Chương 1. Cơ sá lý luận về năng lực thông tin Chương 2. năng lực thông tin cāa sinh viên Trưßng Đại hác Nội vÿ Hà Nội Chương 3. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực thông tin cāa sinh viên Trưßng Đại hác Nội vÿ Hà Nội 4 CH¯¡NG 1.
C¡ Sâ LÝ LUÀN VÀ NNG LĂC THÔNG TIN 1. C¢ sã lý luÁn vÁ nng lăc thông tin 1. Khái niệm năng lực thông tin Thuật ngữ năng lực thông tin (Information Literacy) được các nước phát triển trên thế giới sử dÿng nhiều và xuất hián lần đầu tiên á Hoa Kỳ vào những năm 70 cāa thế kỷ 20. [1] Theo UNESCO: <Năng lực thông tin là sự kết hợp cāa kiến thức, sự hiểu biết, các kỹ năng và thái độ mà mỗi thành viên cần hội tÿ đầy đā trong xã hội thông tin.
Khi mỗi cá nhân có năng lực thông tin thì há sẽ phát triển khả năng lựa chán, đánh giá, sử dÿng và trình bày thông tin một cách hiáu quả=. [2] Theo Hepworth đßnh nghĩa đßnh nghĩa năng lực thông tin trong <Các phương pháp cung cấp đào tạo kiến thức thông tin trong giáo dÿc đại hác: Những thách thức đái với nhân lực thư vián= thì năng lực thông tin được nhận dián thông qua cách mà một cá nhân trải nghiám đái với thông tin và gắn kết nó với thế giới cāa riêng há, hay nói cách khác là gắn kết nó với yêu cầu cāa há trong cuộc sáng [3] Theo như báo cáo cāa Āy ban Điều hành về năng lực thông tin thuộc Hội Thư vián Hoa Kỳ - ALA (1989): Năng lực thông tin bao gồm khả năng nhận dạng nhu cầu thông tin, đßnh vß, đánh giá, và sử dÿng thông tin mình cần một cách hiáu quả. [4] Theo ACRL (Association of College and Research Libraries - Hiáp hội các Thư vián Cao đẳng và Nghiên cứu, một bộ phận cāa Hiáp hội Thư vián Hoa Kỳ) nhận đßnh rằng năng lực thông tin là sự tổng hợp cāa sự hiểu biết, thực tißn và khuynh hướng tập trung vào sự gắn kết linh động với há sinh thái thông tin, được cāng cá bái sự tự phản ánh mang tính phản bián. Sự tổng hợp trên bao gồm tìm, đánh giá làm sáng tß, quản lý và sử dÿng thông tin để trả lßi các câu hßi và phát triển những câu hßi mới.
Tạo ra những tri thức mới thông qua sự hợp tác mang yếu tá đạo đức trong các cộng đồng hác tập, hác thuật và thực tißn= [5] CILIP (The Chartered Institute of Library and Information Professionals - Vián Hiến chương Nghề nghiáp Thông tin và Thư vián) mô tả năng lực thông tin như sau: 5 <Năng lực thông tin là biết khi nào và tại sao bạn cần thông tin, nơi để tìm thấy nó, và làm thế nào để đánh giá, sử dÿng và giao tiếp theo một cách có đạo đức=. [6] Theo Vián năng lực thông tin Úc và New Zealand, một ngưßi có năng lực thông tin là ngưßi có khả năng: Nhận dạng được nhu cầu tin cāa bản thân; Xác đßnh phạm vi cāa thông tin mình cần; Thẩm đßnh thông tin và nguồn một cách tích cực hiáu quả; Phân loại, lưu trữ, vận dÿng và tái tạo nguồn thông tin được thu thập hoặc tạo ra. Biến nguồn thông tin được lựa chán thành cơ sá tri thức; Sử dÿng thông tin vào hác tập, tạo tri thức mới giải quyết vấn đề và ra quyết đßnh hiáu quả. Nắm bắt được các khía cạnh kinh tế, pháp luật, chính trß, văn hóa trong sử dÿng thông tin; Truy cập và sử dÿng các nguồn thông tin hợp pháp và hợp đạo đức; Sử dÿng thông tin và tri thức để thực hián quyền công dân và trách nhiám xã hội; Trải nghiám năng lực thông tin cũng như một phần cāa hác tập độc lập cũng như hác tập suát đßi.
