Tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Khám phá mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Tăng Trưởng Kinh Tế và Công Bằng Xã Hội ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa TTKT với CBXH
• 1.2. Các nghiên cứu định tính
• 1.3. Các nghiên cứu định lượng
• 1.4. Tổng quan các nghiên cứu trong nước về mối quan hệ giữa TTKT với CBXH
• 1.5. Các nghiên cứu định tính
• 1.6. Các nghiên cứu định lượng
• 1.7. Các nghiên cứu về TTKT với CBXH trong nền KTTT định hướng XHCN
• 1.8. Những đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn
• 1.9. Khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI CÔNG BẰNG XÃ HỘI
• 2.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.1.1. Khái niệm TTKT
• 2.1.2. Tính hai mặt của TTKT
• 2.1.3. Các thước đo TTKT
• 2.2. Công bằng xã hội
• 2.2.1. Khái niệm CBXH
• 2.2.2. Phân biệt CBXH và bình đẳng xã hội
• 2.2.3. Vấn đề công bằng và bình đẳng về cơ hội
• 2.2.4. Đánh giá mối quan hệ giữa TTKT với CBXH
• 2.2.4.1. Hệ số GINI
• 2.2.4.2. Hệ số giãn cách thu nhập
• 2.2.4.3. Tiêu chuẩn “40” của Word Bank
• 2.2.4.4. Tăng trưởng bao trùm
• 2.2.4.5. Đo lường tăng trưởng bao trùm
• 2.3. Các lý thuyết, quan điểm, tư tưởng về mối quan hệ giữa TTKT và CBXH
• 2.3.1. Tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin
• 2.3.2. Giả thuyết Kuznets
• 2.3.3. Quan điểm của Lewis trong mô hình lao động thặng dư
• 2.3.4. Quan điểm của Todaro
• 2.3.5. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh
• 2.3.6. TTKT với CBXH theo quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam
• 2.4. Kinh nghiệm giải quyết mối quan hệ giữa TTKT với CBXH ở một số quốc gia và bài học cho Việt Nam
• 2.4.1. Mô hình của Brazil
• 2.4.2. Mô hình của Hàn Quốc
• 2.4.3. Mô hình của Trung Quốc
• 2.4.4. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.5. Tổng hợp một số nghiên cứu định lượng và đề xuất các biến nghiên cứu cho luận án
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 3.1. Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu
• 3.2. Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến
• 3.3. Nguyên lý về sự phát triển
• 3.4. Các phương pháp cụ thể
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.5. Nguồn dữ liệu thực hiện luận án
• 3.6. Qui trình thực hiện luận án
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG GẮN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 4.1. Thực trạng TTKT
• 4.2. Thực trạng TTKT gắn với CBXH
• 4.3. Những thành tựu đạt được
• 4.4. Hạn chế của TTKT gắn với CBXH
• 4.5. Mô hình ước lượng mối quan hệ giữa TTKT và CBXH ở Việt Nam
• 4.5.1. Xác định mô hình ước lượng mối quan hệ giữa TTKT và CBXH
• 4.5.2. Các kết quả chính
• 4.6. Đánh giá chung về thực trạng gắn TTKT với CBXH trong nền KTTT định hướng ở Việt Nam – Những vấn đề đặt ra
• 4.7. Mối quan hệ giữa TTKT với CBXH thông qua một số tiêu chí
• 4.8. Những vấn đề đặt ra trong giải quyết mối quan hệ giữa TTKT với CBXH ở Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP GẮN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM TỪ NAY ĐẾN 2030
• 5.1. Mục tiêu, quan điểm gắn TTKT với CBXH ở Việt Nam hiện nay
• 5.2. Hệ thống giải pháp nhằm gắn TTKT với CBXH trong nền KTTT định hướng XHCN Việt Nam từ nay đến năm 2030
• 5.2.1. Nhóm giải pháp thúc đẩy TTKT mang tính đột phá
• 5.2.2. Nhóm giải pháp gắn TTKT với CBXH
• 5.2.3. Nhóm giải pháp về phát huy vai trò của Nhà nước trong việc gắn TTKT với CBXH
• 5.2.4. Nhóm giải pháp nâng cao vai trò của Đảng và các tổ chức xã hội trong việc thực hiện CBXH
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam CBXH

Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế (TTKT) và công bằng xã hội (CBXH) là một chủ đề được quan tâm rộng rãi trên toàn cầu. Các nghiên cứu tìm cách trả lời câu hỏi liệu có mâu thuẫn giữa TTKT và CBXH, hoặc liệu một quốc gia có phải đánh đổi giữa hai mục tiêu này hay không. Nhiều tác giả đánh giá mức độ công bằng thông qua việc xem xét mức độ bất bình đẳng và tác động của bất bình đẳng đến TTKT. Câu hỏi đặt ra là liệu TTKT có tự động mang lại CBXH hay không. Các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về mối quan hệ này rất phong phú và đa dạng cả trong và ngoài nước. Nghiên cứu độc lập về tăng trưởng kinh tế Việt Nam và CBXH là cần thiết để đưa ra các chính sách phù hợp.

1.1. Nghiên Cứu Nước Ngoài Về Tăng Trưởng Kinh Tế và CBXH

Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào việc phân tích tác động của bất bình đẳng thu nhập đến tăng trưởng. Một số nghiên cứu cho rằng bất bình đẳng có thể thúc đẩy tăng trưởng, trong khi những nghiên cứu khác lại chỉ ra tác động tiêu cực. Các mô hình kinh tế khác nhau được sử dụng để đánh giá mối quan hệ này, và kết quả thường phụ thuộc vào giả định và dữ liệu được sử dụng. Cần xem xét kinh nghiệm quốc tế để áp dụng vào bối cảnh phát triển kinh tế Việt Nam.

1.2. Nghiên Cứu Trong Nước Về Tăng Trưởng Kinh Tế và CBXH

Các nghiên cứu trong nước tập trung vào việc đánh giá thực trạng TTKT và CBXH ở Việt Nam, cũng như các chính sách nhằm giảm bất bình đẳng. Các nghiên cứu này thường sử dụng dữ liệu thống kê để phân tích xu hướng và tác động của các chính sách. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh luận về hiệu quả của các chính sách hiện tại và cần có những nghiên cứu sâu hơn để đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn. Phân tích chính sách kinh tế Việt Nam là rất quan trọng.

