Tìm hiểu công tác phát triển nguồn tin tại Trung tâm Học liệu Đại học Điện lực Hà Nội

Bài viết cung cấp thông tin chi tiết về công tác phát triển nguồn tin tại TTHL ĐH Điện lực, tập trung vào các phương pháp và chiến lược hiệu quả.

• Tác giả: Trần Anh Thư
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Bích Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học thư viện
• Đề tài: Tìm hiểu công tác phát triển nguồn tin tại Trung tâm học liệu Đại học Điện lực Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về công tác phát triển nguồn tin tại TTHL ĐH Điện lực

Phát triển nguồn tin là hoạt động cốt lõi trong quản lý thông tin thư viện hiện đại. Tại Trung tâm Học liệu (TTHL) Đại học Điện lực, công tác này đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học. Nguồn tin bao gồm tất cả tài liệu, dữ liệu phục vụ nhu cầu học tập và nghiên cứu của cán bộ, giảng viên, sinh viên. Quá trình phát triển nguồn tin đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, nhân lực và kinh phí. TTHL Đại học Điện lực được thành lập với chức năng thu thập, xử lý, bảo quản và cung cấp thông tin phục vụ đào tạo. Trung tâm hiện quản lý nhiều loại tài liệu từ truyền thống đến điện tử. Công tác phát triển nguồn tin tại đây chịu ảnh hưởng bởi đặc thù ngành điện lực. Nhu cầu tin của người dùng ngày càng đa dạng, đòi hỏi nguồn tin phải được cập nhật liên tục. Việc xây dựng hệ thống nguồn tin phong phú, đáp ứng yêu cầu chuyên ngành là nhiệm vụ trọng tâm của TTHL.

1.1. Khái niệm nguồn tin và phát triển nguồn tin

Nguồn tin là tập hợp các tài liệu, dữ liệu thông tin được thu thập, tổ chức để phục vụ nhu cầu khai thác sử dụng. Phát triển nguồn tin là quá trình xây dựng, bổ sung và hoàn thiện hệ thống tài liệu trong thư viện. Hoạt động này bao gồm nhiều khâu: xác định nhu cầu, lựa chọn, mua sắm, tiếp nhận và xử lý tài liệu. Phát triển nguồn tin không chỉ dừng lại ở việc bổ sung số lượng mà còn chú trọng chất lượng, tính phù hợp với đối tượng phục vụ. Đây là quá trình liên tục, đòi hỏi chiến lược dài hạn và nguồn lực đầu tư thích hợp.

1.2. Vai trò của nguồn tin trong hoạt động thông tin thư viện

Nguồn tin là nền tảng quyết định chất lượng hoạt động thông tin thư viện. Hệ thống nguồn tin phong phú giúp đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dùng. Nguồn tin chất lượng cao hỗ trợ hiệu quả công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học. Thư viện có nguồn tin đầy đủ sẽ thu hút được nhiều người sử dụng. Đồng thời, nguồn tin đa dạng còn giúp thư viện thực hiện tốt chức năng giáo dục, bồi dưỡng văn hóa đọc. Vai trò này càng quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

II. Phân tích thực trạng phát triển nguồn tin tại TTHL ĐH Điện lực

Thực trạng công tác phát triển nguồn tin tại TTHL Đại học Điện lực phản ánh nhiều kết quả đạt được song cũng tồn tại không ít hạn chế. Về cơ sở vật chất, Trung tâm được đầu tư 5 máy chủ, 50 máy trạm cùng hệ thống thiết bị hiện đại. Dự án thư viện điện tử ngành điện do Tập đoàn Điện lực Việt Nam thực hiện đã trang bị hạ tầng kỹ thuật tiên tiến. Tuy nhiên, nhiều máy trạm tra cứu chưa được sử dụng hết công năng. Hệ thống tra cứu tài liệu ở tầng 1 vẫn nhập liệu trên Excel, gây khó khăn cho người dùng. Về nguồn tin, TTHL chủ yếu bổ sung tài liệu điện tử, giảm dần tài liệu truyền thống. Nguồn kinh phí hàng năm từ 600-800 triệu đồng, trong đó phần cứng khoảng 400 triệu và phần mềm khoảng 400 triệu. Kinh phí này vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển nguồn tin chuyên ngành điện lực. Đội ngũ nhân lực còn hạn chế về chuyên môn nghiệp vụ thư viện hiện đại.

