Chương 1: Cở sở lý luận về du lịch và tổng quan cồn Tứ Linh. Chương 2: Tiềm năng phát triển du lịch cồn Tứ Linh. Chương 3: Khai thác cồn Tứ Linh vào mục đích phát triển du lịch. Ngoài ra, đề tài còn có phần phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo.
7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VÀ TỔNG QUAN CỒN TỨ LINH 1.1 Du lịch Du lịch đã trở thành một trong những hình thức sinh hoạt khá phổ biến của con người trong thời đại ngày nay. Tuy nhiên, thế nào là du lịch cho đến nay vẫn còn có sự khác nhau trong quan niệm giữa những nhà nghiên cứu và những người hoạt động trong lĩnh vực này. Pirogionic (1985): Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư trong thời gian rỗi liên quan với sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức văn hoá hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hoá.15] Theo Luật Du lịch Việt Nam: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá một năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghĩ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác”.6] Như vậy, chúng ta thấy được du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, bao gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp. Nó vừa mang đặc điểm của ngành kinh tế vừa có đặc điểm của ngành văn hoá – xã hội.2 Sản phẩm du lịch Có nhiều khái niệm về sản phẩm du lịch: Theo Luật Du lịch Việt Nam: “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thoả mãn nhu cầu của khách du lịch”.7] Sản phẩm du lịch bao gồm các dịch vụ du lịch, các hàng hoá và tiện nghi cung ứng cho du khách, nó được tạo nên bởi sự kết hợp các yếu tố tự nhiên, cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động du lịch tại một vùng hay một địa phương nào đó.
8 Như vậy sản phẩm du lịch bao gồm những yếu tố hữu hình (hàng hoá) và vô hình (dịch vụ) để cung cấp cho khách hay nó bao gồm hàng hoá, các dịch vụ và tiện nghi phục vụ khách du lịch.3 Tài nguyên du lịch Theo giáo trình Địa lý du lịch: “ Tài nguyên du lịch là tổng thể tự nhiên và văn hoá- lịch sử cùng các thành phần của chúng góp phần khôi phục và phát triển thể lực và trí lực của con người, khả năng lao động và sức khoẻ của họ, những tài nguyên này được sử dụng cho nhu cầu trực tiếp và gián tiếp cho việc sản xuất dịch vụ du lịch”. Theo Luật du lịch Việt Nam: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hoá làm cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hoá”.6] “Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm cảnh quan thiên nhiên, các yếu tố địa chất, địa mạo, khí hậu, thuỷ văn, hệ sinh thái và các yếu tố tự nhiên khác có thể được sử dụng cho mục đích du lịch”. “Tài nguyên du lịch văn hoá bao gồm di tích lịch sử - văn hoá, di tích cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, giá trị văn hoá khác, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng cho mục đích du lịch”.4 Du lịch sinh thái Theo TS.
Trần Văn Thông: “Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản địa, gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương” [21,tr. TSKH Lê Huy Bá: “Du lịch sinh thái là một loại hình du lịch lấy các hệ sinh thái đặc thù, tự nhiên làm đối tượng để phục vụ cho những khách du lịch yêu thiên nhiên, du ngoạn, thưởng thức những cảnh quan, nghiên cứu các hệ sinh thái. Đó cũng là hình thức kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa phát triển kinh tế du lịch với giới thiệu những cảnh đẹp của quốc gia cũng như giáo dục tuyên truyền và bảo vệ, phát triển môi trường và tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững”.5 Du lịch bền vững “Du lịch bền vững là quá trình điều hành, quản lý các hoạt động du lịch với mục đích xác định và tăng cường các nguồn hấp dẫn du khách tới các vùng và các quốc gia du lịch. Quá trình quản lý này luốn hướng tới việc hạn chế lợi ích trước mắt để đạt được lợi ích lâu dài do các hoạt động du lịch đưa lại”.
Phát triển du lịch bền vững là một phần quan trọng của phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc và chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam. Phát triển du lịch bền vững giúp bảo vệ môi trường sống. Đảm bảo sự hài hòa về môi trường cho các loài động thực vật và cả con người. Việc phát triển bền vững giúp cho chính quyền địa phương, các đơn vị hoạt động du lịch, người tổ chức du lịch và cả người dân địa phương đều được hưởng lợi.
Ngoài ra nó còn đảm bảo các vấn đề xã hội như giảm bớt tệ nạn xã hội bằng cách ổn định việc làm cho người dân trong vùng. Du lịch bền vungwxgiups khai thác nguông tài nguyên một cách có ý thức và khoa học, đảm bảo cho nguồn tài nguyên này sinh sôi nảy nở và phát triển cho thế hệ con em chúng ta cùng được hưởng lơi.2 Tổng quát về cồn Tứ Linh 1.1 Khái quát cồn Tứ Linh “Sông quê bên lở bên bồi Hai bên cùng lở cồn bồi giữa sông” Nguồn: Tác giả định vị Google maps 10 Theo quy luật của tự nhiên bất kỳ con sông nào theo dòng chảy của nó thì bờ sông lúc nào cũng một bên được bồi đắp và một bên sẽ bị sạt lở và chu trình này sẽ đổi ngược lại theo dòng nước. Tuy nhiên nếu hai bên bờ cùng lở thì chắc chắn không sớm thì muộn sẽ có sự xuất hiện của các bãi đất giữa sông, dân gian gọi là cồn hay cù lao. Cồn Tứ Linh là hệ thống gồm 4 cồn nằm trên dòng sông Tiền - một trong chín nhánh sông của hệ thống sông Cửu Long - là ranh giới tự nhiên của tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre.