II. Cơ Sở Lý Luận Tăng Trưởng Kinh Tế và Công Bằng Xã Hội

TTKT là sự tăng lên về quy mô sản lượng của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định. CBXH là sự đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội tiếp cận các nguồn lực và dịch vụ cơ bản, và không ai bị bỏ lại phía sau. Mối quan hệ giữa TTKT và CBXH là phức tạp và có nhiều tranh luận. Một số người cho rằng TTKT là điều kiện tiên quyết để đạt được CBXH, trong khi những người khác lại cho rằng CBXH có thể thúc đẩy TTKT. Cần có một cách tiếp cận toàn diện để giải quyết mối quan hệ này. Tăng trưởng bao trùm Việt Nam là mục tiêu quan trọng.

2.1. Khái Niệm và Thước Đo Tăng Trưởng Kinh Tế

TTKT thường được đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP hoặc GDP bình quân đầu người. Tuy nhiên, các thước đo này không phản ánh đầy đủ chất lượng của tăng trưởng, chẳng hạn như tác động đến môi trường hoặc phân phối thu nhập. Cần có các thước đo toàn diện hơn để đánh giá TTKT một cách chính xác. Đánh giá tăng trưởng kinh tế Việt Nam cần dựa trên nhiều chỉ số.

2.2. Khái Niệm và Đánh Giá Công Bằng Xã Hội

CBXH là một khái niệm phức tạp và có nhiều cách hiểu khác nhau. Một số người tập trung vào bình đẳng về cơ hội, trong khi những người khác lại tập trung vào bình đẳng về kết quả. Các thước đo CBXH bao gồm hệ số GINI, tỷ lệ nghèo đói và chỉ số phát triển con người (HDI). Cần có các thước đo phù hợp để đánh giá CBXH ở Việt Nam. Chỉ số GINI Việt Nam cần được theo dõi sát sao.

2.3. Các Lý Thuyết Về Mối Quan Hệ Giữa TTKT và CBXH

Có nhiều lý thuyết khác nhau về mối quan hệ giữa TTKT và CBXH. Giả thuyết Kuznets cho rằng bất bình đẳng sẽ tăng lên trong giai đoạn đầu của TTKT, nhưng sau đó sẽ giảm xuống. Tuy nhiên, giả thuyết này không phải lúc nào cũng đúng. Các lý thuyết khác tập trung vào vai trò của chính phủ trong việc điều tiết thị trường và đảm bảo CBXH. Cần xem xét các lý thuyết này để xây dựng các chính sách phù hợp. Tư tưởng Hồ Chí Minh về công bằng xã hội Việt Nam cần được quán triệt.

III. Thực Trạng Tăng Trưởng Kinh Tế Gắn Với CBXH Ở Việt Nam

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong TTKT. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc đảm bảo CBXH. Bất bình đẳng thu nhập đang gia tăng, và nhiều người vẫn còn sống trong nghèo đói. Cần có những nỗ lực lớn hơn để giải quyết những thách thức này. Bất bình đẳng thu nhập Việt Nam là một vấn đề nhức nhối.

3.1. Thành Tựu và Hạn Chế Của Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

TTKT của Việt Nam đã giúp giảm nghèo đói và cải thiện mức sống của người dân. Tuy nhiên, tăng trưởng vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài, và chưa thực sự bền vững. Cần có những cải cách để nâng cao chất lượng tăng trưởng. Tác động của tăng trưởng kinh tế đến xã hội cần được đánh giá kỹ lưỡng.

3.2. Thực Trạng Bất Bình Đẳng và Nghèo Đói Ở Việt Nam

Bất bình đẳng thu nhập đang gia tăng ở Việt Nam, đặc biệt là giữa khu vực thành thị và nông thôn. Nhiều người vẫn còn sống trong nghèo đói, và dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế. Cần có những chính sách đặc biệt để hỗ trợ những người nghèo nhất. Nghèo đói và bất bình đẳng là những thách thức lớn.

3.3. Đánh Giá Mối Quan Hệ Giữa TTKT và CBXH Ở Việt Nam

Mối quan hệ giữa TTKT và CBXH ở Việt Nam là phức tạp và có nhiều khía cạnh. TTKT đã góp phần cải thiện CBXH, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm để đảm bảo rằng mọi người đều được hưởng lợi từ tăng trưởng. Cần có một cách tiếp cận toàn diện để giải quyết mối quan hệ này. Phân tích tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội là rất quan trọng.

IV. Giải Pháp Gắn Tăng Trưởng Kinh Tế Với CBXH Đến 2030

Để đạt được mục tiêu TTKT bền vững và CBXH, Việt Nam cần thực hiện một loạt các giải pháp. Các giải pháp này bao gồm thúc đẩy TTKT bao trùm, giảm bất bình đẳng, tăng cường an sinh xã hội và cải thiện quản trị nhà nước. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương để thực hiện các giải pháp này. Tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế cần đi đôi với CBXH.

4.1. Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế Bao Trùm và Bền Vững

TTKT bao trùm là TTKT mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, không ai bị bỏ lại phía sau. Để thúc đẩy TTKT bao trùm, cần tập trung vào các ngành có tiềm năng tạo việc làm cho người nghèo, và hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phát triển bền vững Việt Nam là mục tiêu quan trọng.

4.2. Giảm Bất Bình Đẳng Thu Nhập và Cơ Hội

Để giảm bất bình đẳng, cần có các chính sách thuế và chi tiêu công công bằng hơn, và tăng cường đầu tư vào giáo dục và y tế cho người nghèo. Cần tạo cơ hội cho mọi người tiếp cận các nguồn lực và dịch vụ cơ bản. Phân phối thu nhập Việt Nam cần công bằng hơn.

4.3. Tăng Cường An Sinh Xã Hội và Bảo Vệ Người Yếu Thế

Cần tăng cường hệ thống an sinh xã hội để bảo vệ những người dễ bị tổn thương trước các rủi ro trong cuộc sống. Cần có các chương trình hỗ trợ người nghèo, người khuyết tật và người già. An sinh xã hội Việt Nam cần được củng cố.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Độc Lập Về TTKT và CBXH

Nghiên cứu độc lập đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả của các chính sách và đề xuất các giải pháp mới. Các nghiên cứu này cần dựa trên dữ liệu tin cậy và phương pháp phân tích khoa học. Cần khuyến khích các nhà nghiên cứu độc lập tham gia vào quá trình hoạch định chính sách. Nghiên cứu độc lập về tăng trưởng kinh tế Việt Nam là rất cần thiết.