2.1. Cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện có

TTHL ĐH Điện lực được trang bị hệ thống máy chủ và máy trạm khá hiện đại. Cụ thể gồm 5 máy chủ, trong đó 4 máy chủ của tập đoàn nối đường thuê riêng và 1 máy chủ của trường nối mạng LAN. Hệ thống máy trạm gồm 7 máy nghiệp vụ và 40 máy tra cứu tại tầng 2. Trang thiết bị bổ sung bao gồm máy in laser, máy photo tốc độ cao, hệ thống cổng từ an ninh. Tuy nhiên, việc khai thác tối đa công năng các thiết bị này vẫn còn hạn chế.

2.2. Nguồn kinh phí và hạn chế trong phát triển nguồn tin

Kinh phí phát triển nguồn tin tại TTHL chủ yếu từ ngân sách nhà trường, dao động 600-800 triệu đồng mỗi năm. Nguồn kinh phí bổ sung đến từ phí đền bù tài liệu mất hỏng và sao chụp. Xu hướng hiện tại tập trung đầu tư vào nguồn tin điện tử thay vì tài liệu truyền thống. Tuy nhiên, mức kinh phí này vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu nâng cấp hạ tầng và bổ sung tài liệu chuyên ngành. Việc đa dạng hóa nguồn kinh phí vẫn là thách thức lớn.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả phát triển nguồn tin tại TTHL ĐH Điện lực

Để nâng cao hiệu quả công tác phát triển nguồn tin, TTHL ĐH Điện lực cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần xây dựng chiến lược phát triển nguồn tin dài hạn, gắn với kế hoạch đào tạo của nhà trường. Việc tăng cường hợp tác liên kết với các thư viện, trung tâm thông tin trong ngành điện lực giúp chia sẻ nguồn lực hiệu quả. Đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ nhân viên là nhiệm vụ cấp thiết. Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và khai thác nguồn tin cần được đẩy mạnh. Xây dựng cơ chế thu hút nguồn kinh phí xã hội hóa cũng cần được quan tâm. Nâng cấp hệ thống cơ sở vật chất, đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin. Đa dạng hóa loại hình tài liệu, chú trọng tài liệu số chuyên ngành. Xây dựng chính sách khuyến khích người dùng đóng góp tài liệu. Phát triển dịch vụ thông tin chất lượng cao phục vụ đào tạo và nghiên cứu.

3.1. Tăng cường đầu tư trang thiết bị và công nghệ

Đầu tư nâng cấp hệ thống máy chủ, mở rộng dung lượng lưu trữ dữ liệu số. Trang bị phần mềm quản lý thư viện hiện đại thay thế phương pháp nhập liệu thủ công. Xây dựng cổng thông tin điện tử phục vụ tra cứu trực tuyến từ xa. Nâng cấp hệ thống mạng nội bộ đảm bảo tốc độ truy cập nhanh. Đầu tư thiết bị số hóa tài liệu để bảo tồn và khai thác hiệu quả nguồn tin truyền thống. Hiện đại hóa hệ thống an ninh kiểm soát ra vào thư viện.

3.2. Đa dạng hóa nguồn lực và hợp tác liên kết

Mở rộng hợp tác với các thư viện đại học, viện nghiên cứu trong lĩnh vực năng lượng điện. Tham gia mạng lưới chia sẻ tài nguyên thông tin quốc gia và khu vực. Liên kết với Tập đoàn Điện lực Việt Nam để tiếp cận nguồn tài liệu chuyên ngành. Xây dựng cơ chế tiếp nhận tài liệu hiến tặng từ cựu sinh viên, chuyên gia. Phát triển nguồn tin mở (open access) phục vụ đào tạo và nghiên cứu. Đa dạng hóa hình thức hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thông tin thư viện.

IV. Kết luận và hướng phát triển nguồn tin tương lai

Công tác phát triển nguồn tin tại TTHL Đại học Điện lực đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Trung tâm đã xây dựng được hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật tương đối hiện đại. Nguồn tin được bổ sung theo hướng ưu tiên tài liệu điện tử, phù hợp xu thế chung. Tuy nhiên, nhiều thách thức vẫn đặt ra đòi hỏi sự nỗ lực cải thiện liên tục. Kinh phí hạn hẹp, nhân lực chưa đồng bộ là những rào cản chính. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào chuyển đổi số toàn diện. Xây dựng thư viện số thông minh với khả năng truy cập mọi lúc mọi nơi. Phát triển nguồn tin mở và tài liệu số chuyên ngành điện lực. Nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao về công nghệ thông tin thư viện. Xây dựng mô hình thư viện học thuật hiện đại, thân thiện với người dùng. Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn trong việc cải thiện chất lượng đào tạo tại trường.

