Luận văn: Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo huyện Vân Đồn, Quảng Ninh

Phân tích chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại Vân Đồn, Quảng Ninh. Nghiên cứu thực tiễn và đề xuất giải pháp hiệu quả cho tương lai.

• Tác giả: Bùi Thị Hằng Nga
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo từ thực tiễn huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo

Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Khu vực biển đảo có tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý và cảnh quan du lịch. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế biển đảo cũng面临 nhiều thách thức như hạn chế về cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và tác động của biến đổi khí hậu. Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo nhằm mục đích thu hút các nguồn lực đầu tư vào khu vực này, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

1.1. Khái niệm và mục tiêu của chính sách

Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo là các biện pháp nhằm thu hút đầu tư vào khu vực biển đảo, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu của chính sách là tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, đồng thời đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

1.2. Vai trò của chính sách thu hút đầu tư

Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Việc thu hút đầu tư vào khu vực biển đảo sẽ giúp tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương, đồng thời góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế quốc gia.

II. Phân tích thực trạng chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo Vân Đồn

Huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh có nhiều tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và vị trí địa lý. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại đây vẫn còn nhiều hạn chế. Một số vấn đề tồn tại như cơ sở hạ tầng còn hạn chế, nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu, thủ tục hành chính còn phức tạp.

2.1. Tình hình thực thi chính sách

Việc thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân

Một số hạn chế trong việc thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh như cơ sở hạ tầng còn hạn chế, nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu, thủ tục hành chính còn phức tạp.

III. Giải pháp đẩy mạnh thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo

Để đẩy mạnh thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh, cần có các giải pháp toàn diện. Một số giải pháp như cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

3.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Cải thiện cơ sở hạ tầng là một trong những giải pháp quan trọng để đẩy mạnh thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là một giải pháp quan trọng để đẩy mạnh thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh.

IV. Kết luận và ứng dụng

Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Để đẩy mạnh thực thi chính sách, cần có các giải pháp toàn diện như cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

4.1. Kết luận

Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.