5.1. Phân Tích Số Liệu Thống Kê Về TTKT và CBXH

Số liệu thống kê là nguồn thông tin quan trọng để đánh giá TTKT và CBXH. Cần phân tích số liệu thống kê một cách cẩn thận để đưa ra các kết luận chính xác. Số liệu thống kê về tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội cần được công khai và minh bạch.

5.2. Đề Xuất Các Chính Sách Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Các chính sách cần dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm thực tiễn. Cần có sự tham gia của các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan khác trong quá trình xây dựng chính sách. Chính sách kinh tế Việt Nam cần dựa trên bằng chứng.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Tăng Trưởng Kinh Tế và CBXH

TTKT và CBXH là hai mục tiêu quan trọng và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Để đạt được cả hai mục tiêu này, Việt Nam cần có một cách tiếp cận toàn diện và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Tương lai của Việt Nam phụ thuộc vào việc chúng ta có thể giải quyết thành công mối quan hệ này hay không. Tăng trưởng kinh tế và biến đổi khí hậu là những thách thức lớn.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Duy Trì Tăng Trưởng Bền Vững

Tăng trưởng bền vững là TTKT không gây tổn hại đến môi trường và các nguồn lực tự nhiên. Cần có các chính sách để khuyến khích tăng trưởng xanh và bảo vệ môi trường. Tăng trưởng xanh Việt Nam là mục tiêu quan trọng.

6.2. Cam Kết Với Công Bằng Xã Hội và Phát Triển Toàn Diện

CBXH là một giá trị cốt lõi của xã hội Việt Nam. Cần có cam kết mạnh mẽ từ chính phủ và các bên liên quan khác để đảm bảo rằng mọi người đều được hưởng lợi từ TTKT. Phát triển toàn diện là mục tiêu cuối cùng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế (TTKT) và công bằng xã hội (CBXH) là trọng tâm nghiên cứu kinh điển của kinh tế học phát triển và kinh tế chính trị học. Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình kinh tế, Việt Nam xác định phát triển kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) là tất yếu khách quan nhằm hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Quá trình đổi mới từ năm 1986 đã mang lại những bước tiến vượt bậc: giai đoạn 1991–1995 tốc độ tăng GDP bình quân đạt 8,2%/năm, giai đoạn 1996–2000 đạt 6,5%/năm và 2001–2010 đạt 7,2%/năm. Thành tựu này đưa Việt Nam thoát khỏi nhóm nước kém phát triển để gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình thấp từ năm 2010.

Tuy nhiên, tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc giải quyết một nghịch lý cốt lõi: TTKT cao là điều kiện cần nhưng không phải điều kiện đủ để xác lập CBXH. Quá trình vận hành theo cơ chế thị trường làm nảy sinh phân hóa giàu nghèo, gia tăng khoảng cách phát triển vùng miền và tạo ra bất bình đẳng (BBĐ) về cơ hội tiếp cận nguồn lực công.

Research gap xác định từ tổng quan học thuật chỉ ra rằng phần lớn công trình quốc tế (Stiglitz, 1969; Barro, 2000; Forbes, 2000) tập trung vào nền kinh tế tư bản chủ nghĩa hoặc mô hình thị trường tự do thuần túy. Ở trong nước, các nghiên cứu (Đỗ Thị Hải Công, 2005; Bùi Đại Dũng, 2012) chủ yếu tiếp cận định tính đơn lẻ hoặc sử dụng tập dữ liệu cũ trước năm 2005, thiếu mô hình hóa toàn diện về mối quan hệ phi tuyến giữa TTKT và CBXH trong cấu trúc thể chế đặc thù của nền KTTT định hướng XHCN giai đoạn 2010–2018.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): TTKT tác động như thế nào đến mức độ CBXH và phân phối thu nhập tại Việt Nam?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): BBĐ thu nhập và bất bình đẳng cơ hội cản trở hay thúc đẩy TTKT trong dài hạn?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (Q3): Thể chế phân phối và quản lý vĩ mô của Nhà nước cần được tái cấu trúc ra sao để hài hòa hai mục tiêu đến năm 2030?
• Giả thuyết H1: TTKT không tự động cải thiện CBXH nếu thiếu cơ chế tái phân phối chủ động;
• Giả thuyết H2: BBĐ thu nhập gia tăng vượt ngưỡng an toàn sẽ tác động tiêu cực đến tốc độ và chất lượng tăng trưởng dài hạn;
• Giả thuyết H3: Vai trò điều tiết của Nhà nước thông qua chi tiêu công cho giáo dục, y tế và an sinh xã hội tạo tác động đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng bao trùm.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp giả thuyết đường cong U-ngược của Simon Kuznets (1955), mô hình thặng dư lao động Arthur Lewis (1954), mô hình di dân Todaro (1994) và lý luận kinh tế chính trị Mác – Lênin về phân phối sản phẩm xã hội. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô và Khảo sát mức sống hộ gia đình (VHLSS) từ năm 1990 đến năm 2018, tập trung sâu vào giai đoạn 2010–2018, cung cấp căn cứ khoa học định hình chiến lược phát triển đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự phân nhánh sâu sắc giữa hai trường phái đối nghịch về mối quan hệ giữa tăng trưởng và phân phối. Trường phái thứ nhất khẳng định tồn tại sự đánh đổi không thể tránh khỏi (efficiency-equity trade-off). Joseph Stiglitz (1969, 1995) lập luận rằng người giàu có xu hướng tiết kiệm biên cao hơn người nghèo; do đó, tích tụ của cải ban đầu giúp gia tăng tỷ lệ tích lũy vốn đầu tư, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng GDP. Joseph Stiglitz (1995, p. 132) khẳng định: "Để đạt được công bằng nhiều hơn phải hy sinh một số lượng hiệu quả nào đó". Đồng quan điểm, N. Gregory Mankiw (2014) cho rằng các chính sách thuế lũy tiến và trợ cấp phúc lợi làm suy giảm động lực làm việc của nhóm thu nhập cao, đồng thời nuôi dưỡng tâm lý ỷ lại ở nhóm yếu thế, dẫn đến tổn thất tải trọng xã hội (deadweight loss).

