Chương 1 VĂN HÓA ĐỌC VỚI SỰ PHÁT TRIEN CUA HỌC SINH TIỂU HỌC TREN DIA BAN THÀNH PHO HAI DƯƠNG 11. NHỨNG VAN DE CHUNG VE VĂN HOA DOC 1.Các quan điểm khác nhau về văn hóa đọc Văn hóa đọc — một bộ phan cau thành văn hóa — là một trong những động lực thúc đây sự hình thành nên con người mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ dé có thé thích ứng với sự phát triển của xã hội hiện đại — xã hội dựa trên nền tang của nền kinh tế tri thức. Văn hóa đọc là phương tiện quan trọng giúp cho người dân tiếp cận được với thông tin, tri thức phù hợp, hữu ích nhất cho cuộc sông của mình. Thuật ngữ văn hóa đọc được sử dụng rộng rãi, nhưng cách hiểu về văn hóa đọc lại rất khác nhau, dẫn tới những định nghĩa chưa thong nhất.
Nhưng nhìn chung, văn hóa đọc được xem xét trên hai bình diện: văn hóa đọc cộng đồng và van hóa đọc cá nhân (văn hóa hành vi). Đề cập một cách khái quát tới hai cách tiếp cận này có một số công trình nghiên cứu. Theo GS TS Hoàng Nam: “Văn hóa đọc được hình thành từ lâu đời trong lịch sử, là một bước tiến quan trọng lịch sử văn minh nhân loại. Điều kiện tiên quyết cho văn hóa đọc phải biết chữ và biết tiếng mà chữ đó thể hiện”.
Theo ông, văn hóa đọc gan liền với chữ viết va nghề 1n. 91] Theo tác giả Trần Thị Minh Nguyệt, xét trên bình diện phát triển văn minh nhân loại văn hóa đọc gan liên với sự xuât hiện va phát trién của chữ việt; 14 xét trên bình diện cá nhân văn hóa đọc biểu hiện trình độ phát triển tinh thần của con người (văn hóa). Tác giả cho rằng “văn hóa đọc xem xét ở góc độ cá nhân bao hàm khía cạnh định hướng của chủ thê tới đối tượng đọc (nhu cầu đọc), khả năng, trình độ lĩnh hội thông tin (kỹ năng đọc), cả ở phản ứng với đối tượng đọc (ứng xử văn hóa)”. 30] Trong bài “Văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam”, Nguyễn Hữu Viêm cho rằng “Văn hóa đọc là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp.
Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giả trị đọc và chuẩn mực của cộng đồng và của các nhà quản lí và cơ quan quản lí nhà nước. còn ở nghĩa hẹp, đó là cách ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân. Nghia là văn hóa đọc gan liền với ứng xử đọc, giá tri và chuẩn mực đọc của cá nhân va xã hội” [20]. Xem xét văn hóa đọc theo nghĩa hẹp, tức là xét dưới góc độ văn hóa hành vi của con người, cũng có khá nhiều quan điểm khác nhau.
Thủy Linh trong bài “ Văn hóa đọc, sức sống có bền lâu” lại cho răng: “ văn hóa đọc, nôm na hiểu răng, biết cách đọc, biết cách cảm thụ, biết thu lượm những tri thức, lối sống từ những con chữ, từ những điều chuyền tải sau con chữ, dé biết sống tốt đẹp hơn, xây dựng một xã hội văn hóa và những con người văn hóa”[15] và rằng văn hóa đọc là một giao tiếp quan trọng đời sống con người thông qua con đường tiếp nhận là đọc, con người có thể trao đổi và thu nhận thông tin. Nguyễn Quang A trong bài tham luận “Cảm nhận về văn hóa đọc” cho rằng “ tập quán thói quen về đọc sách, cách đọc, cách ứng xử với sách, bao.vv tạo thành văn hóa đọc”.[22] 15 Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm TGD Cty Cổ phan sách Thái Ha (Thái Hà Books) Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng văn hóa đọc giống như một tam giác gồm ba đỉnh: thái độ, cách nhìn của bạn về sách; thói quen đọc sách; cách lựa chọn sách và phương pháp cũng như khả năng đọc sách. Theo Bùi Văn Nam Sơn trong bài phát biểu tại Hội thảo về “Thực trạng và giải pháp cho văn hóa đọc” thì văn hóa đọc thé hiện chủ yếu ở năng lực đọc văn bản. Văn hóa đọc chủ yếu là thích đọc và biết đọc, biến việc đọc thành bộ phận của niềm vui sống hàng ngày.
