CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu liên quan đến quản trị chuỗi cung ứng Cho đến nay, quản trị chuỗi cung ứng được sự quan tâm và bàn luận từ nhiều học giả, nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.
Nghiên cứu về khung lý luận phân tích chuỗi cung ứng theo định hướng giá trị các ngành kinh doanh của các quốc gia phát triển như ở nghiên cứu của Jacques H. Nghiên cứu này đưa ra một khung lý luận nhằm phân tích chuỗi cung ứng của quốc gia đang phát triển được cấu thành từ ba thành tố. Thành tố đầu tiên, việc xác định trở ngại chính đối với nâng cấp chuỗi cung ứng: các hạn chế tiếp cận thị trường, cơ sở hạ tầng yếu kém, thiếu nguồn lực và khoảng trống thể chế. Thành tố thứ hai được xác định: gia tăng giá trị, cấu trúc mạng lưới chuỗi cung ứng theo chiều ngang và theo chiều dọc và cơ chế quản lý chuỗi cung ứng.
Cuối cùng, tùy chọn nâng cấp được xác định đối với lĩnh vực gia tăng giá trị, bao gồm cả việc tìm kiếm thị trường, cấu trúc mạng lưới chuỗi cung ứng và các hình thức quản lý của chuỗi cung ứng. Một phần của thành tố này là việc nhận dạng các quan hệ đối tác phù hợp nhất để nâng cấp chuỗi cung ứng. Ba thành phần của khung lý luận này được rút ra từ các trường phái lý thuyết chính về mối quan hệ giữa các công ty và từ các nghiên cứu về chuỗi cung ứng của quốc gia phát triển. Để xác định được khung lý luận về chuỗi cung ứng, quản trị chuỗi cung ứng nghiên cứu đã giới hạn điều kiện nghiên cứu thực hiện trong một sự cân bằng của chuỗi cung ứng và nghiên cứu mới chỉ tập trung vào các mối quan hệ thị trường, chưa chú trọng đến môi trường kinh doanh – một nhân tố chính quyết định đến hoạt động của chuỗi cung ứng.
Trong hầu hết các nghiên cứu, các tác giả đưa ra khái niệm chuỗi cung ứng, một số nghiên cứu cho rằng nghiên cứu chuỗi cung ứng cần đề cao việc nghiên cứu mối quan hệ giữa các thành viên trong chuỗi, kết quả hoạt động chuỗi, sự hài lòng của khách hàng (Beamon, 1998; Christopher, 2016…). Beamon (1998) đề cập đến đo lường kết quả hoạt động chuỗi theo tiếp cận từ sự tích hợp của 2 quy trình cơ bản của một chuỗi cung ứng: quy trình lập kế hoạch sản xuất, kiểm soát hàng tồn kho; quy trình phân phối và hậu cần. Với cách thức kết hợp cả phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng. Beamon (1998) đã xác định yếu tố đo lường kết quả hoạt động chuỗi cung ứng bao gồm: chi phí, sự thỏa mãn nhu cầu khách hàng, thời gian cung ứng và sự linh hoạt.
Bên cạnh đó, tác giả Beamon cũng xác định 7 yếu tố ảnh hưởng đến đo lường hoạt động chuỗi cung ứng bào gồm: lịch trình sản xuất và phân phối, mức đặt hàng và tồn 11 kho, số lượng giai đoạn cung ứng, địa điểm của khách hàng, mối quan hệ khách hàng – nhà cung cấp, sự khác biệt hóa sản phẩm và số lượng hàng tồn kho. Với nghiên cứu của mình, Beamon đã giải quyết được 2 nội dung: đánh giá tập trung về các nghiên cứu mô hình chuỗi cung ứng và xác định một số các nội dung nghiên cứu cho các nghiên cứu trong tương lai về lĩnh vực chuỗi cung ứng. Cụ thể hơn, nghiên cứu này đã xem xét các mô hình và phương pháp nghiên cứu chuỗi cung ứng hiện có và các chủ đề xác định để xem xét nghiên cứu tiếp theo trong tương lai sẽ tạo điều kiện cho nâng cao kiến thức và thực hành trong lĩnh vực thiết kế và phân tích chuỗi cung ứng. Dựa trên cơ sở nghiên cứu hiện có về mô hình chuỗi cung ứng, các đề xuất đã được đưa ra cho hướng nghiên cứu trong tương lai trong bốn lĩnh vực sau: đánh giá và phát triển hoạt động chuỗi cung ứng, phát triển mô hình và các biến đo lường đối với các thang đo kết quả hoạt động chuỗi, xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình chuỗi cung ứng và phân loại các hệ thống chuỗi cung ứng để cho phép phát triển quy tắc ngón tay cái hoặc các kỹ thuật chung để hỗ trợ thiết kế và phân tích tổng thể chuỗi cung ứng.