4.2. Ứng dụng

Các giải pháp đẩy mạnh thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện đảo Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh có thể được ứng dụng trong thực tiễn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu kinh tế Vân Đồn là quần thể hải đảo đặc thù miền Đông Bắc với hơn 600 hòn đảo lớn nhỏ, sở hữu diện tích đất tự nhiên 551,33 km2 (chiếm 9,3% diện tích toàn tỉnh Quảng Ninh) và vùng biển rộng 1.620 km2. Trong giai đoạn 2012-2019, tỉnh Quảng Ninh đã tập trung huy động trên 57.600 tỷ đồng (tương đương khoảng 2,62 tỷ USD) để đầu tư nâng cấp hạ tầng đồng bộ. Mặc dù giữ vị trí cửa ngõ giao thương chiến lược trong Vịnh Bắc Bộ và sở hữu bề dày lịch sử thương cảng cổ từ năm 1149, công tác triển khai chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại đây vẫn gặp nhiều rào cản về cơ chế thể chế, giải phóng mặt bằng, bảo tồn đa dạng sinh học và sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện cả về quy trình tổ chức và nội dung thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo tại huyện Vân Đồn từ năm 2007 (thời điểm ban hành Quyết định số 120/2007/QĐ-TTg) đến năm 2020, định hướng tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 226/QĐ-TTg. Nghiên cứu chỉ ra những thành tựu nổi bật khi nguồn vốn ngoài ngân sách chiếm tới 70% tổng vốn đầu tư, cùng mô hình đối tác công - tư tạo đòn bẩy tài chính gấp 10 lần vốn mồi ngân sách. Qua việc phân tích những bất cập thực tiễn, luận văn cung cấp các luận cứ khoa học quan trọng giúp hoàn thiện chính sách công, thúc đẩy kinh tế biển đảo phát triển hiện đại gắn liền với bảo đảm quốc phòng, an ninh chủ quyền quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên mô hình chu trình chính sách công và lý thuyết thực thi chính sách của Thomas Dye cùng mô hình khung của Daniel A. Mazmanian và Paul A. Sabatier (1983). Thực thi chính sách được tiếp cận dưới góc độ là quá trình chuyển hóa các quyết định, quy định pháp luật của Nhà nước thành các chương trình hành động thực tế nhằm tạo ra những biến chuyển kinh tế - xã hội cụ thể. Song song đó, nghiên cứu kết hợp lý thuyết phát triển kinh tế biển toàn diện và bền vững theo tinh thần Nghị quyết số 36-NQ/TW năm 2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Chính sách công: Tập hợp các quyết định có liên quan của các cơ quan nhà nước nhằm lựa chọn mục tiêu và giải pháp giải quyết các vấn đề thực tiễn.
• Thực thi chính sách: Quá trình đưa các quyết định quản lý nhà nước vào cuộc sống thông qua quy trình 5 bước gồm lập kế hoạch, tuyên truyền, phân công phối hợp, đôn đốc giám sát và kiểm tra đánh giá.
• Thu hút đầu tư: Hoạt động quảng bá, xúc tiến, hỗ trợ và ban hành cơ chế ưu đãi nhằm huy động vốn, công nghệ và nhân lực từ khối tư nhân và quốc tế.
• Phát triển kinh tế biển đảo: Khai thác tổng hợp các tiềm năng không gian biển, đảo (du lịch, cảng biển, thủy sản) gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và bảo đảm an ninh quốc phòng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh và báo cáo định kỳ giai đoạn 2007-2020 từ Ban Quản lý Khu kinh tế Vân Đồn. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 54 dự án đầu tư ngoài ngân sách còn hiệu lực và 22 dự án động lực ưu tiên đầu tư với tổng quy mô vốn hàng chục nghìn tỷ đồng.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling) tập trung vào 44 dự án hợp tác công - tư (PPP) với tổng vốn 44.495 tỷ đồng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, tiêu biểu là tổ hợp Sân bay quốc tế Vân Đồn (7.500 tỷ đồng) và các tuyến đường cao tốc huyết mạch. Việc lựa chọn phương pháp phân tích - tổng hợp và diễn giải - quy nạp cho phép đối chiếu đa chiều giữa quy định pháp lý và kết quả giải ngân thực tế, đảm bảo đánh giá khách quan từng khâu trong quy trình tổ chức thực thi chính sách tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính sách thu hút đầu tư tại Vân Đồn đã tạo bước đột phá trong việc đa dạng hóa nguồn lực thông qua cơ chế đối tác công - tư (PPP). Trong tổng số hơn 57.600 tỷ đồng vốn huy động cải thiện hạ tầng giai đoạn 2012-2019, nguồn vốn ngoài ngân sách chiếm ưu thế vượt trội với 40.300 tỷ đồng (tương đương 70%). Nguồn vốn ngân sách nhà nước đóng vai trò vốn mồi với 17.300 tỷ đồng (chiếm 30%), trong đó ngân sách địa phương đóng góp 15.250 tỷ đồng (chiếm 26,4%) và ngân sách trung ương là 2.050 tỷ đồng (chiếm 3,6%). Tỷ lệ đòn bẩy tài chính ghi nhận 1 đồng vốn ngân sách thu hút gần 10 đồng vốn từ khu vực tư nhân.

Thứ hai, tỉnh Quảng Ninh đã tái cơ cấu mạnh mẽ chi ngân sách, nâng tỷ lệ chi đầu tư phát triển từ 52,6% năm 2015 lên 64,96% năm 2016, đạt 66,7% năm 2017 và duy trì 66,6% năm 2018. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2016-2020 ước đạt 340.850 tỷ đồng, tăng hơn 1,5 lần so với giai đoạn 2011-2015, tạo nền tảng vững chắc cho huyện đảo bứt phá.

