Luận Văn Tốt Nghiệp Về Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Mường Chiên, Quỳnh Nhai, Sơn La

Tổng hợp kiến thức Phát triển du lịch cộng đồng tại Mường Chiên, Quỳnh Nhai, Sơn La, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong

• Tác giả: Lường Văn Nguyện
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Xuân Luận
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Mường Chiên, Quỳnh Nhai, Sơn La
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3. Bố cục của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Về cơ sở lý luận
• 2.1.1. Khái niệm cộng đồng
• 2.1.2. Bản chất và phân loại cộng đồng
• 2.2. Dân tộc thiểu số
• 2.2.1. Khái niệm dân tộc thiểu số
• 2.2.2. Đặc trưng cơ bản của các dân tộc thiểu số ở nước ta
• 2.3. Du lịch cộng đồng
• 2.3.1. Khái niệm du lịch cộng đồng
• 2.3.2. Các hình thức du lịch cộng đồng
• 2.3.3. Vai trò và nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển du lịch cộng đồng tại Mường Chiên, Quỳnh Nhai, Sơn La là một nhu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Du lịch cộng đồng không chỉ giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo ra cơ hội cho người dân địa phương nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Theo Tổng cục Du lịch, du lịch cộng đồng đang trở thành một trong những hình thức du lịch bền vững nhất, mang lại lợi ích cho cả cộng đồng và du khách. Việc phát triển du lịch sinh thái tại đây không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra những trải nghiệm văn hóa phong phú cho du khách. Đặc biệt, Mường Chiên với nền văn hóa đa dạng và phong phú của các dân tộc thiểu số là một điểm đến lý tưởng cho loại hình du lịch cộng đồng này.

II. Đặc điểm của xã Mường Chiên

Xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng. Địa phương này nổi bật với tài nguyên thiên nhiên phong phú, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và nền văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số. Các hoạt động du lịch tại đây không chỉ tập trung vào việc khám phá thiên nhiên mà còn giúp du khách hiểu rõ hơn về văn hóa và phong tục tập quán của người dân địa phương. Việc phát triển du lịch cộng đồng tại Mường Chiên sẽ tạo ra cơ hội cho người dân tham gia vào các hoạt động du lịch, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Hơn nữa, du lịch cộng đồng còn giúp bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và tạo ra sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng.

III. Thực trạng kinh doanh du lịch cộng đồng

Thực trạng kinh doanh du lịch cộng đồng tại Mường Chiên hiện nay cho thấy nhiều hộ gia đình đã bắt đầu tham gia vào lĩnh vực này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng và nguồn vốn đầu tư. Các hộ dân gặp phải rào cản trong việc tiếp cận thông tin và kỹ năng cần thiết để phát triển du lịch bền vững. Theo khảo sát, nhiều hộ gia đình chưa được đào tạo về quản lý du lịch và hợp tác xã du lịch, dẫn đến việc khai thác tài nguyên chưa hiệu quả. Để phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ trong việc đào tạo và cung cấp thông tin cho người dân.

IV. Những khó khăn trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng du lịch cộng đồng tại Mường Chiên vẫn gặp phải nhiều khó khăn. Một trong những vấn đề lớn nhất là thiếu hụt cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch chất lượng. Nhiều hộ gia đình không có đủ kiến thức và kỹ năng để phát triển du lịch sinh thái và du lịch văn hóa. Hơn nữa, việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng cũng là một thách thức lớn, khi mà nhiều hộ dân chưa có tài sản thế chấp hoặc không đủ điều kiện vay vốn. Điều này dẫn đến việc họ không thể đầu tư vào các hoạt động du lịch cần thiết. Để khắc phục những khó khăn này, cần có các chương trình hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức xã hội nhằm nâng cao năng lực cho người dân.

V. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng

Để phát triển du lịch cộng đồng tại Mường Chiên, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường hợp tác xã du lịch để tạo ra một mô hình kinh doanh bền vững. Các hộ dân cần được đào tạo về quản lý du lịch, tiếp thị và phát triển sản phẩm du lịch. Bên cạnh đó, việc cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch cũng rất quan trọng. Chính quyền địa phương cần hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng và các nguồn vốn đầu tư. Cuối cùng, cần có các chương trình quảng bá địa điểm du lịch để thu hút khách du lịch đến với Mường Chiên, từ đó tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Phát triển du lịch cộng đồng (DLCĐ) hình thành và lan tỏa trên phạm vi quốc tế từ các thập kỷ 80–90 của thế kỷ XX dưới sự bảo trợ của các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội bảo tồn thiên nhiên nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của các hoạt động du lịch thương mại thuần túy lên môi trường sinh thái và văn hóa bản địa. Tại Việt Nam, loại hình này phát triển từ đầu những năm 1990 với điểm khởi phát ở khu vực miền Bắc là Bản Lác (Mai Châu, Hòa Bình). Theo đánh giá của Tổng cục Du lịch (2019), DLCĐ là phương thức mang lại sinh kế bền vững, hỗ trợ công tác xóa đói giảm nghèo tại các vùng nông thôn, đặc biệt là địa bàn cư trú của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS).

Tuy nhiên, việc triển khai DLCĐ tại các khu vực miền núi gặp nhiều rào cản do cơ sở hạ tầng giao thông hạn chế và năng lực tích lũy tài chính của người dân còn thấp. Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng (cung ứng vốn tín dụng, công cụ thanh toán và quản lý dòng tiền) giữ vai trò then chốt trong việc tạo nguồn vốn đầu tư hạ tầng homestay, mua sắm trang thiết bị và phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh. Đề tài "Phát triển du lịch cộng đồng tại xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La" do sinh viên Lường Văn Nguyện thực hiện (chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, năm 2020) được xây dựng nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn trên.

Đề tài xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá nhu cầu, mức độ tiếp cận và sử dụng các dịch vụ ngân hàng hiện nay trong phát triển du lịch cộng đồng của các hộ gia đình dân tộc thiểu số.
2. Phân tích các rào cản trong quá trình tiếp cận dịch vụ ngân hàng của các hộ dân tộc thiểu số kinh doanh du lịch cộng đồng.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ ngân hàng cho các hộ dân tộc thiểu số làm du lịch cộng đồng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nhu cầu, thực trạng tiếp cận, sử dụng và các rào cản trong tiếp cận các dịch vụ ngân hàng của các hộ gia đình DTTS trực tiếp kinh doanh DLCĐ trên địa bàn.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La (tập trung trọng điểm tại Bản Bon).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 3 năm (2017–2019); số liệu sơ cấp được điều tra, khảo sát trực tiếp trong năm 2020.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá hoạt động DLCĐ và thực trạng tiếp cận dịch vụ ngân hàng (tín dụng, tài khoản, thanh toán) dưới góc nhìn từ phía cầu (các hộ kinh doanh DTTS).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập khung lý thuyết dựa trên các khái niệm và cơ sở khoa học đã được công bố:

• Khái niệm cộng đồng: Tiếp cận theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, nghiên cứu của Bùi Hải Yến và Phạm Trung Lương, xác định cộng đồng là tập hợp cư dân cùng chung sống trên một phạm vi lãnh thổ, chia sẻ các giá trị kinh tế, văn hóa và lợi ích chung.
• Đặc trưng dân tộc thiểu số: Căn cứ theo Nghị định số 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ về công tác dân tộc và Đại từ điển tiếng Việt, nhấn mạnh tính gắn kết, bản sắc văn hóa đa dạng và địa bàn cư trú phân bố không đều.
• Du lịch cộng đồng và các hình thức biểu hiện: Tổng hợp định nghĩa từ tổ chức Pachamama, Mạng lưới Du lịch Bền vững vì người nghèo và Tổng cục Du lịch Việt Nam. Các hình thức bao gồm: du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, du lịch nông nghiệp, du lịch bản địa và du lịch làng.
• Dịch vụ ngân hàng và tín dụng: Dẫn chiếu theo lý luận của David Cox trong "Nghiệp vụ ngân hàng hiện đại", làm rõ bản chất của tín dụng, vốn đầu tư, chuyển giao quyền sử dụng vốn có thời hạn và có chi phí, cùng vai trò của dịch vụ ngân hàng số đối với kinh tế hộ.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai bao gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Điều tra toàn bộ mẫu $n = 8$ hộ gia đình đang trực tiếp kinh doanh DLCĐ tại xã Mường Chiên bằng phiếu khảo sát cấu trúc kết hợp phỏng vấn trực tiếp chủ hộ và thảo luận nhóm. Ngoài ra, tác giả tham vấn ý kiến cán bộ chi nhánh ngân hàng cấp cơ sở, lãnh đạo UBND xã, đại diện doanh nghiệp lữ hành và du khách tại điểm đến.
• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Trích xuất báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của UBND xã Mường Chiên, tài liệu của Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Quỳnh Nhai và số liệu thống kê ngành du lịch giai đoạn 2017–2020.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Kiểm tra, làm sạch dữ liệu, tiến hành phân tổ thống kê và xử lý số liệu thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển du lịch gắn với dịch vụ tài chính vi mô tại vùng đồng bào DTTS; xác lập 3 mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi và bố cục 5 phần của khóa luận. Tác giả khẳng định việc tháo gỡ rào cản vốn và nâng cao năng lực tài chính là điều kiện tiên quyết để chuyển đổi mô hình kinh tế nông hộ sang dịch vụ du lịch bản địa.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Hệ thống hóa lý luận về bản chất, nguyên tắc (đồng thuận, chia sẻ lợi ích, tôn trọng văn hóa bản địa) và điều kiện phát triển DLCĐ. Phân tích chức năng của tín dụng ngân hàng trong việc cung ứng vốn đầu tư cơ sở lưu trú và nâng cao năng lực quản lý tài chính hộ.

