Luận án: Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập cho SV Sư phạm Toán

Luận án tiến sĩ phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên sư phạm toán, góp phần nâng cao chất lượng dạy học.

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận án tiến sĩ

2020

187
0
0

Phí lưu trữ

45 Point

Tóm tắt

I. Vai trò cốt lõi của năng lực đánh giá cho sinh viên Sư phạm Toán

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc đánh giá không chỉ dừng lại ở việc cho điểm hay xếp loại. Đánh giá đã trở thành một công cụ quan trọng để thúc đẩy quá trình dạy và học, giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp và học sinh tự nhận thức được tiến trình của mình. Đối với sinh viên Sư phạm Toán, việc trang bị năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh không chỉ là một kỹ năng nghiệp vụ, mà còn là yếu tố quyết định đến chất lượng giáo viên trong tương lai. Năng lực này giúp giáo viên tương lai có thể nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, và những khó khăn của từng học sinh, từ đó đưa ra những can thiệp sư phạm kịp thời. Theo luận án của Trần Trung Tình (2020), việc phát triển năng lực đánh giá cho sinh viên cần được xem là một nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình đào tạo tại các trường đại học sư phạm. Một giáo viên Toán giỏi không chỉ vững về chuyên môn mà còn phải là một nhà đánh giá tinh tường, có khả năng sử dụng đa dạng các công cụ và phương pháp để đo lường và phát triển năng lực của người học. Quá trình này đòi hỏi một sự thay đổi trong tư duy, chuyển từ đánh giá vì mục đích tổng kết (assessment of learning) sang đánh giá nhằm thúc đẩy học tập (assessment for learning) và đánh giá như là một quá trình học tập (assessment as learning). Điều này đặc biệt quan trọng với môn Toán, một môn học đòi hỏi tư duy logic và trừu tượng cao, nơi mà việc hiểu rõ quá trình tư duy của học sinh còn quan trọng hơn cả kết quả cuối cùng.

1.1. Xu thế đánh giá giáo dục hiện đại và yêu cầu đối với giáo viên

Giáo dục thế kỷ 21 đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình dạy học truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển năng lực người học. Tương ứng với sự thay đổi này, xu thế đánh giá cũng có những biến đổi sâu sắc. Các hình thái đánh giá mới như đánh giá thực (Authentic Assessment), đánh giá dựa trên năng lực (Competence-based Assessment), và đánh giá quá trình (Formative Assessment) ngày càng được chú trọng. Những phương pháp này không chỉ tập trung vào việc học sinh biết gì, mà còn quan tâm đến việc học sinh có thể làm được gì với kiến thức đó trong các bối cảnh thực tiễn. Điều này đặt ra yêu cầu mới cho người giáo viên, đặc biệt là giáo viên Toán. Họ không chỉ cần nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phải thành thạo các kỹ thuật thiết kế công cụ đánh giá, tổ chức các hoạt động đánh giá đa dạng và cung cấp phản hồi mang tính xây dựng. Thay vì chỉ dựa vào các bài kiểm tra trên giấy, giáo viên cần có khả năng đánh giá học sinh thông qua các dự án học tập, sản phẩm, bài trình bày, và các hoạt động giải quyết vấn đề.

1.2. Khái niệm năng lực đánh giá trong bối cảnh dạy học môn Toán

Theo luận án của Trần Trung Tình, năng lực đánh giá của giáo viên là một thuộc tính tâm lý phức hợp, bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và kinh nghiệm để thực hiện hiệu quả hoạt động đánh giá. Trong dạy học môn Toán, năng lực này được cụ thể hóa thành các thành tố chính. Thứ nhất là năng lực chẩn đoán, tức là khả năng nhận biết, phân tích những khó khăn, lỗi sai và tiềm năng của học sinh trong quá trình học Toán. Thứ hai là năng lực lựa chọn và sử dụng các chiến lược, phương pháp đánh giá phù hợp với mục tiêu dạy học cụ thể. Thứ ba là năng lực thiết kế công cụ đánh giá, ví dụ như xây dựng câu hỏi trắc nghiệm, bài toán thực tế, hay các thang đo (rubric). Cuối cùng là năng lực phân tích, diễn giải kết quả đánh giá và sử dụng thông tin đó để phản hồi cho học sinh và cải tiến hoạt động giảng dạy. Một giáo viên có năng lực đánh giá tốt sẽ biến mỗi hoạt động kiểm tra thành một cơ hội học tập cho học sinh.