Ngược lại, trường phái thứ hai chứng minh BBĐ gây tổn hại nghiêm trọng cho tăng trưởng dài hạn. Philippe Aghion và Patrick Bolton (1997), cùng với Michael Todaro (1994), chỉ ra rằng khi thu nhập phân hóa sâu sắc, người nghèo bị rơi vào bẫy dinh dưỡng kém và hạn chế tiếp cận giáo dục chất lượng cao, trực tiếp làm xói mòn năng suất lao động xã hội. Alberto Alesina và Dani Rodrik (1994), Roberto Perotti (1996), Torsten Persson và Guido Tabellini (1994) vận dụng lý thuyết chính trị phân phối (distributive politics) để chỉ rõ: BBĐ cao thúc đẩy đa số cử tri nghèo đòi hỏi mức thuế suất tái phân phối cao hơn, làm sụt giảm biên tích lũy tư bản cá nhân và kích hoạt bất ổn chính trị - xã hội (Benhabib & Rustichini, 1996).

Trên bình diện thực nghiệm quốc tế, Kristin Forbes (2000) ước lượng dữ liệu bảng 45 quốc gia giai đoạn 1965–1995 và tìm thấy tương quan dương ngắn hạn giữa BBĐ thu nhập và tăng trưởng. Trái lại, Robert J. Barro (2000) khảo sát mẫu dữ liệu bảng gồm 84 quốc gia bằng phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu ba giai đoạn (3SLS), phát hiện mối quan hệ phi tuyến hình gù: BBĐ ức chế tăng trưởng ở các nước thu nhập thấp (như Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới), nhưng có tương quan dương ở các nền kinh tế phát triển giàu có. Thorvaldur Gylfason và Gylfi Zoega (2003) phân tích 87 quốc gia, chứng minh chi tiêu giáo dục công và số năm đi học bình quân của phụ nữ có tác động trực tiếp cải thiện hệ số Gini và kích thích GDP.

Luận án định vị khoảng trống nghiên cứu thông qua việc vượt qua các giới hạn của nghiên cứu đơn lẻ. Thay vì chấp nhận mô hình tăng trưởng thẩm thấu thụ động (trickle-down growth) của Irma Adelman và Cynthia Morris (1973), nghiên cứu đặt quan hệ TTKT và CBXH vào bản chất kinh tế chính trị của Việt Nam: chuyển dịch từ chủ nghĩa bình quân cào bằng thời kỳ bao cấp sang phân phối theo lao động, theo hiệu quả kinh tế và mức độ đóng góp vốn, kết hợp mạng lưới an sinh xã hội toàn dân.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước chuyển dịch nhận thức lý luận khi làm rõ ranh giới giữa bình đẳng xã hội (sự cào bằng cơ học) và công bằng xã hội (sự tương xứng giữa cống hiến và hưởng thụ, bình đẳng về cơ hội phát triển).

Nghiên cứu bổ sung và mở rộng ba lý thuyết kinh điển:

1. Mở rộng giả thuyết Kuznets: Chứng minh trong nền KTTT định hướng XHCN, sự gia tăng BBĐ trong giai đoạn đầu công nghiệp hóa không phải là quy luật bất biến tuyệt đối. Sự can thiệp thể chế đúng thời điểm có thể nắn phẳng đỉnh parabol của đường cong Kuznets.
2. Thách thức lý thuyết đánh đổi hiệu quả - công bằng (Stiglitz - Mankiw): Chứng minh việc đảm bảo công bằng cơ hội giáo dục và y tế không triệt tiêu hiệu quả mà ngược lại, làm tăng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) và năng suất lao động xã hội.
3. Kế thừa và phát triển lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: Xác lập luận điểm CBXH vừa là mục tiêu tối thượng, vừa là động lực nội sinh của sự phát triển kinh tế.

Đại hội X của Đảng Cộng sản Việt Nam (2006) đã định hướng nhất quán: "Kết hợp các mục tiêu kinh tế với các mục tiêu xã hội trong phạm vi cả nước, ở từng lĩnh vực, địa phương; thực hiện tiến bộ và CBXH ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển, thực hiện tốt các chính sách xã hội trên cơ sở phát triển kinh tế, gắn quyền lợi và nghĩa vụ, cống hiến và hưởng thụ, tạo động lực mạnh mẽ và bền vững hơn cho phát triển kinh tế - xã hội". Luận án đã chuẩn hóa nhận thức này thành khung lý luận kinh tế học hàn lâm có thể kiểm định.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp ba trụ cột: (1) Động lực TTKT (GDP, năng suất lao động, ICOR, chuyển dịch cơ cấu); (2) Các chiều đo lường CBXH (hệ số Gini, tỷ lệ giãn cách Q1/Q5, tiêu chuẩn 40% của Ngân hàng Thế giới, chỉ số nghèo đa chiều MPI); (3) Cơ chế điều tiết thể chế của Nhà nước pháp quyền XHCN.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung lý thuyết được xác định rõ: Khung phân tích vận hành trong nền kinh tế đang phát triển có độ mở thương mại cao, đang trong thời kỳ quá độ lên CNXH, nơi khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thế giới quan duy vật biện chứng kết hợp lập trường nhận thức luận thực chứng phản biện (critical realism). Luận án triển khai thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods research design) đa cấp độ, kết hợp phân tích lịch sử - logic và kinh tế lượng cấu trúc nhằm bảo đảm tính nhất quán giữa lý luận chính trị và kiểm định thực nghiệm.

Cấp độ phân tích bao gồm:

• Cấp độ vĩ mô: Toàn bộ nền kinh tế quốc dân qua các chuỗi số liệu tăng trưởng GDP, tỷ trọng các thành phần kinh tế, cán cân thương mại và chi tiêu công ngân sách giai đoạn 1990–2018;
• Cấp độ trung mô: 6 vùng kinh tế - xã hội (Đồng bằng sông Hồng, Trung du và miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long);
• Cấp độ vi mô: Mức sống, thu nhập, chi tiêu và khả năng tiếp cận dịch vụ công của các nhóm hộ gia đình phân theo ngũ vị phân thu nhập.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập theo quy trình chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê (GSO), Ngân hàng Thế giới (WB), Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP) và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (VASS). Luận án sử dụng các bộ điều tra Khảo sát mức sống dân cư Việt Nam (VHLSS) định kỳ 2 năm một lần từ năm 2002 đến năm 2018 với cỡ mẫu đại diện toàn quốc (hơn 45.000 hộ gia đình mỗi kỳ khảo sát).