Chương này tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ 3 mô hình du lịch cộng đồng điển hình:

1. Bản Pá Uôn (xã Mường Giàng, huyện Quỳnh Nhai, Sơn La): Mô hình khai thác lòng hồ thủy điện Sơn La với 16/83 hộ làm DLCĐ gắn với lễ hội gội đầu mùa xuân và ẩm thực truyền thống Thái.
2. Bản Hồ (thị xã Sa Pa, Lào Cai): Mô hình liên kết với doanh nghiệp lữ hành và tổ chức quốc tế (SNV, IUCN) đào tạo kỹ năng, trích lập quỹ phát triển cộng đồng.
3. Bản Lác (huyện Mai Châu, Hòa Bình): Điểm sáng DLCĐ với hơn 700 năm lịch sử, chuyển dịch sinh kế từ làm nương sang dệt thổ cẩm, văn nghệ dân gian và dịch vụ homestay chuyên nghiệp.

Từ các mô hình trên, tác giả rút ra 6 bài học kinh nghiệm cho xã Mường Chiên: bảo tồn văn hóa bản địa, đề cao vai trò chủ thể của người dân, tổ chức tập huấn kỹ năng, liên kết đa bên, tăng cường sự quản lý của chính quyền và bảo đảm tiếp cận vốn ngân hàng để xây dựng cơ sở hạ tầng.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định rõ ràng các nhóm chỉ tiêu theo dõi:

• Nhóm chỉ tiêu nhân khẩu học và điều kiện kinh tế hộ (tuổi, học vấn, diện tích đất, tài sản, thu nhập, thiết bị công nghệ số).
• Nhóm chỉ tiêu kinh doanh DLCĐ (quy mô homestay, số lao động, lượt khách phục vụ, thời gian lưu trú, doanh thu bình quân từ lưu trú và ăn uống).
• Nhóm chỉ tiêu tiếp cận dịch vụ ngân hàng (tỷ lệ vay, hạn mức vay, lãi suất, nguồn vay Agribank/NHCSXH, mục đích sử dụng vốn, tình trạng sở hữu tài khoản và kênh liên hệ tín dụng).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đánh giá chi tiết đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Mường Chiên: Xã gồm 3 bản với 1.745 nhân khẩu thuộc 424 hộ, 100% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (chủ yếu là dân tộc Thái). Cơ cấu kinh tế năm 2020 gồm: nông nghiệp chiếm 68,7%, công nghiệp 21,6%, dịch vụ chiếm 9,7%; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều là 1,9%; thu nhập bình quân đầu người đạt 26,7 triệu đồng/năm; xã đạt chuẩn nông thôn mới từ năm 2016. Tiềm năng du lịch nổi bật tại Bản Bon với mó nước khoáng nóng tự nhiên, cảnh quan lòng hồ sông Đà, di tích đền thờ Nàng Han và kho tàng 32 điệu múa xòe Thái cổ.