[7] <Năng lực thông tin= trong tiếng Viát đôi khi được hiểu là kỹ năng thông tin, kiến thức thông tin. Gần đây, á Viát Nam, trên các dißn đàn, tạp chí chuyên ngành xuất hián một sá tác giả có công trình nghiên cứu về <năng lực thông tin=. Nội dung cāa các khái niám sử dÿng trên đều giáng nhau và thưßng được sử dÿng trong các bài báo. Qua khảo sát các tài liáu liên quan, có thể thấy hầu hết các tác giả đều có chung quan điểm là đều coi năng lực thông tin là khả năng xác đßnh nhu cầu thông tin, xác đßnh vß trí, nghiên cứu, đánh giá, khả năng sử dÿng thông tin và sự sẵn sàng tiếp nhận thông tin và chia sẻ thông tin đó với những ngưßi khác.
Đặc điểm cơ bản năng lực thông tin Năng lực về cơ bản không phải là thứ sẵn có mà nó được hình thành‚ có được qua quá trình hác tập‚ rèn luyán tại trưßng hác‚ cơ sá giáo dÿc hoặc qua chính những trải nghiám thực tế trong cuộc sáng thưßng ngày cāa mỗi ngưßi. + Mức độ năng lực cāa mỗi ngưßi trong xã hội là hoàn toàn khác nhau‚ tùy thuộc vào ván sáng‚ sự tiếp thu kiến thức và sự hiểu biết về từng lĩnh vực cāa mỗi ngưßi. + Năng lực thì gắn liền với từng hoạt động cÿ thể và được biểu hián qua cách giải quyết công viác‚ thực hián nhiám vÿ cāa mỗi ngưßi. 6 + Năng lực cũng chßu sự chi phái‚ sự ảnh hưáng từ rất nhiều yếu tá như là con ngưßi‚ môi trưßng làm viác‚ môi trưßng giáo dÿc‚ v.
Nßi dung căa nng lăc thông tin Nội dung cāa năng lực thông tin gồm 5 yếu tá, đó là: • Xác đßnh nhu cầu tin • Đßnh vß thông tin • Đánh giá thông tin • Tổ chức thông tin • Sử dÿng thông tin 1. Xác định nhu cầu tin Thông tin là sự thật, suy nghĩ hoặc dữ liáu được truyền đạt hoặc mô tả thông qua nhiều phương tián khác nhau, như thông tin liên lạc bằng văn bản, bằng miáng, hình ảnh và âm thanh. Đó là kiến thức được chia sẻ hoặc thu được thông qua hác tập, hướng dẫn, điều tra hoặc tin tức và bạn chia sẻ nó thông qua hành động giao tiếp, dù bằng lßi nói, không lßi nói, bằng hình ảnh hoặc thông qua chữ viết. Thông tin có nhiều tên khác nhau, bao gồm thông tin tình báo, thông điáp, dữ liáu, tín hiáu hoặc sự thật.
Thông tin là khái niám trừu tượng và cũng là đơn vß để dißn tả các thực thể và phi thực thể nhưng đßnh nghĩa thông tin là không tháng nhất ngay cả đái với các từ điển. Từ điển Oxford English Dictionary cho rằng thông tin là <điều ngưßi ta đánh giá hoặc nói đến; là tri thức, tin tức= còn theo từ điển Bách khoa toàn thư Viát Nam thì thông tin là <một khái niám cơ bản cāa khoa hác hián đại, khái quát về các điều hiểu biết, tri thức thu được qua nghiên cứu, khảo sát hoặc trao đổi giữa các đái tượng với nhau=. Nhu cầu là một hián tượng tâm lý cāa con ngưßi; là đòi hßi, mong muán, nguyán váng cāa con ngưßi về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển. Tùy theo trình độ nhận thức, môi trưßng sáng, những đặc điểm tâm sinh lý, mỗi ngưßi có những nhu cầu khác nhau.