Quy trình tam giác hóa (methodological triangulation) được thực thi nghiêm ngặt:

• Tam giác hóa dữ liệu: Đối chiếu giữa số liệu tài khoản quốc gia (SNA) của GSO với dữ liệu khảo sát vi mô VHLSS và báo cáo độc lập từ WB;
• Tam giác hóa lý thuyết: So sánh các kết luận rút ra từ lý luận Mác - Lênin với mô hình cân bằng tổng thể tân cổ điển và kinh tế học phúc lợi xã hội;
• Kiểm định độ tin cậy và giá trị (validity & reliability): Chuẩn hóa các thang đo thu nhập thực tế theo giá cố định, kiểm soát sai số đo lường trong khai báo thu nhập hộ gia đình.

Data và phân tích

Phân tích định lượng vận dụng hệ thống chỉ tiêu đo lường chuẩn hóa quốc tế:

• Hệ số Gini: Tính toán theo phân phối thu nhập và chi tiêu hộ gia đình giai đoạn 2002–2018;
• Hệ số giãn cách thu nhập: Tỷ số giữa nhóm 20% giàu nhất (Q5) và nhóm 20% nghèo nhất (Q1);
• Tiêu chuẩn "40" của World Bank: Tỷ trọng thu nhập của 40% dân số nghèo nhất trong tổng thu nhập xã hội;
• Chỉ số nghèo đa chiều (MPI): Đánh giá 10 chỉ số thiếu hụt phi thu nhập thuộc 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin);
• Hiệu quả đầu tư: Suất đầu tư tăng trưởng (ICOR) và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

Mô hình hồi quy đa biến kiểm định mối tương quan giữa TTKT (biến phụ thuộc: tốc độ tăng GDP bình quân đầu người) và các biến giải thích (hệ số Gini, tỷ lệ chi tiêu công cho giáo dục/y tế trên GDP, độ mở thương mại, tỷ lệ lao động qua đào tạo) bằng phần mềm kinh tế lượng Stata và EViews, kiểm soát hiện tượng nội sinh và phương sai thay đổi.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. TTKT là tiền đề vật chất nhưng không tự động bảo đảm CBXH: Dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 1991–2018 chứng minh tăng trưởng GDP bình quân trên 6,8%/năm giúp giảm mạnh tỷ lệ nghèo tuyệt đối từ trên 58% (đầu thập niên 1990) xuống dưới 6% (chuẩn nghèo đa chiều 2018). Tuy nhiên, tăng trưởng có xu hướng phân hóa mạnh: khoảng cách thu nhập giữa nhóm 20% giàu nhất (Q5) và nhóm 20% nghèo nhất (Q1) nới rộng liên tục từ mức 7,0 lần (năm 1999) lên 8,4 lần (năm 2002), 9,2 lần (năm 2010) và xấp xỉ 10,0 lần (năm 2018).

  Hệ số Giãn cách Thu nhập Q5/Q1 (Lần)
       1999        2002       2010         2018       

2. Bất bình đẳng thu nhập tạo rào cản phi tuyến lên tăng trưởng: Khi hệ số Gini duy trì ở ngưỡng 0,42–0,44 và hệ số giãn cách Q5/Q1 vượt ngưỡng an toàn (>8 lần), tác động tích cực của TTKT lên cải thiện mức sống nhóm nghèo bắt đầu suy giảm. Nguyên nhân do chi phí y tế tự chi trả và giáo dục chất lượng cao tạo ra gánh nặng bần cùng hóa (catastrophic health expenditure), làm suy kiệt tích lũy vốn con người của lực lượng lao động nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
3. Chất lượng tăng trưởng phụ thuộc quá lớn vào vốn và tài nguyên (ICOR cao): Giai đoạn 2011–2016, hệ số ICOR của khu vực kinh tế nhà nước dao động ở mức cao (trên 7–9), năng suất lao động xã hội tăng chậm hơn tốc độ tăng vốn, cho thấy mô hình tăng trưởng theo chiều rộng chưa tạo ra bước chuyển căn bản về năng suất để phân phối lại công bằng hơn cho người lao động.
4. BBĐ về cơ hội phát triển nghiêm trọng hơn BBĐ về thu nhập: Sự chênh lệch trong cơ cấu chi tiêu công giữa các bậc học (ưu tiên chi đại học/sau đại học hơn giáo dục mầm non và phổ thông cơ sở vùng sâu) và hệ thống an sinh xã hội bao phủ lương hưu BHXH mới đạt dưới 25% lực lượng lao động năm 2014 tạo ra sự phân tầng xã hội sâu sắc giữa khu vực chính thức và phi chính thức.

Trong Báo cáo về phát triển thế giới năm 1992, Ngân hàng Thế giới đã cảnh báo: "Phát triển là nâng cao phúc lợi của nhân dân. Nâng cao tiêu chuẩn sống và cải tiến giáo dục, sức khỏe và bình đẳng về cơ hội là tất cả những thành phần cơ bản của phát triển kinh tế. TTKT là một cách cơ bản để có thể có được sự phát triển, nhưng trong bản thân nó là một đại diện rất không toàn vẹn của sự tiến bộ". Kết quả phân tích của luận án kiểm chứng xác đáng định đề này tại Việt Nam.

Chỉ số quan trắc	Giai đoạn 1991–2000	Giai đoạn 2001–2010	Giai đoạn 2011–2018	Ngưỡng mục tiêu 2030
Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân	7,56%/năm	7,20%/năm	6,35%/năm	6,50% – 7,00%/năm
Hệ số GINI toàn quốc	0,35 – 0,39	0,41 – 0,43	0,42 – 0,44	< 0,40
Hệ số giãn cách ngũ phân vị (Q5/Q1)	7,0 – 7,6 lần	8,1 – 9,2 lần	9,5 – 10,0 lần	< 8,0 lần
Tiêu chuẩn "40" của World Bank	~18,5%	15,2% – 16,0%	14,5% – 15,0%	> 17,0%
Độ bao phủ BHXH trong lực lượng lao động	< 12%	~16%	~25% (2014)	> 50%