Khảo sát thực nghiệm trên 08 hộ làm DLCĐ (bắt đầu từ năm 2016) cho thấy:

• Đặc điểm chủ hộ và hộ gia đình: Tuổi bình quân 50; trình độ học vấn THCS (25%), THPT (50%), Cao đẳng/Đại học (25%); 30% chủ hộ là nữ; 100% có chứng chỉ tập huấn nghiệp vụ DLCĐ; thâm niên kinh doanh bình quân 3 năm. Bình quân mỗi hộ có 4 nhân khẩu, 3 lao động (2 lao động trực tiếp làm du lịch), sở hữu 1.030 m² đất thổ cư và 1.140 m² đất nông nghiệp (100% có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất).
• Kết quả kinh doanh: Thu nhập bình quân hộ đạt 20 triệu đồng/tháng, trong đó thu nhập từ DLCĐ chiếm 62%. Lượng khách bình quân đạt 160 lượt/tháng (tháng cao nhất 210 khách, thấp nhất 108 khách). Thời gian lưu trú bình quân còn rất thấp, chỉ đạt 0,2 ngày/khách; mức chi tiêu bình quân của du khách dao động từ 100.000 đến 180.000 đồng/ngày.
• Ứng dụng công nghệ: 100% hộ sử dụng điện thoại thông minh, kết nối mạng Internet/Wifi và sử dụng Facebook, Zalo để quảng bá; 60% hộ có máy vi tính; tuy nhiên 0% hộ tham gia các sàn/website du lịch thương mại.
• Tiếp cận dịch vụ ngân hàng: 62,5% hộ (5/8 hộ) phát sinh vay vốn trong 3 năm gần nhất. Trong đó, 37,5% hộ vay Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) với mức bình quân 100 triệu đồng/hộ, lãi suất 1,08%/tháng (thế chấp bằng quyền sử dụng đất); 25% hộ vay Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) mức bình quân 50 triệu đồng/hộ, lãi suất 0,66%/tháng (tín chấp qua tổ chức Hội Phụ nữ, Hội Nông dân). 100% vốn vay được sử dụng đúng mục đích đầu tư DLCĐ. 37,5% hộ không vay do không có nhu cầu. 100% hộ sở hữu tài khoản ngân hàng, chủ yếu dùng cho mục đích gửi tiết kiệm và giao dịch chuyển khoản.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp các phát hiện chính, khẳng định DLCĐ tại Mường Chiên đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế hộ nhưng quy mô còn nhỏ lẻ. Tác giả kiến nghị các giải pháp đồng bộ nhằm mở rộng quy mô tín dụng ưu đãi, nâng cao chất lượng hạ tầng du lịch và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt.

Kết quả và đóng góp

Bảng số liệu tổng hợp các chỉ tiêu nghiên cứu chính

Nhóm chỉ tiêu	Chỉ tiêu cụ thể	Đơn vị tính	Giá trị ghi nhận
Kinh tế - xã hội xã Mường Chiên (2020)	Tổng dân số (100% DTTS)	Người	1.745
	Tỷ trọng nông nghiệp trong GDP xã	%	68,7
	Tỷ trọng dịch vụ trong GDP xã	%	9,7
	Thu nhập bình quân đầu người/năm	Triệu đồng	26,7
	Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều	%	1,9
Đặc điểm hộ làm DLCĐ ($n = 8$)	Tuổi bình quân của chủ hộ	Năm	50
	Tỷ lệ chủ hộ có chứng chỉ tập huấn DLCĐ	%	100,0
	Lao động trực tiếp làm du lịch bình quân/hộ	Lao động	2 (trên 3 LĐ)
	Tỷ lệ hộ sở hữu cơ sở lưu trú homestay	%	80,0
	Thu nhập bình quân tháng của hộ	Triệu đồng	20,0
	Tỷ trọng thu nhập từ DLCĐ trong tổng thu nhập	%	62,0
Hiệu quả kinh doanh du lịch	Lượng khách bình quân tháng	Lượt người	160
	Thời gian lưu trú bình quân của khách	Ngày	0,2
	Tỷ lệ hộ sử dụng điện thoại thông minh, MXH	%	100,0
	Tỷ lệ hộ đăng ký website du lịch chuyên nghiệp	%	0,0
Tiếp cận dịch vụ ngân hàng	Tỷ lệ hộ có phát sinh vay vốn ngân hàng	%	62,5
	Vay vốn Agribank (lãi suất 1,08%/tháng, thế chấp)	%	37,5 (100 tr.đ/hộ)
	Vay vốn NHCSXH (lãi suất 0,66%/tháng, tín chấp)	%	25,0 (50 tr.đ/hộ)
	Tỷ lệ vốn vay phục vụ mục đích kinh doanh DLCĐ	%	100,0
	Tỷ lệ hộ sở hữu tài khoản ngân hàng	%	100,0