Đọc sách là dé biết rằng cuộc đời, thế giới là vô cùng phức tạp và phong phú, hết sức đa nghĩa, để đừng song một cach giáo điêu, dé dám và biệt sang tạo. Trong luận văn, tác gia tiép cận văn hóa đọc dưới góc độ văn hóa cá nhân, văn hóa hành vi cua con người. Van hóa đọc theo quan niệm cua tác giả là kha năng định hướng tới doi tượng đọc, khả năng lĩnh hội giá trị cua đôi tượng đọc và thai độ cua chu thê với doi tượng đó. Theo quan điêm này, văn hóa doc được biêu thị ở ba khía cạnh chủ yêu: nhu câu, hứng thú đọc; kỹ năng đọc; ứng xử với tài liệu.Biéu hiện của văn hóa đọc Nhu cau và hưng thi doc Nhu câu đọc là đòi hỏi khách quan của con người đôi với việc tiép nhận và sử dụng tài liệu trong điêu kiện thời gian nhât định nhăm duy trì hoạt động sông của con người.
Nhu câu đọc là dạng đặc biệt của nhu câu tin và cao hơn nhu cầu tin. Nhu cầu đọc xuất hiện ở những người có trình độ cao. TS Trần Thị Minh Nguyệt, cùng với nhu cầu đọc, yếu tố quan trọng có ảnh 16 hưởng tới quá trình đọc sách là hứng thú đọc- thái độ lựa chọn tích cực của chủ thê đối với việc đọc những ấn phẩm có ý nghĩa và có sức hấp dẫn về mặt tình cảm đối với chủ thé, đáp ứng được những nhu cầu tinh thần của họ. Khi hứng thú đọc xuất hiện, hoạt động đọc có sự tham gia tới mức tối đa của các quá trình tâm lý: chú ý, tưởng tượng, trí nhớ, tư duy v.
giúp cho người đọc có thể cảm thụ tài liệu ở mức độ cao nhất. Trong trạng thái hứng thú, con người có thể dành toàn tâm, toàn ý cho hoạt động đọc [10]. Nhu cầu và hứng thú đọc là yếu tố định hướng cho hoạt động đọc là biểu hiện của trình độ văn hóa con người ở mức độ nhất định, Kỹ năng hiểu và lĩnh hội các giá trị trong tài liệu Kỹ năng đọc là sự thê hiện tổ hợp những thao tác tư duy được xác lập thành thói quen ứng xử đọc. Các thao tác tư duy đó là: - Lựa chọn có ý thức đề tài hoặc những vấn đề cần đọc cho bản thân, biết vận dụng thành thạo các cách đọc khác nhau đối với từng loại tài liệu đọc (tải liệu nghiên cứu, tài liệu phô thông, tài liệu giải tri.
- Biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân, trước hết trong các thư mục và mục lục thư viện, các nguồn tra cứu như: bách khoa thư, từ điển giải nghĩa, các loại số tay, cam nang. và biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân trong môi trường số (trong các cơ sở dữ liệu, trên Internet). Thể hiện được tính hệ thống, tính liên tục trong quá trình lựa chọn tải liệu đọc (đọc từ trình độ thấp lên trình độ cao, từ các vấn đề đơn giản tới phức tạp). - Biêt cách tiêp nhận tôi đa và sâu sắc nội dung tài liệu đọc, kê cả vệ sinh khi đọc tài liệu như cách ngồi, khoảng cách giữa mắt và tài liệu đọc.