II. Thực trạng và thách thức phát triển năng lực đánh giá cho sinh viên

Mặc dù tầm quan trọng của năng lực đánh giá đã được thừa nhận rộng rãi, thực trạng đào tạo kỹ năng này cho sinh viên Sư phạm Toán tại các trường đại học vẫn còn nhiều bất cập. Nhiều công trình nghiên cứu, bao gồm cả luận án của Trần Trung Tình (2020), đã chỉ ra những khoảng trống đáng kể giữa yêu cầu của giáo dục phổ thông và nội dung đào tạo tại trường sư phạm. Sinh viên thường được học về lý thuyết đánh giá nhưng lại thiếu cơ hội thực hành, áp dụng trong các bối cảnh dạy học mô phỏng hoặc thực tế. Các học phần về phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá đôi khi còn nặng về lý thuyết, chưa cập nhật các xu hướng đánh giá hiện đại. Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy nhiều sinh viên vẫn còn lúng túng khi được yêu cầu thiết kế một bài kiểm tra theo định hướng phát triển năng lực, xây dựng một rubric chi tiết hay đưa ra phản hồi hiệu quả cho bài làm của học sinh. Hơn nữa, nhận thức của chính sinh viên về vai trò của đánh giá đôi khi còn hạn hẹp, chủ yếu xem đây là công cụ để cho điểm thay vì là một phần không thể tách rời của quá trình dạy học. Những thách thức này nếu không được giải quyết sẽ tạo ra một thế hệ giáo viên tương lai gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới.

2.1. Hạn chế trong chương trình đào tạo Sư phạm Toán hiện hành

Các chương trình đào tạo giáo viên Toán hiện nay thường tập trung nhiều vào kiến thức chuyên ngành và một số phương pháp giảng dạy cơ bản. Các nội dung liên quan đến kiểm tra đánh giá thường được tích hợp trong các học phần Lý luận dạy học, nhưng thời lượng và mức độ chuyên sâu còn hạn chế. Sinh viên được học các khái niệm như đánh giá quá trình, đánh giá tổng kết, nhưng việc thực hành xây dựng các công cụ đánh giá phức tạp như đề kiểm tra theo ma trận, bài tập tình huống, hay các dự án học tập vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Sự thiếu vắng các học phần chuyên sâu hoặc các module thực hành về đánh giá hiện đại là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc sinh viên Sư phạm Toán chưa được trang bị đầy đủ năng lực đánh giá cần thiết khi ra trường.

2.2. Nhận thức chưa đầy đủ của sinh viên về vai trò của đánh giá

Một rào cản khác đến từ chính nhận thức của sinh viên. Do ảnh hưởng từ quá trình học tập ở phổ thông, nhiều sinh viên vẫn mang quan niệm rằng đánh giá đồng nghĩa với thi cử và chấm điểm. Họ chưa thấy hết được vai trò thúc đẩy, định hướng và chẩn đoán của hoạt động đánh giá. Khảo sát của Trần Trung Tình (2020) cho thấy sinh viên đánh giá cao tầm quan trọng của việc rèn luyện năng lực đánh giá, nhưng khi đi vào các khía cạnh cụ thể như đánh giá vì sự tiến bộ của người học hay sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh giảng dạy, nhận thức còn khá mơ hồ. Việc thay đổi nhận thức này là bước đi tiên quyết, cần được thực hiện thông qua các hoạt động trải nghiệm, phân tích tình huống thực tế và thảo luận chuyên sâu ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

2.3. Khó khăn thực tiễn khi giáo viên mới ra trường áp dụng đánh giá

Hệ quả của những hạn chế trong đào tạo là các giáo viên trẻ khi mới ra trường thường gặp rất nhiều khó khăn thực tiễn. Họ lúng túng trong việc cân bằng giữa yêu cầu đánh giá thường xuyên và áp lực về thời gian, chương trình. Việc áp dụng các phương pháp đánh giá thực đòi hỏi sự chuẩn bị công phu, trong khi các công cụ truyền thống như kiểm tra viết lại dễ thực hiện hơn. Ngoài ra, việc đưa ra nhận xét, phản hồi thay vì chỉ cho điểm cũng là một kỹ năng khó, đòi hỏi sự quan sát tinh tế và ngôn ngữ sư phạm chuẩn mực. Những khó khăn này khiến nhiều giáo viên mới có xu hướng quay trở lại với lối mòn đánh giá truyền thống, làm giảm hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