Thứ ba, hạ tầng giao thông kết nối liên vùng được hoàn thiện nhanh chóng, mở đường cho các tập đoàn chiến lược triển khai các dự án quy mô lớn. Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn đạt cấp 4E với đường băng 3,6 km và công suất 2,5 triệu lượt khách/năm đã chính thức đi vào vận hành từ cuối năm 2018. Khu tổ hợp nghỉ dưỡng Sonasea Vân Đồn Harbor City quy mô 358,3 ha đã giải ngân khoảng 2.000 tỷ đồng xây dựng hạ tầng, hoàn thành 98% khối lượng 192 căn shoptel và bãi tắm dài 2 km. Tập đoàn Sun Group đầu tư chuỗi dự án tổng vốn đăng ký khoảng 72.000 tỷ đồng, bao gồm dự án Premier Villas Vân Đồn quy mô khoảng 2.000 ha với tổng mức 42.000 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Thành công trong thực thi chính sách tại Vân Đồn bắt nguồn từ phương châm "lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư" và việc linh hoạt thí điểm các mô hình "đầu tư công - quản lý tư", "đầu tư tư - sử dụng công" theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TU. Mô hình Trung tâm Hành chính công và Ban Xúc tiến và Hỗ trợ đầu tư cấp tỉnh đã rút ngắn tối đa thời gian thẩm định hồ sơ, củng cố niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp.

Khi đối chiếu với các mô hình khu kinh tế biển như Cát Hải (Hải Phòng) hay Phú Quốc (Kiên Giang - nơi đạt doanh thu du lịch 5.517 tỷ đồng năm 2018, tăng 39,5%), Vân Đồn có lợi thế cạnh tranh vượt trội về chuỗi hạ tầng giao thông không - thủy - bộ đồng bộ. Dữ liệu thực thi chính sách tại Vân Đồn có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cơ cấu nguồn vốn (tỷ trọng 30% ngân sách so với 70% tư nhân) và bảng tổng hợp tiến độ 22 dự án ưu tiên nhằm làm rõ hiệu quả điều phối nguồn lực. Tuy nhiên, huyện đảo đang đứng trước sức ép lớn về bảo tồn tài nguyên, trong bối cảnh cả nước mất khoảng 15.000 ha rừng ngập mặn mỗi năm và 80% rạn san hô đang trong tình trạng rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách thu hút đầu tư tại huyện đảo Vân Đồn:

1. Hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục hành chính: Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh chủ trì phối hợp cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư rà soát, cụ thể hóa các cơ chế ưu đãi đặc thù theo Quyết định số 226/QĐ-TTg. Mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết các thủ tục cấp phép đầu tư và đất đai trong giai đoạn 2021-2023.
2. Tái cơ cấu ngành kinh tế biển mũi nhọn: Ban Quản lý Khu kinh tế Vân Đồn phối hợp Sở Du lịch định hướng thu hút các dự án du lịch sinh thái cao cấp, công nghiệp giải trí có casino và logistics hàng hải chất lượng cao. Đặt mục tiêu nâng tỷ trọng ngành dịch vụ - du lịch chiếm trên 65% cơ cấu kinh tế toàn huyện vào năm 2025.
3. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Ninh liên kết với các cơ sở đào tạo đại học xây dựng chương trình đào tạo nghề tiêu chuẩn quốc tế cho cư dân bản địa, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn đạt 85% vào năm 2025.
4. Bảo vệ môi trường sinh thái và ứng phó biến đổi khí hậu: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh triển khai lắp đặt trạm quan trắc môi trường biển tự động tại vịnh Bái Tử Long, bảo đảm 100% các khu phức hợp nghỉ dưỡng và đô thị biển xử lý nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi xả thải giai đoạn 2021-2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Vận dụng khung lý thuyết và quy trình 5 bước thực thi chính sách để xây dựng cơ chế quản lý khu kinh tế ven biển, hoàn thiện quy định pháp luật về đầu tư công - tư (PPP).
• Lãnh đạo chính quyền địa phương có biển đảo: Tham khảo mô hình cải cách hành chính, bài học kinh nghiệm về đền bù giải phóng mặt bằng và phương thức huy động nguồn vốn ngoài ngân sách từ tỉnh Quảng Ninh.
• Các tập đoàn, doanh nghiệp và nhà đầu tư: Nắm bắt quy hoạch phát triển không gian huyện Vân Đồn đến năm 2040, danh mục 22 dự án trọng điểm ưu tiên và các chính sách ưu đãi đầu tư để lập chiến lược kinh doanh dài hạn.
• Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Chính sách công: Sử dụng làm tài liệu tham khảo với hệ thống dữ liệu thực chứng phong phú về kinh tế biển và phương pháp đánh giá thực thi chính sách tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách thu hút đầu tư tại huyện đảo Vân Đồn có điểm gì đột phá so với các địa phương khác?
Điểm đột phá lớn nhất là việc tỉnh Quảng Ninh tiên phong thí điểm các mô hình hợp tác công - tư (PPP) với phương châm lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư. Giai đoạn 2012-2019, nguồn vốn ngoài ngân sách chiếm tới 70% (40.300 tỷ đồng) trong tổng số 57.600 tỷ đồng vốn hạ tầng, tạo tỷ lệ đòn bẩy 1 đồng ngân sách thu hút gần 10 đồng vốn xã hội.