Từ đây ta có thể suy ra khái niám xác đßnh nhu cầu tin á đây là gì. Xác đßnh nhu cầu tin gồm xác đßnh vấn đề cần nghiên cứu (tìm hiểu), từ khóa hoặc chā đề phản ánh vấn đề cần nghiên cứu, nguồn (há tháng) cung cấp thông tin về vấn đề cần nghiên cứu. Định vị thông tin Để có thể khai thác, sử dÿng có hiáu quả thông tin, cũng như giảm bớt các chi phí về mặt thßi gian, công sức cho viác tìm tin thì trước hết, con ngưßi cần có khả năng xác đßnh đc một cách đúng và đầy đā các nguồn, há tháng thông tin nào là có khả năng đáp ứng được nhu cầu cāa mình. Hián tồn tại một sá cơ quan thông tin – thư vián khác nhua, theo các dấu hiáu phân chia khác nhau.
Dựa vào tính chất cāa nguồn tài liáu mà cơ quan trực tiếp quản lý, ngưßi ta chia các cơ quan này thành 5 loại chính: 1) Các cơ quan chā yếu lưu giữ các xuất bản phẩm (gồm sách, báo, tạp chí,…) 2) Các cơ quan chā yếu lưu giữ và tạo lập các tư liáu khoa hác (gồm các báo cáo khoa hác, các công trình tư liáu khoa hác, kết quả các đề tài khoa hác, báo cáo điền dã, thông tin điều tra cơ bản,…) 3) Các cơ quan chā yếu lưu giữ và tạo lập các loại ấn phẩm phân tích – tổng hợp thông tin (gồm các tổng luận, tổng quan khoa hác , báo cáo thưßng niên cāa các tổ chức, ngành khoa hác,…) 4) Các cơ quan chā yếu lưu giữ và tạo lập các cơ sá dữ liáu (gồm các loại hình tài liáu sá hóa, chā yếu là các cơ sá dữ liáu như các cơ sá dữ liáu thư mÿc và được lưu giữ trên các đĩa CD – ROM, sau này có thể tồn tại dưới dạng các OPAC,…) 5) Các cơ quan chā yếu quản trß và khai thác các mạng thông tin (Hián tại được xem là các nhà quản trß mạng thông tin, cổng thông tin, ICP - Internet Computer Protocol là giao thức blockchain có khả năng quản lý, vận hành một mạng lưới dữ liáu bằng các node chạy trên các máy chā trên toàn thế giới. ICP sử dÿng các smart contract để tạo ra một blockchain có khả năng má rộng cao và khả năng phát triển ứng dÿng dß dàng. ICP là một trung tâm dữ liáu có tính phi tập trung, không phÿ thuộc vào bất cứ một há tháng máy tính nhß lẻ nào, mà hoạt động bằng sự đóng góp cāa tất cả các máy tính cá nhân trong há tháng. Điều này khiến cho bảo mật mạng lưới được đảm bảo, cũng như khiến cho quá trình phát triển front-end website trá nên dß dàng khi ngưßi dùng có thể truy cập ứng dÿng qua các trình duyát web và đián thoại; ISP - Internet Service Provider hoặc nhà cung cấp dßch vÿ mạng 8 chuyên cung cấp các giải pháp kết nái mạng toàn cầu cho các đơn vß, tổ chức hay cá nhân ngưßi dùng.
Có thể hiểu ISP là một sợi dây kết nái máy tính trên toàn cầu với máy chā mạng internet, để kết nái với các máy tính khác trên thế giới, ta phải thực hián đăng ký với một nhà cung cấp dßch vÿ mạng để có thể truy cập vào há tháng cāa bạn; và IXP - Internet Exchange Point, điểm trao đổi Internet là một đßa điểm thực mà qua đó các công ty cơ sá hạ tầng Internet, ví dÿ như nhà cung cấp dßch vÿ Internet (Internet Service Provides / ISP) và CDN kết nái với nhau.