Implications đa chiều

• Đóng góp học thuật: Bổ sung luận cứ thực nghiệm khẳng định tính tương thích giữa cơ chế thị trường và định hướng XHCN khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo phát triển và điều tiết phân phối;
• Đổi mới phương pháp luận: Thiết lập ma trận đánh giá đồng thời chỉ số lượng hóa tăng trưởng (GDP, TFP, ICOR) và chỉ số công bằng (GINI, Q5/Q1, Palm ratio, MPI) cho các quy hoạch phát triển vùng kinh tế;
• Đột phá chính sách thực tiễn:
  1. Chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ sang đổi mới sáng tạo, nâng cao TFP và NSLĐ;
  2. Cải cách chính sách thuế (thuế thu nhập cá nhân lũy tiến thực chất, nghiên cứu áp dụng thuế tài sản và bất động sản thứ hai) nhằm ngăn chặn tích tụ tư cơ cơ hội;
  3. Tái cơ cấu chi tiêu công: Ưu tiên ngân sách tối thiểu 20% cho giáo dục đào tạo và nâng mức chi y tế dự phòng tuyến cơ sở, thiết lập sàn an sinh xã hội toàn dân;
  4. Hoàn thiện thể chế thị trường lao động, thúc đẩy chính thức hóa khu vực kinh tế phi chính thức nhằm bảo đảm quyền lợi bảo hiểm và chế độ thai sản, ốm đau cho người lao động nghèo.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các hạn chế học thuật:

1. Giới hạn số liệu: Dữ liệu VHLSS chưa ghi nhận đầy đủ nhóm 1% dân số siêu giàu do hạn chế trong kỹ thuật điều tra chọn mẫu, dẫn đến việc hệ số Gini ước lượng có thể thấp hơn mức phân hóa thực tế trong xã hội;
2. Phạm vi quan trắc: Số liệu chuỗi thời gian phân tích định lượng vĩ mô dừng ở năm 2018, chưa đo lường tác động của các cú sốc phi kinh tế như đại dịch toàn cầu hay chuyển đổi số sâu rộng;
3. Chiều sâu phân tích thể chế: Chưa lượng hóa được toàn diện tác động của vấn đề tham nhũng, chuyển giá và trục lợi chính sách đến mức độ bất công bằng kinh tế.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối gợi mở:

• Đánh giá tác động của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đến sự dịch chuyển lao động và phân hóa bất bình đẳng kỹ năng tại Việt Nam;
• Nghiên cứu mô hình phân phối lại tài sản và chính sách thuế đối với các nguồn thu nhập từ tài sản tài chính, bất động sản và nền tảng xuyên biên giới;
• Đo lường chi tiết tổn thương xã hội và bất bình đẳng giới ở các nhóm lao động di cư phi chính thức trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án đóng góp trực tiếp vào việc cụ thể hóa mục tiêu xây dựng nền KTTT định hướng XHCN tại Việt Nam trong giai đoạn chiến lược 2021–2030. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu và luận cứ khoa học tin cậy phục vụ quá trình hoạch định các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm và các Nghị quyết của Quốc hội về an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững.

Trên bình diện quốc tế, công trình đóng góp trường hợp điển hình (case study) sinh động cho kho tàng kinh tế học phát triển toàn cầu về con đường chuyển đổi kinh tế thành công của một quốc gia đi lên từ nền tảng nghèo nàn, kiên định kết hợp hài hòa giữa hiệu quả kinh tế thị trường và tiến bộ, công bằng xã hội.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả kinh tế: Tiếp cận khung phân tích lý luận tích hợp, hệ thống dữ liệu kinh tế lượng chuẩn hóa và bộ công cụ đo lường bất bình đẳng đa chiều;
• Ban tham mưu chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nhận được các gợi ý chính sách khả thi về phân bổ ngân sách, cải cách thuế và an sinh xã hội;
• Các tổ chức phát triển quốc tế (UNDP, WB, ADB, ILO): Có thêm dữ liệu thực chứng độc lập để xây dựng các chương trình đối tác tài trợ và hỗ trợ kỹ thuật về tăng trưởng bao trùm tại Việt Nam.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng mô hình phân phối kinh tế chính trị bằng việc chứng minh trong nền KTTT định hướng XHCN, CBXH không chỉ là kết quả phân phối lại thụ động ở đầu ra (ex-post redistribution) mà phải được thiết lập ngay từ đầu vào (ex-ante equity of opportunity) thông qua thể chế tiếp cận công bằng nguồn lực sản xuất, giáo dục và y tế.

2. Tính đột phá trong phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? So với nghiên cứu của Đỗ Thị Hải Công (2005) vốn chỉ sử dụng biến số đơn giản Q1/Q5 trên tập dữ liệu cũ 1992–2004, và nghiên cứu của Bùi Đại Dũng (2012) chỉ xét khoảng cách giàu nghèo nhóm 10%, luận án đã tích hợp đồng bộ hệ số Gini, hệ số giãn cách Q1/Q5, tiêu chuẩn 40% World Bank, chỉ số nghèo đa chiều MPI và suất đầu tư ICOR/TFP trên chuỗi dữ liệu VHLSS dài hạn 1990–2018.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất? Tỷ lệ nghèo tuyệt đối giảm ngoạn mục không đồng nghĩa với việc gia tăng công bằng xã hội. Ngược lại, chỉ số giãn cách thu nhập Q5/Q1 tiếp tục nới rộng lên mức 10,0 lần vào năm 2018, đồng thời sự chênh lệch cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao giữa các nhóm dân cư gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ tái tạo bẫy nghèo liên thế hệ nếu không có can thiệp chính sách kịp thời.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (replication protocol) không? Toàn bộ mã nguồn xử lý dữ liệu, nguồn gốc chuỗi số liệu VHLSS, Niên giám thống kê GSO và công thức tính toán các chỉ số kinh tế lượng đều được mô tả chi tiết trong Chương 3 và phần Phụ lục, bảo đảm khả năng tái lập và kiểm chứng độc lập.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trọng tâm nghiên cứu giai đoạn 2020–2030 là mô hình hóa tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi xanh lên cấu trúc việc làm, bất bình đẳng kỹ năng và thiết kế hệ thống an sinh xã hội tự thích ứng trước các cú sốc khí hậu và nhân khẩu học già hóa.