III. Mô hình khung năng lực đánh giá cho sinh viên Sư phạm Toán

Để giải quyết những thách thức nêu trên, việc xây dựng một khung năng lực đánh giá rõ ràng và toàn diện là yêu cầu cấp thiết. Dựa trên các nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án của Trần Trung Tình đã đề xuất một khung năng lực cụ thể dành cho giáo viên Toán THPT, và đây cũng là mục tiêu cần hướng tới trong quá trình đào tạo sinh viên Sư phạm Toán. Khung năng lực này không chỉ là một danh sách các kỹ năng cần có, mà là một cấu trúc hệ thống, logic, giúp định hướng cho cả người dạy và người học trong quá trình rèn luyện. Nó bao gồm các nhóm năng lực thành phần, từ khả năng thấu hiểu người học, lựa chọn phương pháp phù hợp, đến việc thiết kế công cụ và sử dụng kết quả một cách hiệu quả. Việc áp dụng khung năng lực này vào chương trình đào tạo sẽ giúp các hoạt động giảng dạy và thực hành trở nên có mục đích và hệ thống hơn. Sinh viên sẽ biết rõ mình cần đạt được những gì và làm thế nào để đạt được điều đó. Đây là cơ sở để đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo, đảm bảo sinh viên ra trường có thể tự tin thực hiện nhiệm vụ đánh giá theo yêu cầu của giáo dục hiện đại. Khung năng lực này hoạt động như một bản đồ chi tiết, dẫn dắt quá trình phát triển năng lực đánh giá một cách bài bản.

3.1. Năng lực chẩn đoán và tìm hiểu sâu về năng lực học sinh

Đây là năng lực nền tảng, được coi là điểm khởi đầu của mọi hoạt động đánh giá hiệu quả. Năng lực chẩn đoán của giáo viên thể hiện ở khả năng quan sát, thu thập thông tin và phân tích để hiểu rõ về khả năng, kiến thức nền, phong cách học tập, cũng như những khó khăn tiềm ẩn của từng học sinh. Đối với môn Toán, điều này bao gồm việc nhận diện các lỗi tư duy logic phổ biến, những hiểu lầm về khái niệm, hay các lỗ hổng kiến thức. Để làm được điều này, sinh viên cần được rèn luyện các kỹ năng như phân tích hồ sơ học tập, phỏng vấn, quan sát hoạt động trên lớp, và phân tích bài làm của học sinh không chỉ ở khía cạnh đúng/sai mà còn ở quá trình tư duy.

3.2. Năng lực sử dụng đa dạng các phương pháp và công cụ đánh giá

Một giáo viên Toán hiện đại không thể chỉ dựa vào một hoặc hai phương pháp đánh giá quen thuộc. Khung năng lực yêu cầu họ phải thành thạo việc sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để có được bức tranh toàn diện về năng lực học sinh. Các phương pháp này bao gồm đánh giá quá trình thông qua câu hỏi, bài tập nhanh trên lớp; đánh giá tổng kết qua các bài kiểm tra định kỳ; và đặc biệt là đánh giá thực thông qua các sản phẩm học tập, dự án nghiên cứu, hoặc các bài toán gắn liền với thực tiễn. Sinh viên cần được học cách lựa chọn phương pháp nào là tối ưu cho từng mục tiêu dạy học cụ thể, cũng như cách thiết kế các công cụ tương ứng, từ câu hỏi trắc nghiệm khách quan đến các tiêu chí đánh giá dự án.

3.3. Năng lực phân tích và sử dụng kết quả đánh giá để cải tiến

Thu thập dữ liệu đánh giá mới chỉ là bước đầu. Giá trị thực sự của đánh giá nằm ở việc sử dụng kết quả đánh giá một cách thông minh. Năng lực này đòi hỏi giáo viên phải có khả năng phân tích các dữ liệu thu thập được (điểm số, nhận xét, sản phẩm...), từ đó rút ra những kết luận có ý nghĩa về sự tiến bộ của học sinh và hiệu quả của việc giảng dạy. Quan trọng hơn, họ phải biết cách chuyển hóa những kết luận đó thành hành động cụ thể: cung cấp phản hồi chi tiết, cá nhân hóa cho từng học sinh; điều chỉnh kế hoạch bài dạy cho phù hợp hơn; và sử dụng kết quả để trao đổi với phụ huynh. Đây là mắt xích cuối cùng, khép lại chu trình đánh giá và biến nó thành động lực cho sự cải tiến liên tục.