4.1. Ý nghĩa thực tiễn của công tác phát triển nguồn tin

Công tác phát triển nguồn tin có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng đào tạo đại học. Hệ thống nguồn tin phong phú hỗ trợ hiệu quả hoạt động giảng dạy và học tập. Nguồn tin chất lượng cao thúc đẩy nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực năng lượng điện. Phát triển nguồn tin còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nhà trường. Đây là yếu tố then chốt trong kiểm định chất lượng giáo dục đại học.

4.2. Định hướng phát triển thư viện số trong tương lai

Thư viện số là xu hướng phát triển tất yếu của các cơ sở giáo dục đại học. TTHL ĐH Điện lực cần xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp. Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại là điều kiện tiên quyết. Xây dựng kho tài liệu số chuyên ngành với giao diện thân thiện. Phát triển dịch vụ thư viện trực tuyến phục vụ đào tạo từ xa. Đào tạo nhân lực có kỹ năng số đáp ứng yêu cầu quản lý thư viện hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN TIN VÀ KHÁI QUÁT VỀ TRUNG TÂM HỌC LIỆU ĐẠI HỌC ĐIỆN LỰC 1. Nguồn tin và vai trò của nguồn tin trong hoạt động thông tin thư viện 1. Khái niệm nguồn tin, phát triển nguồn tin. Vốn tài liệu (VTL) xuất hiện cùng với những thư viện đầu tiên trên thế giới - thế kỷ thứ III trước công nguyên.

Qua hàng ngàn năm, người xưa vẫn không phân biệt VTL và thư viện. Đến thế kỷ XX ở Đức đã xuất hiện một thuật ngữ mới để chỉ VTL “Derfond” nhưng phải đến giữa thế kỷ XX khái niệm VTL mới được hình thành và khai sinh ra những định nghĩa mới về VTL. Theo chuyên gia thư viện Xô Viết E.Samurin định nghĩa: Vốn tài liệu là tổng hợp các xuất bản phẩm, các bản thảo và các tài liệu có trong thư viện, tạo điều kiện cho việc sử dụng của độc giả. Cuối những năm 70 của thế kỷ XX với bùng nổ thông tin VTL được định nghĩa bởi từ điển thuật ngữ tiếng Việt: “VTL là bộ sưu tập các xuất bản phẩm và các vật mang tin, được hình thành phù hợp với chức năng của thư viện, được sử dụng có tính xã hội, được giới thiệu về nhiều phương diện với sự giúp đỡ của hệ thống mục lục”.

Cuốn “Cẩm nang nghề thư viện” của TS.Lê Văn Viết: VTL là bộ sưu tập có hệ thống các tài liệu phù hợp với chức năng, loại hình và đặc điểm của từng thư viện, nhằm phục vụ cho chính người đọc của thư viện hoặc các thư viện khác, được phản ánh toàn diện trong bộ máy tra cứu, cũng như để bảo quản lâu dài trong suốt thời gian được người đọc quan tâm. Theo Pháp lệnh thư viện (năm 2000): VTL thư viện là những tài liệu được sưu tầm, tập hợp theo nhiều chủ đề, nội dung nhất định, được xử lý theo quy tắc, quy trình khoa học nghiệp vụ thư viện để tổ chức phục vụ người đọc đạt hiệu quả cao và được đảm bảo. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngày nay, trong hoạt động TT-TV, cùng với thuật ngữ “vốn tài liệu” là sự xuất hiện thuật ngữ “nguồn tin”. Ở một khía cạnh nào đó nguồn tin có thể được hiểu là vốn tài liệu.