Hạ tầng giao thông đóng vai trò như thế nào trong sự phát triển của Khu kinh tế Vân Đồn?
Hạ tầng giao thông là tiền đề then chốt mở đường cho các dòng vốn lớn. Việc đưa vào vận hành Sân bay quốc tế Vân Đồn vốn đầu tư 7.500 tỷ đồng, kết hợp cùng tuyến cao tốc kết nối Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái đã rút ngắn thời gian di chuyển, tạo sức hút để các tập đoàn lớn đăng ký đầu tư trên 72.000 tỷ đồng.

Những rào cản lớn nhất trong quá trình tổ chức thực thi chính sách tại địa phương là gì?
Các thách thức chủ yếu bao gồm sự thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng cao, năng lực của một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế, áp lực bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và nguy cơ suy thoái môi trường vịnh biển trước tốc độ đô thị hóa nhanh.

Chính quyền tỉnh Quảng Ninh đã áp dụng những cải tiến nào trong bộ máy thực thi chính sách?
Tỉnh đã thí điểm thành lập Trung tâm Hành chính công, Ban Xúc tiến và Hỗ trợ đầu tư cấp tỉnh, đồng thời duy trì tỷ lệ chi đầu tư phát triển trong tổng chi ngân sách trên 66% giai đoạn 2017-2018 nhằm đảm bảo nguồn lực cho giải phóng mặt bằng và hỗ trợ nhà đầu tư.

Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Đồn đến năm 2040 theo Quyết định số 226/QĐ-TTg có định hướng gì mới?
Quy hoạch mở rộng phạm vi nghiên cứu toàn bộ diện tích 581,83 km2 đất tự nhiên và vùng biển, hướng tới phát triển kinh tế biển đa ngành, xây dựng trung tâm công nghiệp giải trí có casino, dịch vụ du lịch biển đảo cao cấp và đầu mối giao thương quốc tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chu trình thực thi chính sách công và kinh tế biển đảo trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Khẳng định tính đúng đắn và hiệu quả vượt trội của mô hình hợp tác công - tư (PPP) khi huy động thành công hơn 57.600 tỷ đồng phát triển hạ tầng huyện đảo Vân Đồn.
• Đánh giá vai trò then chốt của các công trình động lực như Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, hệ thống cao tốc liên vùng và các quần thể đô thị nghỉ dưỡng cao cấp.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình triển khai chi tiết giai đoạn 2021-2025 và tầm nhìn 2030 về thể chế, nhân lực và bảo vệ môi trường.
• Mở ra hướng nghiên cứu ứng dụng cho các địa phương ven biển khác trên toàn quốc trong việc hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh thu hút đầu tư.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và cộng đồng học thuật nhằm thúc đẩy chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I của Luận văn, có thể tổng hợp một khái niệm chung nhất về chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo như sau: Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo là một tập hợp các văn bản, quyết định, chương trình, hành động, của các cơ quan, các cấp có thẩm quyền, tạo điều kiện môi trường thuận lợi, bình đẳng nhằm quảng bá, xúc tiến, hỗ trợ, khuyến khích các nhà đầu tư bỏ vốn, tài sản, nhân lực,. điều kiện tốt nhất để thực hiện mục đích đầu tư phát triển kinh tế, xã hội biển đảo hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, sử dụng hợp lý, hiệu quả nguồn tài nguyên biển, đảo, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và đảm bảo quốc phòng an ninh. Người ta thường căn cứ vào các lĩnh vực khác nhau để phân loại chính sách theo nhóm, VD: nhóm chính sách về kinh tế, nhóm chính sách xã hội, nhóm chính sách đối ngoại, nhóm chính sách quốc phòng… ở đây có thể xếp chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo vào cả 04 nhóm nói trên vì chính sách này có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống kinh tế, xã hội. * Mục tiêu, nội dung, hình thức của chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo Nhận thức rõ tầm quan trọng của biển, đồng thời để khai thác hiệu quả các cơ hội mà biển đem lại, cũng như giảm những thách thức và nguy cơ đối với tài nguyên và môi trường biển, nước ta đã và đang triển khai nhiều chủ trương, chính sách, giải pháp để đưa nước ta trở thành quốc gia biển mạnh vào năm 2045.