Christopher (2011) đã đề cập đến 14 nội dung cơ bản trong cuốn sách của mình. Cuốn sách được tái xuất bản lần thứ tư vào năm 2011. Trong nội dung cuốn sách, tác giả đã đề cập đến nội dung quản lý chuỗi cung ứng liên quan đến sự thay lớn trong mối quan hệ giữa các thành viên trong chuỗi. Điển hình của mối quan hệ truyền thống là mối quan hệ giữa người mua và nhà cung cấp.
Trong đó, trọng tâm của quản lý chuỗi cung ứng được tác giả đề cập đến là sự hợp tác và tin tưởng trong chuỗi. Theo quan điểm của mình, tác giả cho rằng, chuỗi cung ứng được quản lý đúng cách có nghĩa là chuỗi cung ứng có “tổng thể toàn chuỗi có thể lớn hơn tổng các phần của nó”. 14 chương của cuốn sách đề cập đến các vấn đề: Chiến lược cạnh tranh, chuỗi cung ứng và logistics; Giá trị khách hàng và logistics; Đo lường chi phí logistics và kết quả vận hành chuỗi; Kết nối cung và cầu; Thiết kế chuỗi cung ứng ngược; Chiến lược quản trị thời gian; Đồng bộ chuỗi cung ứng; Sự phức tạp và chuỗi cung ứng; Quản trị kênh phân phối toàn cầu; Quản trị rủi ro trong chuỗi cung ứng; Kỷ nguyên mạng lưới cạnh tranh; Vượt qua rào cản để tích hợp chuỗi cung ứng; Phát triển chuỗi cung ứng bền vững; và Xu hướng của chuỗi cung ứng. Trong nghiên cứu của mình, Srai và Gregory (2008) đã khám phá tác động của cấu hình đối với mạng lưới cung cấp chuỗi cung ứng.
Theo quan điểm của các tác giả: cấu hình có thể cung cấp thông tin chi tiết về khả năng và hiệu suất của các mạng lưới cung cấp. Khỏa lấp được lỗ hổng trong các nghiên cứu trước và là căn cứ cung cấp cơ sở cho phát triển các công cụ để hỗ trợ phân tích và thiết kế. 12 Những phát hiện chính trong nghiên cứu của tác giả bao gồm: 1) Cấu hình mạng là rất khác nhau giữa các chuỗi cung ứng, trong đó các yếu tố cấu hình mạng cung cấp được xác định (cấu trúc bậc, hình dạng và vị trí: bao gồm các luồng thông tin, nguyên liệu chính; hoạt động của doanh nghiệp tâm điểm và quy trình sản xuất nội bộ của họ; vai trò và mối quan hệ giữa các đối tác mạng; cấu trúc, độ phức tạp và thành phần của sản phẩm); 2) Cấu hình mạng lưới cung cấp yêu cầu lập bản đồ để đánh giá tiềm năng khả năng chuyển giao của các quy trình. Trong đó đánh giá đồng cấp giữa các doanh nghiệp có ý nghĩa; các thời điểm nghiên cứu khác nhau có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá hoạt động phát triển chuỗi cung ứng; 3) Các công cụ lập bản đồ cấu hình mạng trong chuỗi cung ứng được phát triển trên thực tế có thể được áp cho việc đánh giá hoạt động chuỗi cung ứng và hiệu suất chuỗi.
