Thông tin ấn h nh năm 2006, gồm tập hợp các bài nghiên cứu chọn lọc về ĩnh vực TT-TV đã đƣợc tác giả công bố, trong đó có một số bài viết về nguồn lực th ng tin nhƣ: “Thử bàn về chính sách quốc gia trong công tác thư viện Việt Nam thập niên đầu thế kỷ XXI”[37,tr172-182] , “Phác thảo sơ bộ chính sách quốc gia về nguồn lực thông tin”[37, tr. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Tác giả Phạm Văn Rính, Nguyễn Viết Nghĩ , với cuốn “Phát triển vốn tài liệu trong thư viện và cơ quan thông tin”, o Nx Đại học Quốc gia ấn h nh năm 2007.Nguyễn Viết Nghĩ [20], Bài viết “Phác thảo sơ ộ chính sách về nguồn lực thông tin ” (Tập s n Thƣ viện số 3, 2000) củ TS. L Văn Viết[36], các tác giả khẳng định vị trí quan trọng trong chính sách PT NLTT đối với việc tạo nguồn, xây dựng hệ thống các kho tài liệu củ các thƣ viện v cơ qu n th ng tin.
Những nội dung chủ yếu cần đƣợc đề cập trong chính sách và cách thức trình bày kết cấu của chính sách và một số giải pháp xây dựng chính sách tạo nguồn th ng tin,… Một số i áo hác nhƣ: B i viết “Nguồn tin nội sinh củ trƣờng đại học- Thực trạng và giải pháp phát triển” của Ths.