đặt vấn đề nghiên cứu toàn diện, khái quát các cơ sở lý luận và thực tiễn "Vai trò của pháp luật trong mối quan hệ với kinh tế” dưới góc độ và phương pháp nghiên cứu của lý luận chung về Nhà nước và pháp luật. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận án Trước những yêu cầu của công tác nghiên cứu lý luận và thực tiễn khoa học pháp lý, luận án hướng tới mục tiêu làm sáng tỏ các cơ sở lý luận và thực tiễn của mối quan hệ giữa pháp luật và kinh tế, chỉ rõ vị trí, vai trò quan trọng của pháp luật đối với sự phát triển kinh tế trong các điều kiện đặc thù ở nước ta, qua đó nhằm đánh giá thực trạng pháp luật nước ta trong lĩnh vực kinh tế và kiến nghị những phương hướng nhằm tăng cường vai trò của pháp luật trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Để đạt được mục đích này luận án có nhiệm vụ: - Phân tích cơ sở lý luận về vai trò của pháp luật trong quá trình chuyển đổi nên kinh tế ở nước ta, qua đó làm nổi rõ tính chất của quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế và sự quy định của kinh tế đối với vai trò pháp luật. - Lý giải các yếu tố, nguyên nhân làm hạn chê vai trò, vị trí của pháp luật trong nén kinh tế kế hoạch hóa tập trung và bao cấp ở Việt Nam trước đây.
~ Plan tích các đặc điểm của quá trình chuyển đổi nền kinh tế nước ta từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và qua đó làm sáng tỏ những thay đổi sâu sắc trong vị trí, vai trò của phíp luật với tính cách là công cụ điều chỉnh các quan hệ kinh tế quan trọng nhất hiệu quả nhất. - Plân tích thực trạng pháp luật trong một số lĩnh vực cơ ban của đời sống kinh tế ở tước ta hiện nay để thấy rõ vai trò ngày càng tăng của pháp luật và những bất cập của sự điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ kinh tế cần được nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện. - Xìy dựng những phương hướng cơ bản nhằm tăng cường vai trò của pháp luật :rong đời sống kinh tế hiện nay và trong tương lai khi đất nước bước vào thế kỷ 21. Giới hạn của luận án Đề tài luận án là vấn đề rộng lớn và phức tạp, do vậy trong khuôn khổ chuyến ngành lý luận Nhà nước và pháp luật, luận án chi tập trung phân tích một số nội dung cơ bản có tính chất khái quát lý luận về vai trò của pháp luật đối với các quan hệ kinh tế trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế ở nước ta, thực trạng vai trò của pháp luật trong quá trình cải cách kinh tế và trình bầy những định hướng chung về hoàn thiện pháp luật nhằm tăng cường vai trò của nó trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận của luận án là luận điểm lý luận trong học thuyết Mác- Lénin về mối quan hệ biện chứng giữa thượng tang kiến trúc và hạ tầng kinh tế, đặc biệt là mối quan hệ giữa pháp luật và kinh tế, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đường lối đổi mới đất nước, cải cách kinh tế, đổi mới hệ thống chính trị được thể hiện trong các Nghị quyết Dai hội VI, VII, VIII và các Nghị quyết Hội nghị Trung ương, các văn bản pháp luật của Nhà nước. Để nghiên cứu và giải quyết các vấn đề đặt ra trong luận án, tác giả đã sử dụng nhiều phương pháp cụ thể như: Logic hình thức, phương pháp so sánh, phương pháp hệ thống, phương pháp xã hội học và các phương pháp khác, kết hợp lý luận với thực tiễn để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra trong luận án. Cái mới về khoa học của luận án Luận án là công trình chuyên khảo khoa học đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống và tổng quát vai trò của pháp luật trong quá trình chuyển đổi cơ chế kính tế ở nước ta, dưới góc độ lý luận về Nhà nước và pháp luật. Luận án có những điểm mới sau: - Luận án thông qua việc phân tích sự thay đổi đời sống kinh tế để khẳng định vai trò của pháp luật đối với sự phát triển kinh tế được thể hiện dưới ba khả năng: thúc đẩy sự phát triển kinh tế, kìm hãm sự phát triển kinh tế và khả năng làm chệch hướng sự phát triển kinh tế.