IV. Top 3 biện pháp phát triển năng lực đánh giá sinh viên Sư phạm

Từ khung năng lực đã xác định, cần có những biện pháp sư phạm cụ thể và khả thi để triển khai trong môi trường đại học. Các biện pháp này cần mang tính thực hành cao, giúp sinh viên Sư phạm Toán không chỉ hiểu về lý thuyết mà còn có thể “làm” được. Luận án của Trần Trung Tình (2020) đã đề xuất và thử nghiệm một số biện pháp hiệu quả, tập trung vào việc tạo ra các tình huống dạy học và đánh giá gần với thực tế, nơi sinh viên được đóng vai trò của một người giáo viên thực thụ. Việc tích hợp các biện pháp này vào chương trình đào tạo sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, trang bị cho sinh viên những kinh nghiệm quý báu ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Thay vì các bài tập lý thuyết đơn thuần, sinh viên được tham gia vào các dự án, được thực hành chấm bài và xây dựng tiêu chí, được phân tích các tình huống sư phạm phức tạp. Qua đó, năng lực đánh giá được hình thành và phát triển một cách tự nhiên, bền vững. Ba biện pháp dưới đây được xem là những giải pháp đột phá, có tiềm năng thay đổi cách thức đào tạo kỹ năng đánh giá cho sinh viên.

4.1. Áp dụng dạy học dự án để rèn luyện kỹ năng đánh giá thực

Dạy học theo dự án là một phương pháp hiệu quả để sinh viên thực hành đánh giá thực. Trong biện pháp này, giảng viên sẽ thiết kế các dự án học tập yêu cầu sinh viên đóng vai giáo viên, xây dựng một kế hoạch dạy học và đánh giá cho một chủ đề Toán học cụ thể. Sinh viên sẽ phải tự thiết kế các nhiệm vụ học tập gắn với thực tiễn, xây dựng bộ công cụ đánh giá đa dạng (phiếu quan sát, rubric chấm sản phẩm, câu hỏi phỏng vấn...). Quá trình này giúp sinh viên trải nghiệm toàn bộ chu trình đánh giá, từ việc xác định mục tiêu, thiết kế công cụ, đến thu thập và phân tích dữ liệu. Họ không chỉ học cách đánh giá sản phẩm cuối cùng mà còn rèn luyện kỹ năng đánh giá quá trình, theo dõi sự tiến bộ và tương tác của người học.

4.2. Bồi dưỡng năng lực xây dựng rubric và chấm điểm khách quan

Năng lực chấm điểm là một thành tố quan trọng, nhưng thường bị xem nhẹ. Biện pháp này tập trung vào việc hướng dẫn sinh viên cách xây dựng các thang đo (rubric) chi tiết và khách quan để đánh giá các sản phẩm học tập phức tạp như bài luận, dự án, hay bài giải một bài toán mở. Sinh viên được thực hành phân tích các tiêu chí, xác định các mức độ đạt được và mô tả cụ thể cho từng mức độ. Sau đó, họ được cho thực hành chấm các bài làm mẫu của học sinh, so sánh kết quả với nhau và với đáp án của chuyên gia. Hoạt động này không chỉ giúp nâng cao tính nhất quán và công bằng trong chấm điểm mà còn giúp sinh viên hiểu sâu hơn về các yêu cầu cần đạt của một nhiệm vụ học tập.

4.3. Hướng dẫn sinh viên sử dụng hồ sơ học tập để chẩn đoán

Hồ sơ học tập (portfolio) là một công cụ mạnh mẽ để theo dõi sự tiến bộ của học sinh một cách toàn diện và có hệ thống. Biện pháp này trang bị cho sinh viên kỹ năng xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập như một công cụ chẩn đoán. Sinh viên sẽ học cách thu thập và lựa chọn các minh chứng đa dạng về quá trình học tập của một học sinh (bài kiểm tra, sản phẩm, bản tự nhận xét...). Quan trọng hơn, họ được hướng dẫn cách phân tích tổng hợp các minh chứng này để đưa ra những nhận định sâu sắc về năng lực chẩn đoán, điểm mạnh, điểm yếu và nhu cầu học tập của học sinh đó. Kỹ năng này giúp sinh viên vượt qua việc đánh giá một cách đơn lẻ, rời rạc để hướng tới một cái nhìn tổng thể và mang tính phát triển.