Giải pháp và đóng góp của đề tài

• Giải pháp đề xuất:
  • Phát huy vai trò ủy thác của các tổ chức đoàn thể địa phương (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân) trong việc hướng dẫn thủ tục, thẩm định và giám sát vốn vay chính sách.
  • Phía ngân hàng thương mại và chính sách cần thiết kế các gói tín dụng trung và dài hạn với lãi suất ưu đãi, phù hợp với chu kỳ đầu tư homestay của đồng bào DTTS.
  • Tăng cường phổ biến các ứng dụng ngân hàng số (Mobile Banking, SMS Banking, thanh toán mã QR) cho cả hộ kinh doanh và du khách nhằm hạn chế rủi ro dùng tiền mặt.
  • Đẩy mạnh liên kết tour tuyến giữa Bản Bon (Mường Chiên) với các điểm du lịch lân cận thuộc Quỳnh Nhai (Pá Uôn, Chiềng Khoang) để kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Khóa luận cung cấp hệ thống dữ liệu vi mô độc lập về thực trạng phát triển DLCĐ tại một xã vùng cao thuộc tỉnh Sơn La. Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ tương hỗ giữa nguồn vốn tín dụng ngân hàng và năng lực chuyển đổi mô hình kinh tế nông hộ DTTS sang kinh doanh du lịch sinh thái bản địa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Quy mô mẫu khảo sát bị giới hạn ở 08 hộ gia đình do hoạt động DLCĐ tại xã Mường Chiên năm 2020 còn ở giai đoạn sơ khai. Dữ liệu kinh doanh và lượng khách phản ánh tác động tiêu cực của giai đoạn dịch bệnh Covid-19 bùng phát, dẫn đến số ngày lưu trú bình quân và doanh thu tại thời điểm điều tra thấp hơn tiềm năng thực tế. Nghiên cứu chủ yếu sử dụng thống kê mô tả, chưa kiểm định định lượng các mô hình kinh tế lượng phức tạp.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát khi quy mô các hộ tham gia DLCĐ tại địa phương tăng lên; phân tích đa chiều hơn từ phía cung ứng dịch vụ tài chính (chi nhánh ngân hàng thương mại); đánh giá sâu hơn về mức độ sẵn sàng chi trả cho các dịch vụ du lịch trải nghiệm số và du lịch xanh sau dịch bệnh.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Phát triển Nông thôn, Quản trị Dịch vụ Du lịch và Kinh tế Tài chính; cán bộ làm công tác phát triển nông thôn, cán bộ tín dụng chính sách tại các huyện miền núi phía Bắc.
• Nội dung giá trị: Bảng số liệu chi tiết về cơ cấu kinh tế hộ DTTS làm du lịch; mô hình kết hợp giữa bảo tồn văn hóa Thái (Bản Bon) với kinh tế dịch vụ; quy trình tiếp cận tín dụng vi mô qua kênh đoàn thể phụ nữ và nông dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu trên cỡ mẫu bao nhiêu và thuộc nhóm đối tượng nào?
Khóa luận điều tra toàn bộ mẫu gồm 08 hộ gia đình đang trực tiếp kinh doanh du lịch cộng đồng tại xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La (100% chủ hộ là đồng bào dân tộc thiểu số).

2. Kết quả kinh doanh và cơ cấu thu nhập của các hộ làm DLCĐ tại Mường Chiên được ghi nhận như thế nào?
Các hộ đạt thu nhập bình quân 20 triệu đồng/tháng, trong đó nguồn thu từ du lịch chiếm 62%. Lượng khách bình quân đạt 160 người/tháng, nhưng thời gian lưu trú chỉ đạt 0,2 ngày/khách và doanh thu bình quân từ 100.000 đến 180.000 đồng/khách/ngày.