Biết vận 17 dụng các biện pháp kỹ thuật để củng cố va đào sâu những nội dung đã đọc như ghi chép, lập hộp phiếu thư mục, soạn tóm tắt, viết chú giải, trao đôi với bạn bè, đồng nghiệp. - Biết vận dụng vào thực tiễn những nội dung đã đọc. Biểu hiện cao nhất của kỹ năng đọc là đọc có hiệu quả, nắm nội dung cốt lõi và biết vận dụng những điều đã đọc được vào cuộc sống của chính người đọc. Thái độ ứng xử với tài liệu Văn hóa đọc còn biểu thị ở sự tôn trọng sách của người đọc.
Sách báo là sản phẩm kết tỉnh các giá tri văn hóa của nhân loại, là tai sản tinh thần của thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau. Người có văn hóa đọc cũng là những người biết ứng xử văn hóa với sách báo, trân trọng và yêu mến sách báo. Mỗi người đọc sách cần rèn luyện cho mình thói quen giữ gìn cân thận sách báo: không gập gáy sách, bôi ban ra sách hay xé rách sách. Ngôi đọc đúng tư thế, khoảng cách giữa mắt với sách, chiều cao của bàn phù hợp với cơ thể.
Giữ gìn sách bền lâu cũng có nghĩa là ta đang cùng thế hệ đi trước lưu truyền tri thức trong sách tới thế hệ Sau này.Vai trò của văn hóa đọc đối với học sinh tiểu học Đọc sách là một nhu cầu thiết yếu của con người, là phương cách tốt nhất dé làm giàu kinh nghiệm và tri thức. Những thuộc tính đi liền với việc đọc như suy ngẫm, phân tích, tổng hợp thông tin là cơ sở cho việc nâng cao tri thức, hiểu biết, tạo nên hệ thông kiến thức của mỗi người. 18 Trong độ tuổi tiểu học, nhu cầu đọc của trẻ em là rất lớn. Còn ít kinh nhiệm sống, các em tiếp thu các giá trị văn hóa nhân loại chủ yếu thông qua con đường học tập tại trường và đọc sách.
Văn hóa đọc vì thế ảnh hưởng lớn tới quá trình nhận biết thế giới và hình thành nhân cách của trẻ. Sách có tác dụng bổ sung và kế tục việc học của các em ở trường, góp phần nâng cao chất lượng học tập và trong chừng mực nào đó giúp khắc phục những thiếu sót của chương trình chính khoá. Việc đọc sách còn giúp những em không có điều kiện đến trường vẫn có thê học tập, giúp luyện cho các em thói quen tự học, tự nghiên cứu những vấn đề mình ham chuộng, say mê. Mặt khác, sách không chỉ giúp các em nam những kiến thức khoa học cơ bản mà còn góp phan giáo dục thị hiếu thâm mi.
ĐẶC DIEM CUA HỌC SINH TIỂU HỌC THÀNH PHO HAI DUONG 1.Khái quát về thành phố Hải Dương Nămở vị trí trung tâm tỉnh, phía bắc giáp huyện Nam Sách, phía đông giáp các huyện Kim Thành và Thanh Hà, phía tây giáp huyện Cam Giang, phía nam giáp huyện Gia Lộc, phía đông nam giáp hai huyện Thanh Hà và Tứ Ky. Hải Dương là một tỉnh nằm ở trung tâm châu thổ sông Hồng, cách Thủ đô Hà Nội 57 km về phía đông, một trong những cái nôi của nền văn hoá lâu đời của dân tộc Việt Nam. Lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc đã dé lại cho vùng đất nảy một tài sản vô giá với hàng trăm di tích lịch sử văn hoá. Kinh tế: Thành phố Hải Dương là trung tâm công nghiệp, thương mại và dịch vụ của tỉnh.