V. Kết quả thực nghiệm các biện pháp phát triển năng lực đánh giá

Lý thuyết và các biện pháp đề xuất cần được kiểm chứng qua thực tiễn để khẳng định tính hiệu quả và khả thi. Chương 3 của luận án Trần Trung Tình đã tiến hành các hoạt động khảo nghiệm sư phạm để đánh giá tác động của các biện pháp đã nêu. Quá trình này được thực hiện một cách khoa học, bao gồm cả việc khảo sát ý kiến chuyên gia, giảng viên, sinh viên và tổ chức các lớp học thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm ban đầu đã cho thấy những tín hiệu rất tích cực. Các biện pháp không chỉ được đánh giá cao về tính cần thiết mà còn được nhìn nhận là có tính khả thi, có thể áp dụng trong điều kiện thực tế của các trường đại học sư phạm tại Việt Nam. Sinh viên tham gia các lớp thực nghiệm đã có sự tiến bộ rõ rệt về kiến thức, kỹ năng và thái độ đối với hoạt động đánh giá. Họ trở nên tự tin hơn trong việc thiết kế công cụ, chủ động hơn trong việc đưa ra nhận xét, và có cái nhìn sâu sắc hơn về mục đích của việc đánh giá. Những kết quả này cung cấp bằng chứng vững chắc, khẳng định rằng việc đầu tư vào các phương pháp đào tạo mang tính thực hành là hướng đi đúng đắn để phát triển năng lực đánh giá cho sinh viên Sư phạm Toán.

5.1. Đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất

Kết quả khảo sát ý kiến từ các giảng viên khoa Toán và sinh viên cho thấy sự đồng thuận cao về tính cần thiết của việc đổi mới hoạt động rèn luyện năng lực đánh giá. Đa số đều cho rằng các biện pháp như dạy học dự án, bồi dưỡng năng lực chấm điểm, hay sử dụng hồ sơ học tập là rất quan trọng và phù hợp với yêu cầu hiện nay. Về tính khả thi, mặc dù có một số lo ngại về thời lượng và yêu cầu cao đối với cả giảng viên và sinh viên, nhưng nhìn chung các biện pháp này được xem là có thể triển khai được nếu có sự điều chỉnh phù hợp trong chương trình đào tạo và sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nguồn lực. Sự ủng hộ này là tiền đề quan trọng để các trường sư phạm có thể mạnh dạn áp dụng các mô hình đào tạo mới.

5.2. Phân tích kết quả thử nghiệm biện pháp bồi dưỡng chấm điểm

Luận án đã tiến hành một thử nghiệm cụ thể đối với biện pháp “Bồi dưỡng năng lực chấm điểm của sinh viên”. Kết quả thử nghiệm cho thấy, sau khi được tham gia vào quá trình bồi dưỡng, khả năng chấm bài và đưa ra nhận xét của nhóm sinh viên thực nghiệm đã cải thiện đáng kể so với nhóm đối chứng. Cụ thể, điểm số mà nhóm thực nghiệm chấm cho các bài làm của học sinh có độ nhất quán cao hơn và gần với điểm của chuyên gia hơn. Quan trọng hơn, các nhận xét phản hồi của họ trở nên chi tiết, mang tính xây dựng và tập trung vào quá trình tư duy của học sinh, thay vì chỉ là những nhận xét chung chung. Điều này chứng tỏ, việc rèn luyện có mục tiêu và phương pháp có thể tạo ra sự thay đổi thực chất trong kỹ năng đánh giá của sinh viên.

VI. Kết luận và định hướng phát triển năng lực đánh giá tương lai

Việc phát triển năng lực đánh giá cho sinh viên Sư phạm Toán là một nhiệm vụ chiến lược, có ảnh hưởng sâu rộng đến chất lượng giáo dục phổ thông. Nghiên cứu của Trần Trung Tình đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, chỉ ra thực trạng, đề xuất khung năng lực và các biện pháp sư phạm cụ thể, đồng thời kiểm chứng tính hiệu quả của chúng qua thực nghiệm. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng, để nâng cao năng lực đánh giá cho sinh viên, cần có sự thay đổi đồng bộ từ nhận thức, chương trình đào tạo đến phương pháp giảng dạy tại các trường sư phạm. Cần chuyển từ việc dạy “về” đánh giá sang dạy “cách” đánh giá thông qua các hoạt động thực hành và trải nghiệm. Tương lai của việc đào tạo giáo viên Toán đòi hỏi một sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào các kỹ năng nghiệp vụ, trong đó năng lực đánh giá phải được xem là một trong những năng lực cốt lõi. Các kết quả và đề xuất từ nghiên cứu này có thể được xem là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản lý giáo dục, các giảng viên và sinh viên trong nỗ lực chung nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo.