Kết luận

1. Khẳng định TTKT là điều kiện tiên quyết nhưng không tự động mang lại CBXH; bảo đảm CBXH là mục tiêu và động lực nội sinh duy trì TTKT nhanh và bền vững;
2. Phân định rõ ràng bản chất giữa công bằng xã hội và chủ nghĩa bình quân cào bằng, lấy công bằng về cơ hội làm hạt nhân phát triển;
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng tăng trưởng và phân hóa xã hội tại Việt Nam giai đoạn 1990–2018;
4. Làm rõ vai trò kiến tạo và điều tiết phân phối của Nhà nước trong nền KTTT định hướng XHCN;
5. Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách đồng bộ từ đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động đến hoàn thiện chính sách thuế, bảo hiểm xã hội và dịch vụ công thiết yếu hướng tới mục tiêu phát triển bao trùm năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Mối quan hệ giữa TTKT với CBXH đã và đang là chủ đề được hầu hết các quốc gia trên thế giới quan tâm, nghiên cứu. Đã có nhiều nghiên cứu nỗ lực đi tìm câu trả lời cho câu hỏi rằng có hay không sự mâu thuẫn giữa mục tiêu TTKT với mục tiêu CBXH? Một quốc gia liệu có phải đánh đổi, hay lựa chọn một trong hai mục tiêu TTKT và CBXH hay không? Bên cạnh đó, có nhiều tác giả cố gắng đánh giá mức độ công bằng thông qua việc xem xét mức độ bất bình đẳng và tác động của bất bình đẳng đến TTKT như thế nào? Hay TTKT có tự động mang lại CBXH không? Các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về mối quan hệ này rất phong phú và đa dạng cả trong và ngoài nước. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa TTKT với CBXH Các nghiên cứu định tính Trong nghiên cứu “ Distribution income and wealth among individuals” (Stiglitz, 1969), Stiglitz cho rằng người giàu có xu hướng tiết kiệm biên cao hơn người nghèo. Khi tỷ lệ tiết kiệm tăng lên, tốc độ tăng trưởng GDP sẽ tăng lên.

Do đó, nền kinh tế sẽ tăng trưởng nhanh hơn khi phân phối thu nhập bất bình đẳng so với một nền kinh tế có phân phối thu nhập công bằng. Ông giải thích rằng: việc đánh thuế lũy tiến cao để tái phân phối thu nhập sẽ làm giảm tỷ lệ tiết kiệm của nền kinh tế, từ đó làm giảm TTKT. Stiglitz cho rằng có sự đánh đổi giữa công bằng và hiệu của sự phát triển. Ông khẳng định: “Để đạt được công bằng nhiều hơn phải hy sinh một số lượng hiệu quả nào đó”(Stiglitz, 1995, p.

132) Mankiw thì cho rằng việc hướng tới mục tiêu CBXH hay đảm bảo bình đẳng trong phân phối thu nhập sẽ đi ngược lại với mục tiêu đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn. Trong bài “ Principles of economics” (Mankiw, 2014), Mankiw lý giải rằng: để thực hiện CBXH, chính phủ thường 7 thực hiện chính sách tái phân phối thu nhập thông qua việc đánh thuế thu nhập lũy tiến và đầu tư vào các chương trình phúc lợi. Thông qua đó, người có thu nhập càng cao thì phải đóng thuế càng nhiều, chính phủ sẽ trợ cấp cho người nghèo qua các chương trình phúc lợi. Hậu quả là người giàu sẽ bị giảm động lực lao động, người nghèo thì nảy sinh tư tưởng ỷ lại, trông chờ, ít có động lực lao động chăm chỉ.

Từ đó, tổng thu nhập của toàn xã hội giảm, gây tổn thất cho xã hội, ảnh hưởng tới mục tiêu TTKT và do đó, phần thu nhập nhận được của mỗi người cũng giảm xuống. Như vậy, Mankiw là người ủng hộ quan điểm chấp nhận phân phối BBĐ để đạt được TTKT cao. Trái với quan điểm của Mankiw, Stiglitz về việc chấp nhận tình trạng BBĐ thu nhập để thúc đẩy TTKT, một số nhà kinh tế khác cho rằng BBĐ thu nhập sẽ tác động tiêu cực đến TTKT. Theo Aghion và Bolton trong bài “A theory of trickle-down growth and development” (Aghion & Bolton, 1997) và (Todaro, 1994) với mức thu nhập và mức sống thấp, người nghèo sẽ phải chấp nhận chế độ dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe kém, ít có cơ hội tiếp cận với hệ thống giáo dục tiên tiến dẫn đến năng suất lao động thấp cũng như ít có cơ hội tham gia vào hoạt động kinh tế (cơ hội việc làm).

Điều này sẽ tác động xấu đến TTKT. Do đó, đầu tư vào giáo dục, y tế là đầu tư vào con người, tạo cơ hội cho người nghèo có việc làm với năng suất cao hơn, nâng cao thu nhập và thoát nghèo, giúp kinh tế tăng trưởng tốt hơn. Cũng cùng quan điểm này nhưng với góc nhìn khác, trong bài “Distributive politics and economic growth” (Alesina & Rodrik, 1994), “Is inequality harmful for growth?” (Persson & Tabellini, 1994) các tác giả đã lý giải những ảnh hưởng tiêu cực của BBĐ thu nhập đến TTKT như sau: Mức thuế và tỷ lệ chi tiêu công để thực hiện tái phân phối thu nhập càng cao sẽ làm giảm tốc độ TTKT do tích lũy tư bản bị giảm xuống. Người giàu thường mong 8 muốn chính phủ áp dụng một mức thuế suất trên thu nhập thấp để giảm phần phải đóng góp, ngược lại, người nghèo mong muốn mức thuế suất cao để được hưởng lợi nhiều hơn từ các chương trình chi tiêu công của chính phủ.

Khi BBĐ thu nhập trong xã hội càng cao, áp lực buộc chính phủ tăng thuế càng mạnh nhằm làm giảm bớt BBĐ, từ đó làm giảm TTKT. Nghiên cứu của Benhabib và Rustichini trong “Social conflict and growth” (Benhabib & Rustichini, 1996) cũng nhấn mạnh, BBĐ làm gia tăng xung đột xã hội, bất ổn về chính trị và tác động tiêu cực đến TTKT (do tỷ lệ rủi ro tăng và những kỳ vọng về lợi ích đầu tư bị giảm xuống). Trong bài “Growth, income, distribution and democracy: What the data say?”, Perotti (1996) cũng khẳng định BBĐ thu nhập tác động tiêu cực đến TTKT thông qua quyết định lựa chọn đầu tư vào việc tăng quy mô gia đình (sinh thêm nhiều con) hay đầu tư vào chất lượng nguồn nhân lực (đầu tư vào giáo dục). Perotti cho rằng, các hộ gia đình nghèo thường lựa chọn tăng quy mô gia đình thay vì đầu tư cho giáo dục.