Cồn Tứ Linh gồm cồn Long (cù lao Tân Long), cồn Lân (cù lao Thới Sơn) thuộc tỉnh Tiền Giang và Cồn Quy (cồn Biện Quy), cồn Phụng (cồn Tân Vinh) thuộc tỉnh Bến Tre.1 Cồn Long Cồn Long hay còn được gọi là cù lao Tân Long, cồn Rồng, nằm trên sông Mỹ Tho ( một đoạn của sông Tiền), thuộc phường Tân Long, thành phố Mỹ Tho. Cồn trước đây là một bãi đất nổi lên giữa sông, sau nhờ dòng nước bồi đắp nên đã hình thành nên gò đất đồi, người ta còn gọi là cù lao. Từ đó người dân bắt đầu ra cồn Long để sinh sống bằng nghề đánh bắt thuỷ, hải sản và trồng nhiều loại cây ăn trái như ổi không hạt, cam, xoài, nhãn, thanh long và dừa. Vì đất cồn được bồi đắp chủ yếu từ phù sa nên đất rất tốt để trồng cây ăn trái.
Xung quanh cồn Tân Long là sông nước mênh mông, cồn Long là cồn lở duy nhất trong hệ thống cồn Tứ Linh, chính vì thế xung quanh 2 đầu cồn và nhiều nơi phải xây dựng hệ thống đê bao kiên cố. Người dân trên cồn muốn qua thành phố Mỹ Tho chỉ có một cách duy nhất là đi bằng đò và phà. Trên cồn đã có nhà máy xử lý nước chính vì thế người dân có nước sạch để sinh hoạt, trên cồn chưa có đường nhựa nhưng đã được bê tông hoá các tuyến đường trong cồn. Hiện tại nghề chính của cư dân trên cồn là trồng cây ăn trái, đánh bắt hải sản (cách cửa biển khoảng 50km), đóng sửa ghe tàu và biến nơi đây trở thành cồn sầm uất nhất trong hệ thống cồn Tứ Linh.2 Cồn Lân Cồn Lân còn gọi là Cù Lao Thới Sơn hay cồn Thới Sơn, thuộc xã Thới Sơn, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang.
Đây là cồn lớn nhất trong hệ thống Cồn Tứ Linh nằm trên sông Mỹ Tho, có nhiều mương rạch chằng chịt. Trước đây, người 11 dân cồn Thới Sơn chủ yếu sống bằng nghề đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản, cùng với trồng cây ăn trái luân canh, với nhiều loại trái cây ngon ngọt như nhãn, sapoche, cam, quýt, bưởi, sầu riêng, chuối, mít, xoài,.Về sau, người dân trên cồn đã phát triển thêm nghề nuôi ong lấy mật, làm bánh phồng, bánh tráng, kẹo dừa, mứt, các mặt hàng thủ công mỹ nghệ phục vụ du lịch. Từ năm 1988 khi cồn Thới Sơn bắt đầu được khai thác du lịch cho đến nay, cồn Thới Sơn đã khẳng định được vị trí của mình khi trở thành một điểm du lịch nổi tiếng trong hệ thống cồn Tứ Linh. Trên cồn ngày nay cơ sở hạ tầng rất phát triển, có đường nhựa rộng 4m chạy dọc theo cồn dài hơn 7km.
Người dân trong cồn đã có thể dễ dàng di chuyển sang đất liền sau khi cầu Rạch Miễu được xây dựng và có ngã rẽ chính thức xuống cồn, có thể phục vụ được xe 29 chỗ trở lại.3 Cồn Quy Cồn Quy hay còn gọi là cồn Biện Quy, cồn Cát cách trung tâm thành phố Bến Tre 22km đường sông thuộc địa bàn hai xã Tân Thạch và Quới Sơn, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Cồn Quy xưa chỉ là mỏm đất hoang vu, cỏ cây rậm rạp, không ai sinh sống, dần con người lập đất, khai phá và chuyển đến xây cất nhà cửa. Sau đó, cồn được cơ chế bồi đắp tự nhiên, đất đai khá rộng và thu hút nhiều nhà dân đến ở, trồng hoa màu và các loại cây ăn trái như nhãn sa-pô-chê, xoài, mận, mít. Khi có người dân sinh sống, làm ăn, Chính quyền đã cho xây dựng hoàn chỉnh hệ thống đê bao bằng đất khép kín, nhờ vậy mỗi năm đến mùa nước lớn (mùa lũ trong miền tây) các vườn trái cây không còn bị ngập nước, chết cây hay mất mùa.
Khác với cồn Long là cồn lở thì cồn Quy là cồn bồi và hiện nay tốc độ bồi tụ rất nhanh, rất nhiều bãi bồi rộng lớn đang được hình thành.