Nguồn tin tồn tại dưới nhiều vật mạng tin và con người có thể khai thác và sử dụng chúng theo nhiều cách khác nhau và những mục đích khác nhau. Có nhiều định nghĩa khác nhau về nguồn tin: Theo nghĩa rộng: nguồn tin tương đương với tiềm lực thông tin bao gồm nguồn tin và các yếu tố khác nhau tạo nên hoạt động thông tin: cơ sở vật chất, kinh phí và nhân lực. Theo nghĩa hẹp: nguồn tin được hiểu là khi sử dụng tương đối phù hợp với nhu cầu tin của nhóm người dùng tin nhất định, được tổ chức quản lý kiểm soát có thể truy cập và chia sẻ dễ dàng. Bao gồm: các dữ liệu được thể hiện dưới dạng văn bản, số, hình ảnh hoặc âm thanh được ghi lại trên phương tiện theo quy ước hoặc không theo quy ước, các sưu tập kiến thức của con người, những kiến thức của tổ chức có thể truy cập và có giá trị cho người sử dụng.

Do đó, nguồn tin là sản phẩm trí tuệ, là sản phẩm lao động khoa học, kiến thức, suy nghĩ, sáng tạo của con người, phản ánh những thông tin được kiểm soát và ghi lại dưới một dạng vật chất nào đó. Từ đó, phát triển nguồn tin là quá trình làm cho nhu cầu thông tin của NDT được đáp ứng kịp thời, đầy đủ, chính xác. Nói cách khác, phát triển nguồn tin là nhằm đáp ứng NCT của NDT. Vai trò của nguồn tin trong hoạt động thông tin- thư viện Nguồn tin có vai trò quan trọng với hoạt động thông tin- thư viện, là một trong những yếu tố quyết định tới sự tồn tại và phát triển của cơ quan thư viện.

Đó là nguyên liệu đầu vào của hoạt động thông tin khoa học trong các cơ quan TT-TV. Nguồn tin chứa đựng những tri thức, kinh nghiệm của loài người được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, tiếp thu những tiến bộ, khai thác và phát triển tri thức của thế hệ trước. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đối với cán bộ thư viện, nguồn tin là đối tượng làm việc hàng ngày (bổ sung, xử lý, phục vụ NDT …). Với NDT nguồn tin là nhân tố quyết định đến sự sáng tạo trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội.

Sự tiến bộ của kỹ thuật và việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin và truyền thông đã làm thay đổi cả về số lượng, chất lượng của nguồn tin. Trong xã hội hiện đại, con người đòi hỏi phải được thỏa mãn nhu cầu thông tin cả về chất và lượng, thông tin không chỉ là tư liệu mà còn các thông tin dữ kiện, âm thanh hình ảnh, thông tin tổng hợp. Nếu được tổ chức tốt, phương thức khai thác hiệu quả sẽ là nhân tố quyết định cho sự tăng trưởng kinh tế tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững và công bằng xã hội. Ở nước ta sự chuyển đổi sang kinh tế thị trường, với sức ép của xu hướng hội nhập toàn cầu đòi hỏi và đặt ra các yêu cầu rất nghiêm ngặt về chất lượng sức cạnh tranh của sản phẩm thông tin.

Do đó nhu cầu thông tin trở lên ngày càng cấp bách và phong phú. Sự phát triển của nền kinh tế tri thức đang diễn ra mạnh mẽ ở nước ta và bước vào xã hội thông tin là một cơ hội, thách thức mới. Do đó vai trò của nguồn tin càng được khẳng định - nguồn tin là nhân tố quyết định hoạt động sáng tạo và chiến lược phát triển thông tin tại các cơ quan TT-TV nói riêng và của toàn xã hội nói chung. Trung tâm học liệu ĐHĐL là một bộ phận gắn liền với sự nghiệp giáo dục đào tạo của Nhà trường.

Chất lượng đào tạo của Nhà trường có đạt hiệu quả cao hay không có một phần đóng góp của hoạt động TT-TV. Do đó, công tác tạo nguồn tin cần được phát triển toàn diện theo kịp sự phát triển của xã hội, đáp ứng nhanh chóng chính xác nhu cầu tin của NDT. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển nguồn tin - Chính sách phát triển 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chính sách phát triển nguồn tin của một quốc gia hay một Trung tâm TTTV có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Một nguồn tin manh, có chất lượng phụ thuộc đầu tiên vào chính sách phát triển.

