Vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam trong bối cảnh Cộng đồng Kinh tế ASEAN

Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập ASEAN, vai trò của Nhà nước trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong… 216 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2019.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Phương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Vai Trò Của Nhà Nước Đối Với Phát Triển Du Lịch Việt Nam Trong Bối Cảnh Cộng Đồng Kinh Tế ASEAN
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Về phát triển du lịch
• 1.3. Về Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)
• 1.4. Các nghiên cứu về vai trò của nhà nước. Những khoảng trống rút ra từ tổng quan nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp tiếp cận
• 1.7. Khung nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH KHI THAM GIA CỘNG ĐỒNG KINH TẾ
• 2.1. Một số vấn đề về phát triển du lịch và Cộng đồng kinh tế
• 2.2. Khái quát về du lịch và phát triển du lịch. Khái niệm, đặc điểm, tác động của Cộng đồng kinh tế
• 2.3. Vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch khi tham gia Cộng đồng kinh tế
• 2.4. Thực chất vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch
• 2.5. Nội dung vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch khi tham gia Cộng đồng kinh tế
• 2.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch khi tham gia Cộng đồng kinh tế
• 2.7. Kinh nghiệm phát huy vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch của một số quốc gia ASEAN sau khi AEC hình thành và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.7.1. Kinh nghiệm phát huy vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch ở một số quốc gia
• 2.7.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH VIỆT NAM SAU KHI HÌNH THÀNH AEC
• 3.1. Khái quát tình hình phát triển du lịch Việt Nam, về ASEAN và Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC)
• 3.1.1. Khái quát tình hình phát triển du lịch Việt Nam
• 3.1.2. Khái quát về ASEAN và Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC)
• 3.2. Phân tích thực trạng vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC
• 3.2.1. Về vai trò xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch
• 3.2.2. Về vai trò xây dựng hệ thống luật pháp, chính sách phát triển du lịch
• 3.2.3. Về vai trò xây dựng tổ chức bộ máy quản lý và phát triển du lịch
• 3.2.4. Về vai trò thúc đẩy hợp tác quốc tế trong phát triển du lịch
• 3.2.5. Về vai trò đánh giá, kiểm tra, thanh tra đối với phát triển du lịch
• 3.3. Tác động của vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC
• 3.3.1. Các yếu tố sản xuất
• 3.3.2. Tạo các điều kiện về cầu du lịch
• 3.3.3. Mức độ tạo điều kiện cho các ngành phụ trợ và liên quan để phát triển du lịch
• 3.3.4. Chiến lược, cấu trúc doanh nghiệp
• 3.3.5. Góp phần thúc đẩy phát triển du lịch
• 3.4. Đánh giá chung về vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC
• 3.4.1. Những thành tựu đạt được
• 3.4.2. Những mặt hạn chế
• 3.4.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH VIỆT NAM SAU KHI HÌNH THÀNH AEC
• 4.1. Định hướng và quan điểm hoàn thiện vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC
• 4.1.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước
• 4.1.2. Những cơ hội và thách thức sau khi hình thành AEC
• 4.1.3. Quan điểm hoàn thiện vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC
• 4.2. Một số giải pháp hoàn thiện vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC
• 4.2.1. Hoàn thiện việc xây dựng thể chế phù hợp và tiến bộ
• 4.2.2. Hoàn thiện công tác xây dựng chiến lược và quy hoạch phát triển du lịch
• 4.2.3. Hoàn thiện hệ thống luật, cơ chế, chính sách, tạo điều kiện cho du lịch phát triển
• 4.2.4. Tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý du lịch và sự phối hợp trong quản lý nhà nước để phát triển du lịch
• 4.2.5. Chủ động, sáng tạo trong việc tham gia các hiệp định, thỏa thuận, cam kết trong hợp tác quốc tế du lịch
• 4.2.6. Đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm mọi hoạt động vi phạm quy hoạch đã được phê duyệt và công bố
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vai trò của Nhà nước trong phát triển du lịch Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập ASEAN, vai trò của Nhà nước trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong việc thúc đẩy phát triển du lịch. Du lịch không chỉ là một ngành kinh tế mũi nhọn mà còn là cầu nối văn hóa và xã hội. Nhà nước cần thiết lập các chính sách du lịch phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực này. Theo nghiên cứu, việc phát triển du lịch cần phải được nhìn nhận từ nhiều khía cạnh như quản lý nhà nước, đầu tư du lịch, và hợp tác quốc tế. Chính phủ Việt Nam đã có những bước đi quan trọng trong việc xây dựng quy hoạch du lịch và phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo, nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh với các nước trong khu vực.

1.1. Tầm quan trọng của du lịch trong nền kinh tế Việt Nam

Du lịch đóng góp một phần quan trọng vào phát triển kinh tế của Việt Nam, với tỷ lệ đóng góp vào GDP ngày càng cao. Theo thống kê, du lịch đã trở thành một trong những ngành có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, góp phần tạo ra hàng triệu việc làm và tăng cường giao lưu văn hóa. Nhà nước cần phải nhận thức rõ tầm quan trọng này để có các chính sách phát triển bền vững, nhằm tối ưu hóa lợi ích từ du lịch cho nền kinh tế quốc dân.

II. Chính sách và quy hoạch phát triển du lịch

Chính phủ Việt Nam đã thiết lập nhiều chính sách du lịch nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành này. Đặc biệt, việc ban hành Luật Du lịch năm 2017 đã tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho các hoạt động du lịch. Các quy hoạch du lịch được xây dựng với mục tiêu phát triển bền vững, bảo tồn tài nguyên văn hóa và thiên nhiên, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế. Việc thực hiện các chính sách này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Theo đó, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp lý, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong triển khai.