3. Thực trạng tiếp cận các kênh tín dụng ngân hàng của các hộ khảo sát có điểm gì khác biệt?
Có 62,5% hộ tiếp cận vốn vay ngân hàng. Trong đó, kênh Agribank cung cấp mức vay bình quân 100 triệu đồng/hộ với lãi suất 1,08%/tháng (yêu cầu thế chấp tài sản), còn kênh NHCSXH cung cấp mức vay 50 triệu đồng/hộ với lãi suất ưu đãi 0,66%/tháng (thực hiện qua ủy thác tín chấp của Hội Nông dân, Hội Phụ nữ).

4. Mức độ sẵn sàng ứng dụng công nghệ số và dịch vụ ngân hàng trực tuyến của các hộ ra sao?
100% hộ sử dụng điện thoại thông minh, Internet và có tài khoản ngân hàng để phục vụ giao dịch; tuy nhiên 0% hộ đăng ký các trang web du lịch thương mại chuyên nghiệp do ngại phát sinh thêm chi phí duy trì.

5. Khóa luận đã phân tích kinh nghiệm thực tiễn từ những địa phương nào để rút ra bài học cho Mường Chiên?
Tác giả đã phân tích và rút ra bài học kinh nghiệm từ 3 điểm du lịch cộng đồng: Bản Pá Uôn (Quỳnh Nhai, Sơn La), Bản Hồ (Sa Pa, Lào Cai) và Bản Lác (Mai Châu, Hòa Bình).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lường Văn Nguyện đã phản ánh toàn diện thực trạng phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng của các hộ gia đình dân tộc thiểu số tại xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Nghiên cứu chứng minh rằng dù du lịch cộng đồng đã mang lại hơn 60% thu nhập cho các hộ tham gia, hoạt động này vẫn đối mặt với rào cản về hạ tầng, thời gian lưu trú ngắn và hạn chế trong tiếp cận vốn quy mô lớn. Các giải pháp đề xuất về đa dạng hóa sản phẩm tài chính và chuyển đổi số mang tính ứng dụng thực tiễn cao cho công tác xóa đói giảm nghèo tại khu vực nông thôn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị Luan van 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.Về cơ sở lý luận 2. Khái niệm cộng đồng Cộng đồng hiện là khái niệm về tổ chức xã hội được nhiều nhà nghiên cứu đưa ra trong các công trình khoa học với nhiều định nghĩa khác nhau. Theo từ điển bách khoa VN, cộng đồng sẽ được hiểu là một tập đoàn người rộng lớn, cộng đồng có những dấu hiệu chung như về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, và địa điểm cư trú. Có những cộng đồng xã hội mà bao gồm một dòng giống, một dân tộc, và một sắc tộc.

Theo nghiên cứu Bùi Hải Yến trong cuốn nghiên cứu phát triển du lịch cộng đồng, cộng đồng hiện được hiểu là một nhóm dân cư hiện cùng sinh sống trong một lãnh thổ nhất định và được gọi tên như: làng, xã,… họ có những dấu hiệu chung như về thành phần giai cấp, về truyền thống văn hóa, về đặc điểm kinh tế. Theo nghiên cứu của Phạm Trung Lương, cộng đồng những người sống chung trong một thôn xóm, làng, xã, quốc gia,… họ cùng chia sẻ với nhau mảnh đất sinh sống gọi là cộng đồng. Cộng đồng là những người không sống chung nhưng lại có những sở thích, nhu cầu chung được coi là cộng đồng tính. Như vậy tùy theo những góc độ nghiên cứu khác nhau các tác giả lại có một định nghĩa khác nhau về cộng đồng, nhưng nói tóm lại cộng đồng được hình thành bởi ba nhân tố chính là yếu tố kinh tế, văn hoá và khu vực lưu trú.