Tuy nhiên, TTKT lại phụ thuộc nhiều vào chất lượng nguồn nhân lực hơn là số lượng lao động tăng thêm. Ông kết luận, một xã hội có BBĐ cao, nhiều hộ nghèo dễ dẫn đến nguy cơ bùng nổ dân số làm cho thu nhập bình quân đầu người thấp, BBĐ gia tăng và TTKT giảm xuống. Trong bài báo “Thị trường lao động, CBXH và hiệu quả kinh tế”, (Kitson, Martin, & Wilkinson, 2000), và trong bài “Tại sao công bằng tốt hơn cho mọi người” của (Wilkinson & Pickett, 2010) nêu rõ, học thuyết kinh tế truyền thống cho rằng tồn tại mối quan hệ giữa CBXH và hiệu quả kinh tế. Trên thực tế, các thể chế KTTT và kinh tế khác bị thống trị bởi các mối quan hệ quyền lực, vì vậy CBXH là một yếu tố quan trọng.

Các chính sách kinh tế tự do mới gỡ bỏ các hạn chế thực hiện quyền lực, BBĐ đã làm gia tăng bất công và tạo ra đường trôn ốc kinh tế - xã hội đi xuống. Để giải quyết vấn đề này đòi hỏi một cuộc cách mạng trong học thuyết và chính sách kinh tế, tập 9 trung vào tận dụng nguồn nhân lực, hoạt động của thị trường lao động, tổ chức công việc và tổ chức gia đình. Adelman and Morris (1973) trong bài viết “Economic growth and social equality in Developing countries” đã phê phán giả thuyết của Kuznets và chỉ ra rằng TTKT làm gia tăng bất công bằng, hơn nữa nó còn làm xấu đi tình trạng nghèo đói đặc biệt là trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển. Theo đó, nhóm giàu ngày càng giàu trên sự nghèo đi của nhóm thu nhập trung bình và nhóm nghèo.

Họ khẳng định không có cơ sở để lý giải về hiện tượng trickle-down mà Kuznets đã đưa ra trước đó. Các tác giả này cho rằng muốn đạt được TTKT nhanh và công bằng thì phải phân phối lại tài sản, tiến hành việc cải cách đất đai trên quy mô lớn, thực hiện phổ cập giáo dục và tổ chức các chương trình tích lũy vốn con người. Các nghiên cứu định lượng Có phải xã hội công bằng hơn là cần thiết cho tăng trưởng tốt hơn? Alesina and Rodrik (1994), (Persson & Tabellini, 1994) và (Perotti, 1996) ghi nhận một sự kết nối tích cực giữa sự công bằng và tăng trưởng. Tuy nhiên, một vài đóng góp gần đây và đặc biệt là hai bài báo của (Forbes, 2000) và (Barro, 2000) – đã thách thức cho quan điểm này và gợi ý một sự kết nối tiêu cực giữa sự công bằng và tăng trưởng, ít nhất là ở những nước đã phát triển.

Forbes phân tích mẫu của 45 nước, sử dụng dữ liệu bảng trong giai đoạn 1965-1995. Hơn một nửa của mẫu bao gồm các nước đã phát triển. Sự bất công bằng được thu thập ở chỉ số Gini. Theo như kết quả mà Forbes nghiên cứu, sự bất công càng cao có tương quan một cách tích cực với sự tăng trưởng của GDP.

Barro lại cho rằng mối quan hệ giữa bất công bằng và tăng trưởng có thể không cùng mức độ với tăng trưởng GDP. Barro (2000) nghiên cứu mẫu 10 tạo ra bởi 84 nước, cả những nước đang phát triển và phát triển. Tác giả sử dụng 2 thước đo của bất công bằng, chỉ số Gini và một lựa chọn dựa trên phân chia ngũ vị phân; kết quả của cả hai thước đo là tương tự như nhau. Tác giả tiếp tục ước lượng một vài dữ liệu bảng.

Việc hiệu chỉnh có thể nội sinh của một số biến hồi qui độc lập bằng việc sử dụng hồi quy bình phương tối thiểu ba giai đoạn. Mối quan tâm hàng đầu của Barro là xem xét mối quan hệ giữa phân phối thu nhập và TTKT ở các quốc gia khác nhau. Tác giả đã chia mẫu thành hai loại, bao gồm những nước thu nhập cao và thu nhập thấp. Đối với những nước thu nhập thấp, giữa BBĐ và tăng trưởng có mối quan hệ tiêu cực.

Ngược lại, ở các nước thu nhập cao, mối quan hệ giữa BBĐ và tăng trưởng là tích cực. Tóm lại, theo Barro, mối quan hệ giữa phân phối thu nhập và TTKT dường như là có hình dạng gù: trong giai đoạn phát triển thấp ở những quốc gia đang phát triển hoặc có thu nhập thấp, công bằng hơn làm gia tăng tăng trưởng. Tuy nhiên, đối với những nước đã phát triển, mức độ công bằng cao hơn có thể phá hủy tăng trưởng. Nghiên cứu này bổ sung vào các bằng chứng thực nghiệm đang tồn tại dựa trên hai mẫu khác biệt: sự kết nối giữa công bằng và tăng trưởng dường như thay đổi ở nhiều giai đoạn phát triển.

Khi một nước có thu nhập thấp, công bằng nhiều hơn sẽ gia tăng tăng trưởng bằng việc giảm những bất ổn chính trị xã hội và sự bất ổn về thể chế. Ngược lại, đối với những nước giàu, sự công bằng nhiều hơn có thể phá hủy sự tăng trưởng. Một nguyên nhân có thể kể đến là chi phí xã hội được Nhà nước sử dụng để giảm BBĐ sẽ làm giảm sự đầu tư cho sản xuất, do đó ảnh hưởng một cách tiêu cực đến tăng trưởng. Trong bài báo “Giáo dục, CBXH và TTKT: Một cái nhìn toàn cảnh” của (Gylfason & Zoega, 2003), các tác giả đã phân tích mối quan hệ giữa giáo dục, CBXH và TTKT, trong đó coi giáo dục là nhân tố cơ bản có ảnh hưởng quan trọng đến TTKT và CBXH.