2.1. Đầu tư và phát triển hạ tầng du lịch

Đầu tư vào hạ tầng là một yếu tố then chốt để phát triển du lịch. Nhà nước cần tập trung vào việc cải thiện hệ thống giao thông, cơ sở lưu trú và dịch vụ hỗ trợ khác. Việc xây dựng các khu du lịch sinh thái, văn hóa sẽ giúp thu hút thêm lượng khách du lịch quốc tế. Hơn nữa, các dự án đầu tư cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng địa phương, nhằm đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan.

III. Thực trạng và thách thức trong phát triển du lịch

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, phát triển du lịch Việt Nam vẫn gặp phải không ít thách thức. Chất lượng dịch vụ du lịch còn hạn chế, sản phẩm du lịch chưa đa dạng và thiếu sức hấp dẫn. Ngoài ra, sự cạnh tranh từ các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia cũng là một yếu tố không thể bỏ qua. Theo đó, Nhà nước cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để nâng cao nguồn lực du lịch, cải thiện chất lượng dịch vụ và xây dựng thương hiệu du lịch mạnh mẽ hơn. Việc này không chỉ giúp Việt Nam giữ vững thị phần mà còn nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế.

3.1. Những hạn chế trong quản lý nhà nước

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trong phát triển du lịch là sự thiếu đồng bộ trong quản lý nhà nước. Các chính sách chưa thực sự đi vào cuộc sống, nhiều quy định còn chồng chéo và thiếu tính khả thi. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành và địa phương, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để đảm bảo các quy định được thực hiện một cách nghiêm túc.

IV. Giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển du lịch

Để nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển du lịch, cần thiết phải có một chiến lược rõ ràng và đồng bộ. Đầu tiên, cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và các chính sách liên quan đến du lịch. Thứ hai, Nhà nước cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực du lịch, mở rộng thị trường và thu hút đầu tư nước ngoài. Cuối cùng, việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao cũng cần được chú trọng. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra một môi trường du lịch phát triển bền vững.

4.1. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế là một yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch. Nhà nước cần chủ động tham gia vào các hiệp định, thỏa thuận hợp tác du lịch với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Việc này không chỉ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các nước đi trước mà còn tạo cơ hội để quảng bá hình ảnh và tiềm năng du lịch của đất nước ra thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Việt Nam sở hữu lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và văn hóa để phát triển du lịch. Năm 2014, Hội đồng Du lịch và Lữ hành thế giới (WTTC) xếp Việt Nam ở vị trí thứ 16 trên 184 quốc gia về tiềm năng phát triển du lịch lâu dài. Năm 2017, Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) xếp Việt Nam đứng thứ 6 trong 10 điểm đến an toàn, thân thiện và có tốc độ phát triển nhanh trên thế giới. Giai đoạn 1990 - 2017 ghi nhận sự tăng trưởng về lượng khách: khách quốc tế tăng từ 250.000 lượt (năm 1990) lên 5 triệu lượt (năm 2010), 7,8 triệu lượt (năm 2014) và đạt 12,9 triệu lượt (năm 2017); khách nội địa tăng từ 28 triệu lượt (năm 2010) lên 38,5 triệu lượt (năm 2014) và 73 triệu lượt (năm 2017). Tỷ trọng đóng góp vào GDP của ngành du lịch tăng từ 6% (230.000 tỷ đồng năm 2014) lên 8,39% (637.000 tỷ đồng năm 2018). Doanh thu ngoại tệ của ngành du lịch đứng sau 4 ngành: dầu thô, dệt may, giày dép và thủy sản.

Tuy vậy, quy mô du lịch Việt Nam còn khiêm tốn so với khu vực: năm 2014, lượng khách quốc tế của Việt Nam (7,8 triệu) thấp hơn Singapore (15,1 triệu), Thái Lan (24,8 triệu) và Malaysia (27,4 triệu). Năm 2016, Việt Nam đón hơn 10 triệu lượt khách quốc tế, chỉ bằng 61% của Singapore (16,4 triệu), 31% của Thái Lan (32,6 triệu) và 37% của Malaysia (26,8 triệu). Ngân sách xúc tiến, quảng bá du lịch quốc tế của Việt Nam vào khoảng 2 triệu USD/năm, trong khi Malaysia chi 69 triệu USD, Singapore chi 80 triệu USD và Thái Lan chi 105 triệu USD (Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, 2018). Khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) hình thành, du lịch là 1 trong 12 ngành ưu tiên hội nhập và là 1 trong 8 ngành áp dụng Thỏa thuận Thừa nhận lẫn nhau về Nghề Du lịch (MRA-TP). Bối cảnh này tạo sức ép cạnh tranh về chất lượng dịch vụ và nguy cơ dịch chuyển nguồn nhân lực chất lượng cao sang các nước trong khối. Nhiều chính sách, văn bản quy phạm pháp luật ban hành còn chậm, thiếu đồng bộ, hiệu lực thực thi chưa cao; công tác quy hoạch, thanh tra và kiểm tra chưa được thực hiện thường xuyên. Do đó, việc nghiên cứu vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch sau khi hình thành AEC là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của nhà nước để du lịch Việt Nam phát triển hiệu quả trong điều kiện mới.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Luận giải cơ sở lý luận về vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch khi tham gia Cộng đồng kinh tế.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC; xác định các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế.
3. Phân tích thời cơ và thách thức của du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC; đề xuất quan điểm, phương hướng và giải pháp tăng cường vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Hiểu thế nào là vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch?
2. Nội dung vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam là gì?
3. Thực trạng vai trò của nhà nước, những thành công và hạn chế của vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC là gì?
4. Để tăng cường phát huy vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC cần những giải pháp gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 5 nội dung thuộc vai trò của nhà nước: (i) xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch; (ii) xây dựng hệ thống luật pháp, chính sách phát triển du lịch; (iii) xây dựng tổ chức bộ máy và quản lý phát triển du lịch; (iv) thúc đẩy hợp tác quốc tế trong phát triển du lịch; (v) đánh giá, kiểm tra, thanh tra đối với phát triển du lịch.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát và thu thập số liệu trong giai đoạn 2013 - 2018.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam, tập trung điều tra khảo sát tại 3 trung tâm du lịch: Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm nội dung chính:

                                  CÁC HƯỚNG NGHIÊN CỨU ĐÃ TỔNG QUAN
   Phát triển du lịch  Cộng đồng kinh tế   Vai trò nhà nước     Hội nhập kinh tế   Vai trò nhà nước
    và ngành mũi nhọn      ASEAN (AEC)    với kinh tế chung        quốc tế          trong du lịch
   - Vũ Đình Thụy      - Nguyễn Hồng Sơn  - Võ Đại Lược &      - Nguyễn Đình An    - Elliott (2002)
     (1996)              (2009)             Trần Văn Thọ         (2016)            - Marzuki (2010)
   - Reid (2003)       - Wong et al.        (1992)             - Hoàng Thị Kim     - Cheuk et al.
   - Goh (2017)          (2011)           - Vũ Hải Nam (2015)    Oanh (2016)         (2010)
   - Nguyễn Duy Mậu    - Đỗ Thị Thanh Hoa - Trần Thọ Đạt &     - Mai Lan Hương     - Hall (2000)
     (2012)              (2017)             cs (2017)            (2012)            - Hồ Đức Phớc (2009)

Các hướng nghiên cứu liên quan

1. Nghiên cứu điều kiện và giải pháp phát triển du lịch: Vũ Đình Thụy (1996) phân tích tiềm năng và kinh nghiệm phát triển du lịch của Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia, Ấn Độ, nhấn mạnh việc ưu tiên hạ tầng, nhân lực và ổn định kinh tế - chính trị. Hướng nghiên cứu này được tiếp tục bởi Phạm Ngọc Thắng (2006) và Đoàn Thị Trang (2016).
2. Nghiên cứu ý nghĩa kinh tế - xã hội của du lịch: Reid (2003) phân tích vai trò của du lịch toàn cầu và nhấn mạnh sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quy hoạch. Boo (1991) và Goh (2017) nghiên cứu du lịch sinh thái; trong đó Goh (2017) khảo sát 208 người dân tại Batu Putch (Đông Malaysia) để chứng minh vai trò xóa đói giảm nghèo và đa dạng hóa sinh kế. Ở Việt Nam, Nguyễn Thị Tú (2006) khảo sát tại Cúc Phương và Vịnh Hạ Long; Phạm Ngọc Thắng (2010) nghiên cứu mô hình phát triển du lịch gắn với xóa đói giảm nghèo tại Lào Cai.
3. Nghiên cứu du lịch trong điều kiện hội nhập quốc tế: Nguyễn Trùng Khánh (2012) nghiên cứu dịch vụ lữ hành; Nguyễn Duy Mậu (2012) khảo sát 195 du khách tại Tây Nguyên để đánh giá tác động của hội nhập; Nguyễn Hồng Lâm (2013) nghiên cứu kinh tế du lịch Bắc Trung Bộ; Nguyễn Văn Tuấn (2014), Lê Thị Như Quỳnh (2015), Trần Phú Cường (2016) đánh giá thành tựu và hạn chế của du lịch Việt Nam trong hội nhập.
4. Nghiên cứu về Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC): Nguyễn Hồng Sơn (2009), Thái Sơn và cộng sự (2015), Phạm Văn Hồng và cộng sự (2015) phân tích mục tiêu, cơ hội và thách thức của AEC. Về nguồn nhân lực và lao động, có các công trình của Hà Thị Hương Giang (2015), Nguyễn Văn Lưu (2014), Nguyễn Thị Diệu Hiền và Trần Phương Thảo (2016). Về hợp tác du lịch, Wong và cộng sự (2011) thực hiện 22 cuộc phỏng vấn sâu sử dụng phần mềm NVivo 2, chỉ ra 5 yếu tố ảnh hưởng đến hợp tác du lịch ASEAN. Nguyễn Quốc Hưng (2010) xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả hợp tác du lịch. Đỗ Thị Thanh Hoa và cộng sự (2017) nghiên cứu quản lý dịch chuyển lao động theo thỏa thuận MRA-TP, đề xuất thành lập Hội đồng Lao động Du lịch Quốc gia (NTPB) và Hội đồng Chứng nhận Nghiệp vụ Du lịch (TPCB). Các nghiên cứu về AEC giai đoạn sau 2015 gồm có Lê Quốc Lý và cộng sự (2016), Trần Văn Hùng và Lê Thị Mai Hương (2017), Nguyễn Tiến Hoàng (2018).
5. Nghiên cứu vai trò của nhà nước đối với phát triển kinh tế: Võ Đại Lược và Trần Văn Thọ (1992), Vũ Tuấn Anh (1994), Chu Đức Dũng (2002), Vũ Hải Nam (2015), Trần Thọ Đạt và cộng sự (2017) khẳng định các chức năng tạo lập môi trường, xây dựng chiến lược, quy hoạch và kiểm soát kinh tế. Zysman (1984) phân tích mối quan hệ giữa hệ thống tài chính và vai trò điều chỉnh chính sách công nghiệp tại Pháp, Anh, Nhật Bản, CHLB Đức và Hoa Kỳ. Về hội nhập quốc tế, có các nghiên cứu của Nguyễn Đình An (2016), Hoàng Thị Kim Oanh (2016), Trần Thị Thu Hường (2016), Trần Huy Ngọc (2016), Mai Lan Hương (2012).