Đồng thời cộng đồng mang những đặc điểm sau: Cùng chung sống trên một phạm vi lãnh thổ, có chung văn hoá, phong tục tập quán, quan điểm chính trị, tôn giáo,… và cùng chia sẻ lợi ích chung. Bản chất và phân loại cộng đồng *Bản chất của cộng đồng được nhìn nhận qua ba phương diện sau: - Phương diện đoàn kết xã hội: Đoàn kết xã hội là một trong những đặc tính đứng đầu được quan niệm như là một ý chí và tình cảm chung do vậy quá trình cùng chung sống của cộng đồng có những mối quan hệ, mặt huyết tộc, quan hệ láng giềng. - Phương diện tương quan xã hội: Cộng đồng sẽ được coi như một tiến trình xã hội, là một trong những hình thức tương quan giữa người với người để có tính cách kết hợp, và theo đó con người sẽ được gần nhau và sẽ phối hợp chặt chẽ với nhau hơn. Đó hiện không phải là một thái độ hay là một ý tưởng về đoàn kết, mà đó là sự đoàn kết và được thực hiện nay trong phạm vi của thực hành các chuẩn mực và khuôn mẫu về văn hoá trong đời sống hàng ngày.

- Phương diện cơ cấu xã hội: Cộng đồng được hiểu như một cơ cấu xã hội, là một đoàn thể mà con người có những giá trị, chuẩn mực, và các khuôn mẫu với các tương quan về xã hội và vai trò được các tổ chức thành cơ cấu. Điều này hiện đang phù hợp với những định nghĩa tổng quát về một xã hội coi cộng đồng như một tập thể con người họ có tương quan hỗ trợ với nhau. Không có được giá trị chung nghĩa là không có một số định hướng để có thể quy tụ với nhau và thậm chí có nơi hiện lại không có cả những quy tắc ứng xử quy định về các hành vi ứng xử của các thành viên trong cộng đồng thì sẽ không có cơ sở cho sự hình thành cộng đồng. *Phân loại cộng đồng: - Cộng đồng về địa lý: Bao gồm người dân hiện cư trú trong cùng một địa bàn và có thể có chung những đặc điểm về văn hóa xã hội và có những mối quan hệ hiện ràng buộc lẫn nhau.

Ví dụ: Cộng đồng người Thái ở Mường Giàng, Cộng đồng người Khánh ở Cà Nàng , cộng đồng người Mông ở Đồng Văn Hà Giàng,… - Cộng đồng về chức năng: Bao gồm những cá thể mà có thể cư trú gần nhau hoặc cư trú không gần nhau nhưng lại có chung lợi ích. Họ sẽ liên kết với Luan van 6 nhau trên cơ sở nghề nghiệp, cơ sở sở thích, học hợp tác hay hiệp hội tổ chức. Ví dụ: Cộng đồng kinh tế Châu Âu, cộng đồng du học sinh Việt Nam tại Nhật Bản,… 2. Dân tộc thiểu số 2.Khái niệm dân tộc thiểu số DTTS là khái niệm khoa học được sử dụng phổ biến hiện nay với nhiều định nghĩa khác nhau.

Theo đại từ điển tiếng Việt, DTTS là dân tộc có số dân ít, cư trú trong cộng đồng quốc gia nhiều dân tộc (có một dân tộc đa số) sống ở vùng hẻo lánh, ngoại vi, vùng ít phát triển về kinh tế xã hội. Theo nghị định 05/2011/NĐ của chính phủ về công tác dân tộc thì khái niệm DTTS được định nghĩa như sau, DTTS là những dân tộc có số dân ít hơn so với dân tộc đa số trên phạm vi lãnh thổ nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam. Ở nước ta, DTTS được xác định là những người có quốc tịch, sinh sống tại nước ta nhưng có những khác biệt nhất định về ngôn ngữ, phong tục tập quán và các đặc thù văn hoá với dân tộc kinh.Đặc trưng cơ bản của các dân tộc thiểu số ở nước ta - Về đoàn kết dân tộc: Các DTTS ở nước ta đã cùng nhau trải qua quá trình lịch sử và quá trình đấu tranh để bảo vệ bờ cõi, xây dựng đất nước thống nhất, mặc dù có nhiều dân tộc và chênh lệch về số lượng trên cùng một lãnh thổ quốc gia, mỗi dân tộc có điều kiện sống, phong tục tập quán riêng biệt nhưng các dân tộc nước ta đều có chung truyền thống đoàn kết, gắn bó, tương trợ lẫn nhau. Do đó không xuất hiện sự mâu thuẫn, đối kháng giữa các dân tộc, truyền thống đoàn kết này chính là đặc trưng nổi bật làm tăng cường sức mạnh dân tộc góp phần thúc đẩy công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.