6.1. Tổng kết những đóng góp chính của nghiên cứu trong đào tạo

Nghiên cứu đã có những đóng góp quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn. Về lý luận, nghiên cứu đã xây dựng được một khung năng lực đánh giá kết quả học tập môn Toán dành cho giáo viên, làm cơ sở khoa học cho việc thiết kế chương trình và nội dung đào tạo. Về thực tiễn, nghiên cứu đã đánh giá được thực trạng và đề xuất được các biện pháp sư phạm cụ thể, có tính khả thi cao, giúp cải thiện chất lượng đào tạo sinh viên Sư phạm Toán. Các sản phẩm của luận án, bao gồm các kế hoạch bài dạy, các bộ công cụ đánh giá mẫu, có thể được sử dụng trực tiếp làm tài liệu học tập và giảng dạy tại các trường đại học, góp phần giải quyết bài toán thực tiễn đang đặt ra.

6.2. Đề xuất cho các trường Sư phạm và cơ quan quản lý giáo dục

Để hướng phát triển này trở thành hiện thực, cần có những hành động cụ thể. Đối với các trường Sư phạm, cần rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo, tăng cường thời lượng cho các học phần thực hành về kiểm tra đánh giá. Giảng viên cần được bồi dưỡng để cập nhật các phương pháp đánh giá hiện đại và áp dụng các mô hình dạy học tích cực. Đối với cơ quan quản lý giáo dục, cần có những chính sách khuyến khích, tạo điều kiện để các trường sư phạm đổi mới. Đồng thời, cần xây dựng sự kết nối chặt chẽ hơn giữa trường sư phạm và trường phổ thông, tạo môi trường cho sinh viên được thực hành, kiến tập về hoạt động đánh giá ngay từ sớm. Chỉ khi có sự chung tay của tất cả các bên liên quan, việc phát triển năng lực đánh giá cho thế hệ giáo viên tương lai mới thực sự đạt được hiệu quả.

15/10/2025
Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành sư phạm toán

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, tác giả luận án nghiên cứu những vấn đề chung liên quan tới đánh giá, đánh giá kết quả học tập, năng lực và năng lực của người giáo viên cho đánh giá kết quả học tập của học sinh. Đây là những khái niệm ban đầu và xuyên suốt trong nghiên cứu này. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trên toàn thế giới, các yếu tố kinh tế và các yếu tố khác đang thúc đẩy các tổ chức giáo dục phổ thông và đại học đánh giá kết quả học tập của người học, để đảm bảo rằng, học sinh, sinh viên sau khi tốt nghiệp có được các kỹ năng và năng lực cần có trong thế kỷ 21. Như vậy, hoạt động đánh giá đang được quan tâm và có những nghiên cứu nhằm thúc đẩy lĩnh vực đánh giá.

Sau đây, tác giả luận án trình bày những nghiên cứu liên quan hiện đã và đang được nghiên cứu trong và ngoài nước. Nghiên cứu về hoạt động đánh giá, có thể kể đến cuốn “đo lường và đánh giá trong giáo dục - Measurement and assessment in education” của nhóm tác giả CR Reynolds, RB Livingston, VL Willson, V Willson (2010) [12b], trong đó, các tác giả đã nên nên các vấn đề chính như: ngôn ngữ của đánh giá, giả định trong đánh giá giáo dục, đối tượng tham gia vào quá trình đánh giá, các ứng dụng phổ biến của đánh giá trong giáo dục, giáo viên cần biết già về đánh giá?, đánh giá giáo dục trong thế kỉ 21. Theo nghiên cứu được dẫn bởi luận án của Đặng Lộc Thọ “Quản lí hoạt động đánh giá kết quả học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương theo yêu cầu đổi mới giáo dục đại học Việt Nam” (2014), có nói đến cuốn “Đo lường thành tích giáo dục - Measuring Educational Achievement của Robert L. Ebel [25a] (ông là một nhà tâm lý học giáo dục người Mỹ chuyên về đo lường giáo dục), cuốn sách của ông tuy viết đã cách đây nhiều năm, song tính thực tiễn của nó thì vẫn còn, cuốn sách đã nêu ra chi tiết nhiều phương pháp đo lường, đánh giá định lượng kết quả học tập của học sinh mà ngày nay đang được vận dụng tại nhiều nước”; “Đo lường và đánh giá trong dạy học - Measurement and Evaluation in Teaching) của Norman E.