- Luận án đã làm sáng tỏ những nguyên nhân dẫn đến tình trạng pháp luật mất vai trò hoặc trở nên hình thức trong mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung - bao cấp trước đây ở nước ta. - Luận án đã chứng minh trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế, những thay đổi trong nền kinh tế chuyển đổi đã dẫn đến những thay đổi trong vị trí, vai trò của pháp luật, biến pháp luật từ vai trò "mờ nhạt”, "thứ yếu” và "hình thức” trong nền kinh tế ké hoạch hóa tập trung - bao cấp sang vai trò tích cực với tính cách là công cụ điều chỉnh quan hệ kinh tế cơ bản nhất, hiệu quả nhất, một yếu tô không thể thay thế, tham gia vào việc giải quyết sự "thành, bại” của các biện pháp cải cách kinh tế ở nước ta. - Luận án đã khái quát về mặt lý luận và thực tiễn vai trò cụ thể của pháp luật trong việc cụ thể hóa quyền tự do kinh doanh, xác lập chế độ nhiều hình thức sở hữu, xây dựng các loại hình thị trường, định ra quy tắc kinh doanh, thủ tục xử lý xung đột kinh tế đảm bảo vai trò quản lý, kiểm soát củng cố và bảo vệ của Nhà nước với kinh tế, đảm bảo quá trình hội nhập của nền kinh tế Việt Nam với các nước trong khu vực và trên thế giới. - Luận án đã khái quát thực trạng điều chỉnh pháp luật trong một số lĩnh vực cơ bản của đời sống kinh tế đất nước.
Trên cơ sở đó đề xuất những kiến nghị về các phương hướng hoàn thiện pháp luật, tăng cường vị trí, vai trò của pháp luật trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay và trong tương lai. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án Những kết quả nghiên cứu của luận án là những bổ sung quan trọng vào lý luận pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức lý luận về các giá tri, vai trò và tầm quan trọng của pháp luật trong đời sống kinh tế, đồng thời đóng góp vào việc thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu các cơ sở khoa học của việc xây dựng chiến lược pháp luật trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Những kết luận, đề xuất, kiến nghị trong luận án có thể góp phần tích cực vào việc xây dựng khung pháp luật kinh tế, hoàn thiện và đổi mới các văn bản pháp luật trong lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước từ nay đến năm 2010. Luận án là một công trình tham khảo có ý nghĩa đối với các chuyên gia pháp luật, các nhà nghiên cứu và giảng dạy pháp luật, các nghiên cứu sinh, học viên cao học luật và sinh viên các trường Luật.
Kết cấu của luận án Luận án gồm có: Lời noi dau. Chương |: Những vấn dé lý luận về vai trò của pháp luật trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế ở nước ta. Chương 2: Thực trạng về vai trò của pháp luật trong quá trình cải cách kinh tế ở nước ta. Chương 3: Tang cường vai trò của pháp luật trong quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta.
Danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. CHUONG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VE VAI TRO CUA PHÁP LUẬT TRONG QUÁ TRÌNH CHUYEN ĐỔI NỀN KINH TẾ Ở NƯỚC TA 1. CƠ SỎ LÝ LUẬN VE VAI TRÒ CUA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIEN KINH TẾ 1. Một số đặc điểm khái quát của pháp luật áp luật trong mọi thời đại về ban chất luôn là một hiện tượng mang tính giai cap và tính xã hội sâu sac.
Vì lẽ đó, pháp luật là hình thức pháp lý của chuyên chính giai cấp, là công cụ để duy trì xã hội trong sự phù hợp với ý chí và lợi ích cta giai cấp thống trị, pháp luật còn là hình thức pháp lý của quan hệ kinh tế và là công cụ để tổ chức đời sống kinh tế xã hội trong từng điều kiện lịch sử cụ thể. "Đặc điểm cơ bản của pháp luật là mô hình hóa các quan hệ xã hội, trước hết và quan trọng hàng đầu là các quan hệ kinh tế, phản ánh các quan hệ đặc trưng, phổ biến và ổn định nhất. Do vậy, pháp luật là hình thức quan trọng cho sự phat triển kinh tế. Trong điều kiện Nhà nước pháp quyền, pháp luật hơn bao giờ lết, có sức mạnh rất to lớn trong quá trình tổ chức và quản lý xã hội, tổ chức và quản lý kinh tế.
Mọi sự chậm trễ, sai lầm hoặc duy ý chí trong điều chỉnh pháp luật đều dẫn tới ảnh hưởng không lành mạnh đối với các quá trình kinh tế" 112,331] Quan niệm về pháp luật như là một trong những công cụ quan trọng nhất, hiệ quả nhất để tổ chức và quản lý các quá trình kinh tế - xã hội, đã vượt lên trên :ác hình thức điều chỉnh khác, xuất phát từ bản thân các giá trị, thuộc tính của pháp luật, thông qua đó tạo nên sức mạnh điều chỉnh của nó được biểu hiện trêr các phương diện sau: I0 1. Pháp luật là tống hợp các quy phạm phổ biến có tính bat buộc chung doi hỏi mọi Hgười phải tuân thủ Quy phạm pháp luật là đại lượng nhỏ nhất của pháp luật, chứa đựng các khuôn mẫu, quy tắc và mô hình xử sự chung của chủ thể pháp luật. Các quy tắc ứng xử, các mô hình hành vi được xác định như là những quy tắc chung nhất, phổ biến nhất để làm căn cứ hành xử của con người trong từng môi trường xã hội cụ thể. Điều này xuất phát từ thực tiễn đời sống là trong một hoàn cảnh cụ thé do chịu sự chi phối của những điều kiện khách quan va chủ quan khác nhau sẽ nảy sinh những khả năng xử sự khác nhau về hành vi của những chủ thể khác nhau.