- Về bản sắc văn hoá: Các DTTS ở nước ta đều có những nét riêng biệt về văn hoá, tạo nên sự đa dạng phong phú về văn hoá cho đất nước, mỗi DTTS ở nước ta đều có ngôn ngữ riêng, có nền văn hoá truyền thống mang lại bản sắc Luan van 7 riêng để thể hiện trong các nếp sinh hoạt hàng ngày thông qua các lễ hội, trang phục của từng dân tộc. - Về địa bàn cư chú: các DTTS ở nước ta phân bố không đồng đều, tập trung ở một số vùng nhưng không cư trú thành những khu vực riêng biệt mà xen kẽ với các DTTS khác. Chính sự xen kẽ giữa các dân tộc đã tạo điều kiện để các dân tộc có điều kiện tăng cường sự hiểu biết, gắn bó với nhau nhờ đó mà các dân tộc có điều kiện học hỏi những tri thức mới, từng bước thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các dân tộc. - Về trình độ phát triển kinh tế - xã hội: Các DTTS ở nước ta có trình độ phát triển kinh tế - xã hội không đồng đều.

Trình độ phát triển không đồng đều của các DTTS bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, chủ yếu là do phong tục tập quán lâu đời và địa bàn đi lại khó khăn, tài nguyên tuy phong phú nhưng lại khó khai thác,… 2. Du lịch cộng đồng 2. Khái niệm du lịch cộng đồng Có rất nhiều tác giả đã đưa ra các định nghĩa về du lịch cộng đồng như - Tại Thái Lan thuật ngữ du lịch dựa vào cộng đồng được định nghĩa: “Du lịch cộng đồng hay phát triển du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà được quản lý bởi chính cộng đồng của địa phương, nhằm hướng đến mục tiêu bền vững về mặt môi trường, văn hóa và xã hội. Thông qua phát triển du lịch cộng đồng mà du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức về lối sống của cộng đồng địa phương”.

- Theo tổ chức Pachamana đã đưa ra quan điểm về du lịch cộng đồng như sau: “du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà du khách từ bên ngoài đến với cộng đồng địa phương để có thể tìm hiểu về phong tục, lối sống, và niềm tin, được thưởng thức các ẩm thực địa phương. Cộng đồng địa phương được kiểm soát cả những tác động và những lợi ích thông qua các quá trình tham gia vào hình thức du lịch này, từ đó sẽ tăng cường khả năng tự quản, tăng cường các phương thức sinh kế và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương”. Luan van 8 - Tổ chức mạng lưới DLBV vì người nghèo đã nêu “ phát triển du lịch cộng đồng là một loại hình DLBV thúc đẩy các chiến lược vì người nghèo trong môi trường cộng đồng. Các sáng kiến của du lịch cộng đồng nhằm vào mục tiêu thu hút sự tham gia của người dân địa phương vào việc vận hành và quản lý các dự án du lịch nhỏ như một phương tiện giảm nghèo và mang lại thu nhập thay thế cho cộng đồng.

Các sáng kiến của du lịch cộng đồng còn khuyến khích tôn trọng các truyền thống và văn hóa địa phương cũng như các di sản thiên nhiên.” - Tại Việt Nam, du lịch phát triển du lịch cộng đồng được nhìn nhận như sau: “Phát triển du lịch cộng đồng là hoạt động tương hỗ giữa các đối tác liên quan, nhằm mang lại lợi ích về kinh tế cho cộng đồng dân cư địa phương, bảo vệ được môi trường và mang đến cho du khách kinh nghiệm mới, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương có dự án. Như thuật ngữ phát triển du lịch cộng đồng có các nội dung chủ yếu như sau: - Du khách là tác nhân bên ngoài là tiền đề mang lại lợi ích kinh tế và sẽ có những tác động nhất định kèm theo việc thụ hưởng các giá trị về môi trường sinh thái tự nhiên và văn hóa khi đến với một cộng đồng địa phương cụ thể. - Cộng đồng địa phương là người kiểm soát các giá trị về mặt TNDL để hỗ trợ du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức của mình khi có cơ hội tiếp cận hệ thống TNDL tại không gian sinh sống của cộng đồng địa phương. - Cộng đồng địa phương sẽ nhận được lợi ích về mặt kinh tế, mở rộng tầm hiểu biết về đặc điểm tính cách của du khách cũng như có cơ hội nắm bắt các thông tin bên ngoài từ du khách.