Đại hội lần thứ VIII của Đảng (tháng 6/1996), lần đầu tiên Đảng ta bàn về phát triển các lĩnh vực liên quan đến biển, đặc biệt là các giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo. Nghị quyết Đại hội VIII chỉ rõ: “Vùng biển và ven biển là địa bàn chiến lược về kinh tế và an ninh, quốc phòng, có nhiều lợi thế phát triển và là cửa mở lớn của cả nước để đẩy mạnh giao lưu quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài. Khai thác tối đa tiềm năng và các lợi thế của vùng biển và ven biển, kết hợp với an ninh, quốc phòng, tạo thế và lực để phát triển mạnh kinh tế - xã hội, bảo vệ và làm chủ vùng biển của Tổ quốc” [1]. Chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo đã được Đảng và Nhà nước ta nêu ra trong nhiều văn bản như: Quyết định số 120/2007/QĐ-TTg ngày 26/7/2007 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập và ban hành Quy chế hoạt động của khu kinh tế Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh, quy định hoạt động, một số chính sách quản lý nhà nước, quyền, nghĩa vụ, hoạt động đầu tư trên địa bàn với mục tiêu thu hút đầu tư xây dựng và phát triển KKT Vân Đồn gắn với quy hoạch phát triển vùng, đưa Vân Đồn trở thành trung tâm du lịch sinh thái biển đảo chất lượng cao; trung tâm hàng không quốc tế, trung tâm dịch vụ cao cấp và là đầu mối giao thương quốc tế, đóng góp tăng trưởng kinh tế, phát triển bền vững cho tỉnh Quảng Ninh [16]; 10 Nghị quyết số 36-NQ/TW do Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII ban hành ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Mục tiêu tổng quát của Chiến lược là: Đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; đạt cơ bản các tiêu chí về phát triển bền vững kinh tế biển; hình thành văn hóa sinh thái biển; chủ động ứng phó biến đổi khí hậu (BĐKH), nước biển dâng; ngăn chặn xu thế ô nhiễm, suy thoái môi trường biển, tình trạng sạt lở bờ biển và xâm thực; phục hồi và bảo tồn các hệ sinh thái biển quan trọng; tập trung xây dựng và nhân rộng các mô hình khu kinh tế, khu công nghiệp sinh thái ven biển gắn với hình thành và phát triển các trung tâm kinh tế biển mạnh … Chiến lược cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 cho từng lĩnh vực về: kinh tế biển, xã hội, khoa học, công nghệ, phát triển nguồn nhân lực biển; môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH), nước biển dâng [2]. Trải qua hơn 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, các hoạt động kinh tế biển, các vùng biển, ven biển đang trở thành động lực xây dựng, phát triển đất nước; hệ thống kết cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư; đời sống vật chất và tinh thần của người dân vùng biển được cải thiện. Các chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo, các công trình nghiên cứu khoa học, điều tra cơ bản, phát triển nguồn nhân lực về biển đạt được nhiều kết quả tích cực, điều này góp phần không nhỏ tạo ra việc làm ổn định cho khoảng 9 triệu người, thay đổi về cơ cấu ngành, nghề theo hướng hiện đại hóa. Trong khi đó, các chính sách về quốc phòng - an ninh đóng góp rất tích cực vào bảo vệ chủ quyền biển, đảo, kiềm chế được xung đột; công tác đối ngoại, hợp tác quốc tế về biển được triển khai chủ động, toàn diện, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế biển, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế biển.