Gronlund (1969) [20a] giới thiệu tới giáo viên và những người đang theo học nghiệp vụ sư phạm về những nguyên tắc và quy trình đánh giá cần thiết cho việc dạy học hiệu quả; Hay như cuốn “Đánh giá chẩn đoán nhận thức cho giáo dục: Lý thuyết và ứng dụng - Cognitive diagnostic assessment for education: Theory and applications” của J Leighton , M Gierl (2007), các tác giả nói rằng, với sự thúc đẩy hiện nay đối với cải cách giáo dục, có tiềm năng lớn cho sự 6 đổi mới và thay đổi, đặc biệt là trong thử nghiệm quy mô lớn. Do vậy, đánh giá cần phải được quan tâm hơn nữa trong giai đoạn hiện nay. Hay “Đánh giá và trách nhiệm trong giáo dục: Cải thiện hoặc giám sát? - Assessment and Accountability in Education: Improvement or Surveillance?” của LM Earl (1999) tại Canada, các tác giả xem xét các vấn đề nan giải về trách nhiệm giải trình giáo dục và tại sao đánh giá quy mô lớn về thành tích của học sinh lại chiếm ưu thế trong chính sách cải cách giáo dục. Tiếp tục xem xét với cuốn “Chứng minh sự thành công của học sinh: Hướng dẫn thực tế để đánh giá kết quả học tập và phát triển dựa trên kết quả học tập - Demonstrating Student Success: A Practical Guide to Outcomes-Based Assessment of Learning and Development in Student Affairs” bởi MJ Bresciani , MM Gardner, J Hickmott (2010) [17a], cuốn sách bắt đầu với một lịch sử đánh giá ngắn gọn, giải thích cách tham gia hiệu quả vào đánh giá dựa trên kết quả, đưa ra các chiến lược để giải quyết các thách thức và rào cản mà các học sinh có thể phải đối mặt, giải quyết sự hợp tác giữa các môn học, giáo viên và đối tác bên ngoài nhà trường, và xem xét phát triển trong tương lai để đánh giá thành công kết quả học tập của học sinh.

Một đặc điểm của cuốn sách là việc sử dụng các nghiên cứu trường hợp thực tế, và đều minh họa các thực tiễn tốt nhất hiện nay trong đánh giá các vấn đề học tập của học sinh, làm sáng tỏ lý thuyết và cung cấp các ví dụ về ứng dụng. Các trường hợp cho phép các tác giả chứng minh rằng có một số cách tiếp cận để đánh giá việc học tập và phát triển của học sinh trong các vấn đề của họ; minh họa cách thực hành có thể thay đổi theo loại hình tổ chức, văn hóa thể chế và các nguồn lực sẵn có. Nghiên cứu về vai trò, tác động của đánh giá trong giáo dục và giáo dục đại học, chẳng hạn Dun, K. Xem xét hình thức đánh giá kết quả học tập tại một số nước: Tại Mỹ.

Hệ thống giáo dục được chia thành 3 cấp: (a) trường tiểu học (tức là, mẫu giáo đến lớp 8); (b) trường trung học (tức là, lớp 9 đến lớp 12); (c) đại học, còn được gọi là trường sau trung học (tức là, cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ) (Shani D. 7 Dẫn theo nghiên cứu của Shani (D. Carter (2015) [24a], Năm 1988, chính phủ liên bang Hoa Kỳ, thông qua Bộ Giáo dục Hoa Kỳ, bắt đầu ủng hộ đánh giá kết quả học tập sau trung học của học sinh bằng cách yêu cầu các tổ chức kiểm định khu vực thu thập thông tin về mục tiêu học tập và kết quả đánh giá từ các trường đại học. Luật Liên bang cũng bắt đầu yêu cầu đánh giá ở cấp tiểu học và trung học (tức là Đạo luật Không trẻ em bị bỏ lại phía sau), điều này cũng khiến các tổ chức sau trung học tăng cường thực hành đánh giá kết quả của họ, (Hickok, 2009 [14a]; Smith, Szelest & Downey, 2004 [24b]).

Hệ thống đánh giá kết quả của Mỹ rất linh hoạt. Các tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ cho phép các tổ chức kiểm định khu vực yêu cầu các tổ chức sau trung học giải quyết đánh giá kết quả cũng cho phép các tổ chức thiết lập các tiêu chuẩn và phương pháp đánh giá của riêng họ. Các tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ cho phép "phát triển và sử dụng các tiêu chuẩn thể chế của các trường để thể hiện thành công của họ đối với thành tích của học sinh, thành tích này có thể được coi là một phần của bất kỳ sự công nhận nào" (Quốc hội Hoa Kỳ, 2009, mục 602, tr. Do các yêu cầu đánh giá Liên bang ở Hoa Kỳ ngày càng tăng, ngày càng có nhiều nghiên cứu liên quan đến các phương pháp đánh giá kết quả học tập hiệu quả ở Hoa Kỳ.