Các công cụ được tìm thấy trong nghiên cứu đã cung cấp những hiểu biết mới về cấu trúc của mạng lưới chuỗi cung ứng và cho phép thực hiện so sánh trên các lĩnh vực và mô hình kinh doanh thông qua việc sử dụng các phương pháp và cách trình bày phong phú; 4) Cấu hình mạng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của chuỗi cung ứng, đồng thời ảnh hưởng đến kết quả hoạt động chuỗi cung ứng; 5) Các khái niệm về khả năng tái cấu hình chuỗi cung ứng xuất hiện từ nghiên cứu được xác định qua các “tuyến đường tiềm năng” để chuyển đổi cấu hình mạng lưới; và với các yếu tố cụ thể của cấu hình có tiềm năng tái cấu hình lại khác nhau; 6) Hiệu suất và kết quả hoạt động chuỗi cung ứng không phải lúc nào cũng tương quan với quản trị quy trình chuỗi cung ứng. Trong nhiều trường hợp, các quy trình đơn giản hơn dường như hiệu quả hơn khi hưởng lợi từ sự hợp lý của cấu hình chuỗi cung ứng. Đinh Văn Sơn (2019) cũng đã tiếp cận khoa học các vấn đề nghiên cứu chuỗi cung ứng. Công trình nghiên cứu đã tổng quan và hệ thống hóa một số nội dung lý luận về xây dựng mô hình nghiên cứu những khái niệm, mô hình lý thuyết về chuỗi cung ứng; phân tích một số mô hình và kinh nghiệm quốc tế.
Trên cơ sở đó, nghiên cứu đã tiến hành khảo sát và phân tích thực trạng chuỗi cung ứng nông sản Tây Bắc với số liệu nghiên cứu từ 2013 – 2018, xác định một số vấn đề cơ bản liên quan đến chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu đối với Tây Bắc và đề xuất một số giải pháp chính sách và thực tiễn cho phát triển chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu Tây Bắc. Các nghiên cứu liên quan đến chuỗi cung ứng du lịch và quản trị chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch Nghiên cứu chuỗi cung ứng DVDL là lĩnh vực khoa học nghiên cứu về du lịch được đề xuất bởi nhiều học giả từ những năm 2000. Đề xuất này được hình thành dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực chứng hoạt động chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp du lịch, khách du lịch, chính quyền địa phương, dân cư và chính phủ 13 của các vùng, lãnh thổ ở các quốc gia trên thế giới. Theo Szpilko (2017), tổng quan về các công trình nghiên cứu theo các giai đoạn như sau: Giai đoạn đầu tiên, các công trình nghiên cứu trước năm 2008, hầu hết là các bài báo nghiên cứu các khung khái niệm về chuỗi cung ứng ứng DVDL và quản trị chuỗi cung ứng DVDL.
Trong giai đoạn này, chuỗi cung ứng sản xuất hàng hóa được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu phần lớn, trong khi, những bài báo nghiên cứu về chuỗi cung ứng DVDL và quản trị chuỗi cung ứng DVDL còn rất ít và hạn chế (Burgess và cộng sự, 2006). Trong giai đoạn này, các nghiên cứu liên quan đến phía cung ứng DVDL của ngành Du lịch phần lớn đã đã bị bỏ quên. Việc nghiên cứu ở giai đoạn này tập trung chủ yếu và các hoạt động xúc tiến, quảng bá và phát triển sản phẩm (Zang và Murphy, 2009). Việc thiếu quan tâm đến hoạt động và mạng lưới cung cấp không phải là duy nhất đối với các hoạt động nghiên cứu du lịch, mà hầu hết các nghiên cứu của ngành dịch vụ ở giai đoạn này tập trung nhiều về nghiên cứu tiếp thị hơn là cung cấp.