Không chỉ quan hệ chặt chẽ với quốc phòng, an ninh, các chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo còn gắn chặt với công tác đối ngoại. Việt Nam tăng cường thúc đẩy quan hệ với các nước, nhất là các nước có lợi ích, có tiềm lực về biển trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, cùng có lợi; kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo và các lợi ích hợp pháp, chính đáng của quốc gia; chủ động, tích cực giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác để phát triển, trong đó có phát triển kinh tế biển. Đồng thời, chúng ta thúc đẩy các hoạt động hợp tác quốc tế trong quản lý, sử dụng, bảo tồn bền vững biển, đại dương và tiếp tục đẩy mạnh hợp tác, tranh thủ sự hỗ trợ của các đối tác, các tổ chức quốc tế và khu vực để phát triển nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng vùng biển, ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại vào các lĩnh vực về biển. Các giải pháp này góp phần giải quyết tranh chấp, xác định rõ quyền lợi của các quốc gia trên biển, tạo điều kiện cho việc phát triển quan hệ và là cơ sở cho việc hợp tác lâu dài; mở rộng hiểu biết, tin cậy, tạo cơ sở thuận lợi cho việc giải quyết tranh chấp, cũng như nâng cao năng lực quốc gia trong việc sử dụng và khai thác, phát triển kinh tế biển bền vững.

* Quy trình thực thi của chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo 11 Quy trình thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo gồm các bước sau: (i) Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo Tổ chức thực thi chính sách là quá trình phức tạp, diễn ra trong một thời gian dài, vì thế cần lập kế hoạch, chương trình để các cơ quan nhà nước triển khai thực hiện chính sách một cách chủ động. Kế hoạch này phải được xây dựng trước khi đưa chính sách vào cuộc sống, các cơ quan triển khai từ trung ương đến địa phương đều phải lập kế hoạch. Kế hoạch đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các tổ chức xác định các nguồn lực cần thiết, những hoạt động cần triển khai, thời gian thực hiện và các bên liên quan cần thiết tham gia vào việc thực thi chính sách. Với chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo, bộ máy chính quyền ở cấp Trung ương phải đề ra những chủ trương, đường lối, chính sách mang tính định hướng tổng quát Bộ máy chính quyền ở địa phương căn cứ vào những chủ trường, đường lối, chính sách đã được cấp Trung ương định hướng để xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng giai đoạn và hướng dẫn các cấp thấp hơn thực hiện công việc cụ thể (ii) Phổ biến, tuyên truyền về chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo Tuyên truyền vận động nhân dân tham gia thực hiện chính sách là một hoạt động quan trọng, có ý nghĩa lớn với cơ quan nhà nước và các đối tượng thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo.

Phổ biến, tuyên truyền chính sách tốt giúp cho các đối tượng chính sách và người dân tham gia thực thi hiểu rõ về chính sách để họ tự giác thực hiện; đồng thời, còn giúp cán bộ, công chức, các cơ quan tổ chức thực thi có trách nhiệm tổ chức thực thi chính sách nhận thức được tính chất đầy đủ, trình độ, quy mô của chính sách đối với đời sống xã hội để chủ động tìm kiếm các giải pháp thích hợp cho việc thực hiện mục tiêu chính và triển khai thực hiện có hiệu quả. Việc tuyên truyền cần phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, kể cả khi chính sách đang được thực thi để các đối tượng cần được tuyên truyền luôn củng cố lòng tin vào chính sách và tích cực thực thi chính sách. Việc phổ biến, tuyên truyền chính sách được thực hiện bằng nhiều hình thức như: trực tiếp tiếp xúc, trao đổi với các đối tượng tiếp nhận hoặc gián tiếp qua các phương tiện thông tin đại chúng. Tùy vào điều kiện cụ thể mà có thể lựa chọn hình thức tuyên truyền phù hợp.

Việc làm này cần được tăng cường đầu tư về trình độ chuyên môn, phẩm chất chính trị, trang thiết bị kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng tuyên truyền, vận động. Trong thực tế, có không ít cơ quan, địa phương do thiếu năng lực tuyên truyền, vận động đã làm cho chính sách bị biến dạng, làm cho lòng tin của nhân dân vào nhà nước bị giảm sút. (iii) Phân công, phối hợp thực hiện chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo 12 Tổ chức thực hiện chính sách sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đảo cần có sự chung tay thực hiện của nhiều cấp, nhiều ngành ở nhiều lĩnh vực, địa phương khác nhau.