Chỉ có thông qua chính sách, hoạt động phát triển nguồn tin mới có định hướng, đầu tư và kế hoạch thực hiện mang tính khả thi. Năm 2002, Chính phủ ra Nghị định số 72/2002/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Thư viện. Tại chương IV điều 14 có viết: “đảm bảo kinh phí cho các thư viện phát triển vốn tài liệu, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật theo hướng hiện đại hóa, từng bước thực hiện điện tử hóa, tự động hóa, xây dựng thư viện điện tử, tạo cảnh quan môi trường văn hóa nhằm nâng cao chất lượng người đọc, tổ chức khai thắc, sử dụng vốn tài liệu, thông tin và các hoạt động khác của thư viện theo đúng chỉ tiêu, kế hoạch đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt”. - Chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thông tin thư viện Chức năng nhiệm vụ của mỗi cơ quan TTTV có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác phát triển nguồn tin.

Bởi lẽ, mục đích hướng đến cuối cùng của bất cứ cơ quan TTTV nào là nhằm hoàn thành một cách tốt nhất chức năng, nhiệm vụ của mình. Mỗi cơ quan TTTV dù cùng hệ thống hay khác hệ thống thì bên cạnh có những chức năng nhiệm vụ chung (hệ thống thư viện công cộng; hệ thống thư viện chuyên ngành.) còn có chức năng, nhiệm vụ đặc thù của mình. Chính yếu tố này quyết định đến mục tiêu hoạt động phát triển nguồn tin của cơ quan TTTV. - Kinh phí đầu tư Một tác động mang tính sống còn đối với hoạt động phát triển nguồn tin của các cơ quan TTTV – đó chính là kinh phí hoạt động.

Thực tế cho thấy, bất kỳ hoạt động riêng lẻ nào trong quá trình phát triển nguồn tin đều phụ thuộc vào tính khả thi của các nguồn kinh phí. Ngân sách tài chính của các cơ quan TTTV 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được cấp thường không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của người dùng. Do vậy, ngân sách này cần phải đảm bảo tính cân đối giữa nguồn tin với các loại hình thông tin/tài liệu. Chính vì vậy đòi hỏi các cơ quan TTTV cần lên kế hoạch để có nguồn kinh phí bổ sung phù hợp và khả thi.

Vì vậy, kinh phí có những ảnh hưởng trực tiếp nhất định đến việc lựa chọn, đặt mua và bổ sung các nguồn lực thông tin đưa vào phục vụ. - Trình độ cán bộ Trong các cơ quan TTTV, dù có sự đầu tư kinh phí lớn cho việc phát triển nguồn tin nhưng cán bộ TTTV không có trình độ thì kho tài liệu đó chỉ là kho chế. Trình độ cán bộ thư viện có ảnh hưởng đến ngay từ đầu của việc quyết định lựa chọn tài liệu nào để bổ sung cho đến khi phổ biến nguồn tin đó cho người dùng tin. Cán bộ thư viện phải trở thành những chuyên gia thông tin trong xã hội tri thức, nhất là khi thư viện truyền thống đang chuyển dần sang thư viện hiện đại, thư viện số.

- Vấn đề công nghệ Khi xây dựng, phát triển nguồn tin, việc lựa chọn và ứng dụng công nghệ để hỗ trợ cho các hoạt động là rất quan trọng. Bởi vì nó là công cụ đắc lực giúp ta thực hiện các công việc trong quy trình tạo lập và vận hành nguồn tin. Do đó công nghệ phải đáp ứng các yêu cầu trong hoạt động phát triển nguồn lực, đặc biệt là nguồn tin điện tử/thông tin số. Công nghệ đã tác động tới hoạt động phát triển nguồn tin trong việc thu thập, tạo lập các bộ sưu tập số dễ dàng, thuận tiện.

Giúp cho người quản trị và kỹ thuật viên trong quá trình tạo lập, bảo quản và cung cấp dữ liệu. - Vấn đề bản quyền Vấn đề phát triển nguồn tin trong thư viện truyền thống, quyền sở hữu tài liệu là quan trọng, nhưng trong lĩnh vực lưu hành tài nguyên điện tử quyền sở hữu trí tuệ, cụ thể là quyền tác giả hay bản quyền là quan trọng hơn. Sưu tầm thông tin và làm cho thông tin đó trở nên phổ biến hơn đối với những 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] người khác là một điều kiện liên quan đến vấn đề xã hội và những người xây dựng nguồn tin số.