Vương quốc Anh: Ở Wales, đánh giá thường được thực hiện trên các bài tập viết của học sinh, và đã được sử dụng để kết thúc bằng cách phân phối các tiêu chí và kết quả chấm điểm cho học sinh và cho các em sử dụng kết quả để cải thiện việc học (Case, 2007) [12a]. Nhiều người đánh giá công việc của học sinh. Chia sẻ kết quả học tập và tiêu chí chấm điểm với học sinh nhờ đó tác động tích cực đến hiệu suất của họ. Ở Nhật Bản, các phương pháp được sử dụng để tiến hành đánh giá kết quả là trực tiếp và gián tiếp.

Bởi vì, trong lịch sử, tự kiểm tra tập trung vào các nhiệm vụ thay vì cải tiến chương trình giảng dạy, hầu hết các phương pháp đánh giá được sử dụng là gián tiếp và kết quả đánh giá không được sử dụng thường xuyên để cải thiện các chương trình. Tại Việt Nam, đã có một số công trình nghiên cứu về đánh giá và đánh giá kết quả học tập của học sinh. Có thể kể đến, Bùi Hạnh Lâm với nghiên cứu “Rèn luyện kỹ năng tự đánh giá kết quả học tập môn toán của học sinh trung học phổ thông”, trong nghiên cứu này, tác giả hệ thống hóa các khái niệm liên quan về đánh giá, trong đó, chú trọng đến tự đánh giá, kĩ năng tự đánh giá. Kết quả nghiên cứu đưa ra nhóm các kĩ năng cơ bản liên quan đến tự đánh giá kết quả học tập môn Toán 8 và đưa ra một số biện pháp để phát triển kĩ năng tự đánh giá; Nguyễn Công Khanh và Đào Thi Tuyết Oanh (2015) [4], trong cuốn “Giáo trình Kiểm tra đánh giá trong giáo dục” tác giả đã trình bày một số loại hình đánh giá, trong đó có thiết kế một số mẫu Rubric đánh giá với các mục đích khác nhau; Nguyễn Thị Việt Nga (2016) với nghiên cứu “Hình thành cho sinh viên kĩ năng đánh giá năng lực khoa học của học sinh theo quan điểm Pisa trong dạy học Sinh học ở trường phổ thông”, với nghiên cứu này, tác giả xác định cấu trúc kĩ năng đánh giá năng lực khoa học theo quan điểm PISA, xây dựng và sử dụng quy trình để hình thành cho sinh viên kĩ năng đánh giá năng lực khoa học của học sinh ở trường phổ thông; Với nghiên cứu đề cập tới sinh viên ngành Sư phạm Toán về “chuẩn bị cho sinh viên ngành Sư phạm Toán học ở trường đại học tiến hành hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh trung học phổ thông” do tác giả Phạm Xuân Chung (2012), trong nghiên cứu này, tác giả đã đi trả lời một số câu hỏi, bao gồm: Vì sao cần phải chuẩn bị cho sinh viên sư phạm khả năng đánh giá kết quả học tập? Nhận thức của sinh viên về hoạt động đánh giá kết quả học tập là như thế nào? Mục đích của sự chuẩn bị là gì? Phương thức chuẩn bị? Với mục đích đào tạo nhân lực thế kỉ XXI, chú trọng đến khả năng vận dụng được kiến thức cho giải quyết nhiệm vụ cuộc sống.

Xem xét các nghiên cứu hiện tại và trước đây, tác giả luận án nhận thấy, chưa có một nghiên cứu cụ thể, chuyên sâu về phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành Sư phạm Toán. Hơn nữa, bối cảnh giáo dục hiện nay trên thế giới và Việt Nam đang có những thay đổi nhanh chóng về phương pháp dạy học. Vì vậy, nghiên cứu về đánh giá năng lực người học là cần thiết. Khái niệm về đánh giá 1.

Đo lường Theo Hội đồng Quốc gia Giáo viên Toán học tại Mĩ (2000) [18], đo lường được hiểu là việc chuyển nhượng một số giá trị cho một thuộc tính của đối tượng. Một sự hiểu biết ban đầu về đo lường bắt đầu khi trẻ em chỉ cần so sánh một đối tượng khác. Một cách khác, các nhà nghiên cứu cố gắng tìm cách để định lượng các biến khó nắm bắt nhất của họ.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