6. Nghiên cứu vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch: Elliott (2002) so sánh quản lý du lịch công tại Anh, Úc, Việt Nam, Thái Lan và Hoa Kỳ. Marzuki (2010) đánh giá vai trò của chính phủ Malaysia qua 9 kế hoạch phát triển (1966 - 2010). Cheuk và cộng sự (2010) phỏng vấn sâu về quan hệ đối tác công tư (PPP) trong phát triển giao thông du lịch tại Malaysia. Hall và Jenkins (1995), Hall (1999), Dredge (2001), Gunn và Var (2002) nghiên cứu chính sách, thể chế và quy hoạch du lịch. Hall (2000) tổng hợp 7 vai trò của nhà nước trong du lịch (phối hợp, lập kế hoạch, lập pháp/quy định, kinh doanh hạ tầng, khuyến khích đầu tư, du lịch xã hội, bảo vệ lợi ích công cộng), kế thừa nghiên cứu của Edwards (1998). Hồ Đức Phớc (2009) nghiên cứu quản lý nhà nước về hạ tầng đô thị du lịch tại Hạ Long, Huế, Đà Lạt (2000 - 2008). Khadaroo và Seetanah (2008) sử dụng mô hình hồi quy trên tập dữ liệu 28 quốc gia (giai đoạn 1990 - 2000) và trường hợp Thổ Nhĩ Kỳ, Mauritius để chứng minh vai trò quyết định của hạ tầng giao thông đối với sức hấp dẫn điểm đến. Các nghiên cứu về bộ máy tổ chức gồm Pearce (1992), Jenkins (2000), Hall (1994).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây phân tích du lịch hoặc vai trò nhà nước ở phạm vi chung, từng địa phương riêng lẻ hoặc giai đoạn trước khi AEC thành lập. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện và có hệ thống dưới góc độ kinh tế chính trị về vai trò của Nhà nước Việt Nam đối với phát triển du lịch trong bối cảnh cụ thể sau khi hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN, gắn liền với việc thu thập dữ liệu định lượng và định tính tại 3 trung tâm du lịch trọng điểm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm du lịch: Luận án tiếp cận khái niệm du lịch theo Khoản 1 Điều 3 Luật Du lịch 2017: "Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 1 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác".
• Đặc trưng ngành du lịch: Ngành kinh tế tổng hợp; ngành mang tính phục vụ; ngành chịu tác động của tính thời vụ; ngành mang tính quốc tế.
• Khái niệm và cấp độ Cộng đồng kinh tế: Khối kinh tế khu vực loại bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan, áp dụng thuế quan ngoại khối chung và cho phép tự do di chuyển các yếu tố sản xuất (Nguyễn Hồng Sơn và Nguyễn Anh Thu, 2015). Bốn cấp độ hội nhập gồm: Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh hải quan (CU), Thị trường chung, Liên minh kinh tế - tiền tệ.
• Khái niệm vai trò nhà nước: Vai trò được hiểu là tác dụng, chức năng trong hoạt động (Hoàng Phê, 1988); nhà nước giữ vai trò quyết định trong quản lý xã hội (Đỗ Hoàng Toàn, 2008).
• Khung phân tích: Luận án xây dựng khung nghiên cứu gồm 5 nội dung vai trò của nhà nước, tác động đến 4 điều kiện phát triển du lịch (các yếu tố sản xuất; điều kiện về cầu; các ngành phụ trợ và liên quan; chiến lược, cấu trúc doanh nghiệp và cạnh tranh), từ đó thúc đẩy kết quả phát triển du lịch (quy mô, cơ cấu, chất lượng và hiệu quả).

Phương pháp nghiên cứu và phân bổ dữ liệu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo, số liệu thống kê từ Tổng cục Du lịch, Tổng cục Thống kê, UNWTO, WTTC, các bộ ngành từ năm 1995 đến năm 2018.
• Phương pháp điều tra khảo sát bằng bảng hỏi (Dữ liệu sơ cấp): Tổng số mẫu khảo sát là 220 phiếu hợp lệ, thu thập tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhóm đối tượng khảo sát	Tổng số mẫu	Hà Nội	Đà Nẵng	TP. Hồ Chí Minh	Tiêu chí chọn mẫu
1. Nhóm doanh nghiệp du lịch (M1)	112	42	30	40	Cấp phép từ năm 2012 trở về trước (có ít nhất 5 năm hoạt động), người trả lời là cán bộ quản lý, điều hành
2. Nhóm cán bộ quản lý và nghiên cứu (M2)	108	-	-	-	Gồm các cấp quản lý và chuyên gia
- Cán bộ quản lý cấp Trung ương	13	-	-	-	Các bộ, ban, ngành liên quan
- Cán bộ quản lý cấp Thành phố	60	20	20	20	Sở Du lịch / Sở VHTTDL các địa phương
- Cán bộ quản lý cấp Quận/Huyện	15	5	5	5	Phòng ban quản lý du lịch cấp quận
- Các nhà nghiên cứu	20	-	-	-	Viện nghiên cứu, trường đại học
Tổng cộng (M1 + M2)	220	-	-	-	-

• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu:
  • Thống kê mô tả: Tính toán giá trị trung bình, tần số, biểu diễn bảng số liệu và đồ họa so sánh.
  • Phương pháp so sánh: So sánh các chỉ tiêu phát triển du lịch và điểm đánh giá mức độ thực hiện vai trò nhà nước giữa hai giai đoạn trước và sau khi hình thành AEC.
  • Phương pháp phân tích tổng hợp, quy nạp và diễn dịch: Đánh giá quan hệ nhân quả giữa sự can thiệp của nhà nước và kết quả phát triển du lịch.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến phát triển du lịch, Cộng đồng kinh tế ASEAN và vai trò của nhà nước. Tác giả phân tích các kết quả đã đạt được, chỉ ra những hạn chế và khoảng trống khoa học của các nghiên cứu trước đó. Chương này trình bày chi tiết khung nghiên cứu, phương pháp tiếp cận kinh tế chính trị, thiết kế bảng hỏi và quy trình phân bổ 220 mẫu khảo sát tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, cùng các kỹ thuật thống kê mô tả, so sánh phục vụ xử lý dữ liệu.

Chương 2: Cơ sở lý luận về vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch khi tham gia Cộng đồng kinh tế

Chương 2 làm rõ các khái niệm, tính chất kinh tế - xã hội của ngành du lịch và bản chất của Cộng đồng kinh tế. Tác giả xác định 5 nội dung can thiệp của nhà nước:

1. Xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch.
2. Xây dựng hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách phát triển du lịch.
3. Xây dựng tổ chức bộ máy và quản lý phát triển du lịch.
4. Thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực du lịch.
5. Đánh giá, kiểm tra, thanh tra đối với các hoạt động du lịch.

Chương này cũng phân tích 4 nhóm điều kiện phát triển chịu sự tác động của nhà nước (yếu tố sản xuất, điều kiện cầu, ngành công nghiệp phụ trợ/liên quan, cấu trúc/cạnh tranh doanh nghiệp) và đúc kết kinh nghiệm quản lý du lịch của các quốc gia trong khu vực ASEAN (như Singapore, Malaysia, Thái Lan) nhằm rút ra bài học cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng vai trò nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC

Chương 3 phân tích thực trạng phát triển du lịch Việt Nam và đánh giá sự can thiệp của nhà nước trong giai đoạn 2013 - 2018 (trước và sau mốc thành lập AEC cuối năm 2015). Kết quả khảo sát thực nghiệm đối với 2 nhóm đối tượng (112 doanh nghiệp và 108 cán bộ/nhà nghiên cứu) cho thấy:

• Về thành tựu: Điểm đánh giá tác động của vai trò nhà nước đến các điều kiện phát triển du lịch sau khi hình thành AEC đều cao hơn so với giai đoạn trước. Nhà nước đã kịp thời ban hành các văn bản định hướng quan trọng như Quyết định 2473/QĐ-TTg, Nghị quyết 92/NQ-CP (2014), Chỉ thị 14/CT-TTg (2015), Nghị quyết 08-NQ/TW (2017) và Luật Du lịch 2017. Sự can thiệp của nhà nước đã hỗ trợ gia tăng quy mô khách quốc tế, khách nội địa, mở rộng đóng góp GDP và thúc đẩy liên kết vùng.
• Về hạn chế: Nguồn ngân sách dành cho xúc tiến du lịch còn thấp (khoảng 2 triệu USD/năm so với 69 - 105 triệu USD của các nước ASEAN lân cận); chất lượng nguồn nhân lực du lịch còn yếu, việc triển khai thỏa thuận MRA-TP gặp nhiều rào cản; hệ thống chính sách và pháp luật ban hành còn chậm, thiếu đồng bộ; bộ máy quản lý nhà nước giữa các cấp còn chồng chéo; công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm quy hoạch chưa nghiêm.

Chương 4: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành AEC

Chương 4 phân tích bối cảnh hội nhập quốc tế, cơ hội và thách thức của du lịch Việt Nam khi thực hiện các cam kết AEC. Trên cơ sở quan điểm và định hướng phát triển, tác giả đề xuất 6 nhóm giải pháp:

1. Hoàn thiện thể chế: Đẩy mạnh cải cách hành chính, trọng tâm là cải cách bộ máy công quyền, nâng cao chất lượng thực thi công vụ và cơ chế trọng dụng nhân tài.
2. Hoàn thiện chiến lược và quy hoạch: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển du lịch phù hợp với Chiến lược Tiếp thị Du lịch ASEAN (ATMS) và Kế hoạch Chiến lược Du lịch ASEAN (ATSP 2016 - 2025).
3. Hoàn thiện hệ thống luật, cơ chế, chính sách: Xây dựng chính sách khuyến khích đầu tư, hỗ trợ tiếp cận vốn, giảm thiểu chi phí đầu vào và tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch.
4. Hoàn thiện tổ chức bộ máy và phối hợp liên ngành: Nâng cao hiệu lực quản lý của cơ quan quản lý du lịch trung ương và địa phương, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành liên quan.
5. Chủ động trong hợp tác quốc tế: Khai thác hiệu quả các hiệp định và sáng kiến khu vực như MRA-TP, ACMECS, GMS, mở rộng hợp tác công tư (PPP) trong xúc tiến điểm đến.
6. Tăng cường thanh tra, kiểm tra: Giám sát chặt chẽ việc thực hiện các quy hoạch đã được phê duyệt, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trật tự kinh doanh du lịch và bảo vệ tài nguyên môi trường.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và xác định rõ 5 nội dung cơ bản thuộc vai trò của nhà nước đối với phát triển du lịch của một quốc gia thành viên khi tham gia Cộng đồng kinh tế.
2. Luận giải các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực thi vai trò nhà nước trong bối cảnh hội nhập khu vực, bao gồm: hoàn thiện thể chế kinh tế, năng lực tài chính công, nhận thức xã hội về du lịch, chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý và mức độ chủ động trong tham gia các hiệp định đa phương.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bộ dữ liệu khảo sát thực nghiệm tại 3 đô thị trung tâm (Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh) đánh giá sự thay đổi về vai trò của Nhà nước Việt Nam trước và sau khi AEC hình thành. Kết quả khẳng định vai trò của nhà nước có chuyển biến tích cực hơn sau năm 2015 trong việc thúc đẩy quy mô, tái cơ cấu ngành và nâng cao năng lực cạnh tranh du lịch.
2. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ cải cách thể chế, điều chỉnh quy hoạch theo chuẩn ASEAN, thực thi chuẩn nghề MRA-TP, đến nâng cao hiệu quả thanh tra, giám sát thực hiện quy hoạch du lịch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát sơ cấp của luận án tập trung tại 3 trung tâm đô thị lớn (Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh), chưa bao phủ toàn bộ các vùng du lịch sinh thái, vùng núi hay các địa bàn nông thôn khác. Dữ liệu khảo sát và thống kê phản ánh giai đoạn 2013 - 2018.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá vai trò của nhà nước đối với từng phân khúc du lịch chuyên biệt (du lịch sinh thái, du lịch di sản, du lịch cộng đồng) tại các vùng kinh tế khó khăn; nghiên cứu tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới khác (như CPTPP) đến quản lý nhà nước về du lịch.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản lý kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết, cách tiếp cận liên ngành và mô hình phân tích định lượng - định tính về vai trò nhà nước trong hội nhập kinh tế khu vực.
• Đối với giảng viên và các cơ sở đào tạo du lịch: Tài liệu tham khảo cho các học phần Kinh tế du lịch, Quản lý nhà nước về du lịch, Hội nhập kinh tế quốc tế.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ VHTTDL, Tổng cục Du lịch, Sở Du lịch các địa phương): Cung cấp cơ sở thực chứng để đánh giá hạn chế trong việc phân bổ ngân sách xúc tiến, tổ chức bộ máy và triển khai thỏa thuận dịch chuyển lao động nghề du lịch MRA-TP.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch gồm những nội dung cụ thể nào?
Luận án xác định 5 nội dung: (i) Xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch; (ii) Xây dựng hệ thống luật pháp, chính sách phát triển du lịch; (iii) Xây dựng tổ chức bộ máy và quản lý phát triển du lịch; (iv) Thúc đẩy hợp tác quốc tế trong phát triển du lịch; (v) Đánh giá, kiểm tra, thanh tra đối với phát triển du lịch.

2. Mẫu điều tra khảo sát thực nghiệm của luận án được phân bổ như thế nào?
Tổng mẫu điều tra là 220 phiếu hợp lệ, gồm 112 doanh nghiệp du lịch thành lập từ năm 2012 trở về trước (Hà Nội: 42, Đà Nẵng: 30, TP. Hồ Chí Minh: 40) và 108 cán bộ quản lý cùng nhà nghiên cứu (13 cán bộ cấp trung ương, 60 cán bộ cấp thành phố, 15 cán bộ cấp quận, 20 nhà nghiên cứu).

3. Ngân sách chi cho quảng bá du lịch quốc tế của Việt Nam được văn bản so sánh với các quốc gia ASEAN như thế nào?
Theo số liệu từ Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch (2018) được nêu trong luận án, ngân sách quảng bá du lịch quốc tế của Việt Nam chỉ đạt khoảng 2 triệu USD/năm, thấp hơn nhiều so với Malaysia (69 triệu USD), Singapore (80 triệu USD) và Thái Lan (105 triệu USD).

4. Thỏa thuận Thừa nhận lẫn nhau về Nghề Du lịch (MRA-TP) đặt ra những cơ hội và thách thức gì cho Việt Nam theo luận án?
MRA-TP cho phép lao động du lịch tự do di chuyển làm việc giữa các nước ASEAN. Cơ hội là mở rộng thị trường lao động và chuẩn hóa kỹ năng; thách thức là nguy cơ thua thiệt ngay trên thị trường nội địa và nguy cơ chảy máu chất xám lao động chất lượng cao sang các nước có điều kiện làm việc và thu nhập cao hơn như Thái Lan, Singapore, Malaysia.

5. Các văn bản quy phạm pháp luật và chủ trương lớn nào của Nhà nước giai đoạn 2014 - 2017 được phân tích trong luận án?
Luận án phân tích các văn bản: Nghị quyết số 92/NQ-CP (2014), Chỉ thị số 14/CT-TTg (2015), Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị (2017) và Luật Du lịch năm 2017.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết đã luận giải cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch khi tham gia Cộng đồng kinh tế dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế chính trị. Dựa trên dữ liệu thống kê giai đoạn 2013 - 2018 và kết quả khảo sát 220 mẫu tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, công trình đã làm rõ những thành tựu và hạn chế trong quản lý nhà nước về du lịch sau mốc thành lập AEC. Các phát hiện thực nghiệm chỉ ra sự cần thiết phải cải cách thể chế, chuẩn hóa nhân lực theo tiêu chuẩn MRA-TP và nâng cao hiệu lực kiểm tra quy hoạch. Hệ thống 6 nhóm giải pháp được đề xuất cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện chính sách phát triển du lịch Việt Nam trong tiến trình hội nhập khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Về phát triển du lịch Ngành du lịch, sự phát triển của du lịch. đã được khá nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau như: điều kiện và giải pháp để phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn, điều kiện và giải pháp để phát triển một loại hình du lịch; du lịch địa phương hoặc vùng, một giải pháp cụ thể để phát triển du lich, ý nghĩa của phát triển du lịch đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí, sách chuyên khảo, luận án tiến sỹ. Có thể nhóm các nghiên cứu theo những vấn đề sau: Nhóm thứ nhất tiếp cận từ góc độ nghiên cứu những điều kiện và giải pháp để phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn, như nghiên cứu của Vũ Đình Thụy (1996). Nghiên cứu này đã được thực hiện theo hướng phân tích cơ sở để du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Cụ thể, trên cơ sở phân tích tiềm năng du lịch Việt Nam (tài nguyên du lịch tự nhiên, tài nguyên du lịch nhân văn, nguồn lao động dồi dào, nguồn lực bên ngoài), khẳng định vị trí và vai trò của ngành du lịch trong nền kinh tế quốc dân.

Trong nghiên cứu, tác giả tìm hiểu sự phát triển du lịch của Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia, Ấn Độ và rút ra bài học kinh nghiệm: phải ưu tiên đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng cho du lịch; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực du lịch, phải có chính sách và cơ chế tạo điều kiện cho du lịch phát triển vững chắc; tốc độ cao. Trong những chính sách đối với phát triển du lịch, từ thực tiễn của Ấn Độ tác giả khẳng định chính sách ổn định kinh tế, chính trị trong nước vừa là chính sách cơ bản, vừa là chính sách quyết định hàng đầu trong việc phát triển du lịch. Trong nghiên cứu của Phạm Ngọc Thắng (2006), Đoàn Thị Trang (2016) cũng phân tích dưới dưới góc độ này. Nhóm thứ hai tiếp cận theo hướng nghiên cứu ý nghĩa của phát triển du lịch đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Một số nghiên cứu như Reid (2003), Boo (1991), Goh (2017),. Tuy nhiên, mỗi nghiên cứu thực hiện mang tính đặc thù riêng của các vấn đề mà tác giả tiếp cận như trong nghiên cứu của Reid (2003) đã phân tích vai trò của du lịch đối với sự phát triển kinh tế toàn cầu. Trong nghiên cứu này, tác giả đã khẳng định du lịch là ngành kinh tế chiếm một phần lớn của nền kinh tế thế giới. Tác giả tập trung nghiên cứu 3 trường hợp điển hình của dự án kiểm soát tại địa phương trong kế hoạch du lịch ở các nước đang và kém phát triển, nhiên cứu cho thấy một phần lớn thu nhập.

8 của nhiều người trong số các nước nghèo là dựa vào thương mại du lịch. Tuy nhiên, tác giả cũng nhấn mạnh không phải lúc nào người dân cũng gặt hái được những lợi ích từ thương mại du lịch. Bởi lẽ, ngay từ ban đầu lập kế hoạch du lịch và quá trình ban hành các quyết định, các nhà hoạch định đã thường xuyên bỏ qua các cộng đồng địa phương, mà họ chỉ được xem như là một nguồn tài nguyên ổn định để khai thác, hoặc như là một trở ngai. Trên cơ sở nghiên cứu tác động kinh tế, xã hội và môi trường, Reid đã kịp thời đưa ra những phê phán khiếm khuyết của mô hình này, đồng thời cung cấp những giải pháp thay thế cho việc lập kế hoạch và kiểm soát có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Tác giả đã lập luận và chứng minh rằng sự tham gia có trách nhiệm của cộng đồng địa phương trong quá trình lập kế hoạch và giám sát sẽ có thể giải quyết được các yêu cầu khác nhau của mỗi cộng đồng, và họ những người dân sẽ được hưởng lợi từ đó. Trong khi đó Boo (1991), Goh (2017) lại nghiên cứu cụ thể vào các dòng sản phẩm của sự phát triển du lịch. Các nghiên cứu này cho rằng: Du lịch sinh thái sẽ mang một ý nghĩa là du lịch có trách nhiệm với các khu thiên nhiên, liên quan đến vấn đề sinh kế của người dân địa phương và có những đóng góp đáng kể cho phát triển nông thôn. Với Goh (2017), trên cơ sở nghiên cứu xu hướng du lịch sinh thái ở Đông Malaysia, tác giả sử dụng các dữ liệu thu được từ phỏng vấn thực địa 208 dân làng liên quan đến các hoạt động du lịch sinh thái ở Batu Putch, từ đó khẳng định vai trò quan trọng của phát triển sản phẩm du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng trong việc xóa đói giảm nghèo, tạo thu nhập cho các hộ gia đình ở nông thôn.

Tuy nhiên, một trong những thách thức phải đối mặt với quản lý du lịch sinh thái là phải thiết lập một ngành công nghiệp sinh lợi và sinh thái bền vững, đồng thời đạt được một trải nghiệm thỏa mãn cho du khách và nâng cao mức sống cho cộng đồng dân cư địa phương. Nghiên cứu của Goh (2017) chỉ ra rằng du lịch dựa vào cộng đồng được ủng hộ cho những lợi ích kinh tế được tạo ra từ du lịch có thể được phân phối rộng rãi do đó hỗ trợ được mục tiêu xóa đói giảm nghèo. Nỗ lực này được tăng cường hơn nữa thông qua dạng hóa sinh kế địa phương để người dân địa phương không chỉ dựa vào nông nghiệp, khi họ hoạt động du lịch như một nguồn thu nhập bổ xung. Do đó du lịch dựa vào cộng đồng tạo ra cơ hội việc làm, giảm thiểu tác động xấu đến môi trường, và tăng sự tham gia của địa phương vào quá trình ra quyết định.

Cũng theo hướng nghiên cứu này, trong nghiên cứu của Nguyễn Thị Tú (2006), tác giả đã tiến hành khảo sát điều tra thực địa để đánh giá điều kiện tự nhiên, cơ sở khoa học phát triển du lịch sinh thái ở Việt Nam, Vườn Quốc gia Cúc Phương, Vịnh Hạ Long,. trên cơ sở đó, các tác giả đã đưa ra một số giải pháp phát triển du lịch sinh thái VIệt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế. 9 Luận án của Phạm Ngọc Thắng (2010), tác giả đã đi sâu phân tích mô hình phát triển du lịch gắn với xóa đói giảm nghèo ở Lào Cai và chỉ rõ du lịch là phương tiện thực hiện chính sách xóa đói; giảm nghèo, tác động sâu sắc từ phát triển du lịch làm cho bộ phận lớn dân cư có việc làm, thu nhập xã hội tăng do phát triển các ngành nghê phụ trợ du lịch, tác giả đề xuất nhiều giải pháp phát triển du lịch có tính khả thi. Tuy nhiên, giải pháp phát triển du lịch Lào Cai (địa bàn tác giả nghiên cứu) phải được đặt trong tổng thể phát triển du lịch vùng Tây Bắc chưa được xem xét đúng mức.

Phát triển du lịch trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, hướng nghiên cứu này cũng được nhiều nhà khoa học tiếp cận như: Nguyễn Trùng Khánh (2012), Nguyễn Duy Mậu (2012), Nguyễn Hồng Lâm (2013),. những nghiên cứu thường chỉ dừng lại ở một lĩnh vực của phát triển du lịch, hay ở các địa phương khác nhau trong hội nhập kinh tế quốc tế, cụ thể như: Nguyễn Hồng Lâm (2013) nghiên cứu về Kinh tế du lịch ở các tỉnh Bắc Trung Bộ trong hội nhập kinh tế quốc tế”, Nguyễn Trùng Khánh (2012) tìm hiểu về phát triển dịch vụ lữ hành trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, Nguyễn Duy Mậu (2012) trong nghiên cứu của mình tác giả đã sử dụng phương pháp thống kê; phương pháp định tính và định lượng tiến hành điều tra; khảo sát 195 du khách để đánh giá thực trạng phát triển du lịch trên địa bàn Tây Nguyên, phân tích tác động giữa hội nhập quốc tế và du lịch, những điều kiện tự nhiên, văn hóa, kinh tế - xã hội, cơ chế và chính sách ảnh hưởng đến phát triển du lịch Tây Nguyên. Kết quả nghiên cứu phân tích của tác giả chỉ rõ: Du lịch được xem là lĩnh vực có nhiều ưu thế tham gia vào sân chơi hội nhập quốc tế, ngành đi đầu trong việc thực hiện chính sách mở cửa hội nhập, là cầu nối cho thương mại quốc tế và đầu tư nước ngoài. Đồng thời, tác giả cũng nhấn mạnh phát triển du lịch trong tiến trình hội nhập quốc tế phải đáp ứng nhiều yêu cầu như: ngành du lịch phải tham gia sâu vào các tổ chức quốc tế nhằm quảng bá vị thế; tạo hình ảnh trên thị trường du lịch thế giới, phát triển du lịch đòi hỏi hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để phù hợp với những quy định của UNWTO và các nước ASEAN.

Tuy nhiên, cũng có nhiều nhà khoa học nghiên cứu Du lịchViệt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế như: Nguyễn Văn Tuấn (2014), Lê Thị Như Quỳnh (2015), Trần Phú Cường (2016),. Điểm chung của một số nghiên cứu này là phân tích những thành tựu và hạn chế của Du lịchViệt Nam, từ đó đề xuất giải pháp phát triển Du lịch Việt Nam trước yêu cầu mới trong hội nhập quốc tế. Về Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) Trong nghiên cứu của Nguyễn Hồng Sơn (2009), tác giả đã trình bày rất rõ về quá trình hình thành Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC). Cụ thể, trong nghiên cứu tác giả đã phân tích một số nội dung cơ bản: (i) tầm quan trọng của liên kết kinh tế trong.

10 khu vực; (ii) những mục tiêu cần đạt được của sự liên kết ; (iii) những trở ngại để đạt được kế hoạch hình thành AEC vào cuối 2015 (iv) các biện pháp để đạt được mục đích hình thành AEC. Cũng nghiên cứu về AEC, Thái Sơn và các cộng sự (2015) với “Sổ tay tuyên truyền về hội nhập ASEAN và Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)”, và ấn phẩm “ Sổ tay tham gia ASEAN và AEC” của Phạm Văn Hồng và các cộng sự (2015), đã cùng phân tích 4 mục tiêu chính của AEC. Trong nghiên cứu, các tác giả đã đưa ra những câu hỏi rất ngắn gọn; súc tích rồi trả lời để phân tích những cơ hội và thách thức từ AEC đối với các quốc gia thành viên về : Cơ bản xóa bỏ hàng rào thuế quan; dịch vụ; đầu tư vốn; di chuyển con người; tạo một nền tảng vững chắc trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh của khu vực ASEAN, thu hẹp khoảng cách phát triển; đạt được mức độ hội nhập đáng kể với các đối tác FTA và hợp tác sâu sắc với các đối tác đối thoại khác.