Luận văn thạc sĩ về giám hộ theo Bộ luật Dân sự năm 2015

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu giám hộ theo bộ luật dân sự năm 2015, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Thị Trinh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Giám Hộ Theo Bộ Luật Dân Sự Năm 2015
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
• 0.4. Mục đích nghiên cứu đề tài
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu đề tài
• 0.6. Những điểm mới của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa của luận văn
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM HỘ
• 1.1. Khái niệm về giám hộ
• 1.1.1. Khái niệm chung về giám hộ
• 1.1.2. Khái niệm giám hộ theo luật dân sự Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm và ý nghĩa của giám hộ
• 1.2.1. Đặc điểm của giám hộ
• 1.2.2. Ý nghĩa của giám hộ
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ CHẾ GIÁM HỘ THEO BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015 VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TRÊN THỰC TẾ
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG BẤT CẬP CỦA CHẾ ĐỊNH GIÁM HỘ, KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH GIÁM HỘ TRONG PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TRONG THỰC TIỄN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giám hộ theo Bộ luật Dân sự 2015

Chế định giám hộ theo Bộ luật Dân sự 2015 là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với những người yếu thế trong xã hội. Giám hộ không chỉ là việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người chưa thành niên hay người mất năng lực hành vi, mà còn là một công cụ để đảm bảo sự công bằng trong các quan hệ dân sự. Theo quy định, người giám hộ có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục và bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ. Điều này không chỉ giúp họ tham gia vào các quan hệ xã hội mà còn tạo điều kiện cho họ phát triển một cách toàn diện. Việc áp dụng chế định này trong thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi sự nghiên cứu và hoàn thiện hơn nữa.

1.1. Khái niệm giám hộ

Khái niệm giám hộ được hiểu là hành động theo dõi, giám sát và bảo vệ của một người đối với một người khác. Theo Bộ luật Dân sự 2015, giám hộ là việc cá nhân hoặc pháp nhân được Ủy ban nhân dân cấp xã cử hoặc Tòa án chỉ định để thực hiện việc chăm sóc và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự. Điều này cho thấy sự phát triển của pháp luật trong việc bảo vệ quyền lợi của những người yếu thế trong xã hội. Khái niệm này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc đảm bảo quyền lợi cho những người không thể tự bảo vệ mình.

II. Các hình thức giám hộ

Theo Bộ luật Dân sự 2015, có hai hình thức giám hộ chính: giám hộ đương nhiên và giám hộ cử. Giám hộ đương nhiên xảy ra khi một người tự động trở thành người giám hộ cho một người khác mà không cần phải có sự chỉ định từ cơ quan nhà nước. Ví dụ, cha mẹ tự động trở thành người giám hộ cho con cái của họ. Ngược lại, giám hộ cử là hình thức mà người giám hộ được chỉ định bởi cơ quan có thẩm quyền, như Tòa án hoặc Ủy ban nhân dân. Mỗi hình thức này có những quy định riêng về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan. Việc phân loại này giúp cho việc áp dụng pháp luật trở nên rõ ràng và hiệu quả hơn trong thực tiễn.

2.1. Giám hộ đương nhiên

Hình thức giám hộ đương nhiên được quy định cho những trường hợp mà pháp luật tự động xác định ai sẽ là người giám hộ. Chẳng hạn, cha mẹ sẽ là người giám hộ cho con cái chưa thành niên. Điều này không chỉ thể hiện sự tự nhiên trong mối quan hệ gia đình mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của trẻ em được bảo vệ một cách tốt nhất. Hình thức này giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống pháp luật, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc và giáo dục trẻ em trong môi trường gia đình.

2.2. Giám hộ cử

Hình thức giám hộ cử là khi một cá nhân hoặc tổ chức được chỉ định bởi cơ quan có thẩm quyền để thực hiện vai trò người giám hộ. Điều này thường xảy ra trong các trường hợp mà người được giám hộ không có người thân thích đủ điều kiện để chăm sóc. Giám hộ cử không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người được giám hộ mà còn tạo ra một cơ chế giám sát chặt chẽ hơn từ phía nhà nước. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của những người yếu thế trong xã hội, đồng thời tạo ra một môi trường pháp lý an toàn hơn cho họ.

III. Quyền và nghĩa vụ của người giám hộ

Người giám hộ có nhiều quyền và nghĩa vụ quan trọng trong việc chăm sóc và bảo vệ người được giám hộ. Theo Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ có quyền đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự, đồng thời có nghĩa vụ chăm sóc, giáo dục và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Điều này không chỉ giúp người được giám hộ có thể tham gia vào các quan hệ xã hội mà còn đảm bảo rằng họ được sống trong môi trường an toàn và phát triển. Việc xác định rõ quyền và nghĩa vụ của người giám hộ là rất cần thiết để đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong việc thực hiện chế định giám hộ.

3.1. Quyền của người giám hộ

Người giám hộ có quyền đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự, thực hiện các quyền và nghĩa vụ liên quan đến tài sản của họ. Điều này có nghĩa là người giám hộ có thể quyết định về việc sử dụng tài sản, quản lý tài sản và thực hiện các giao dịch cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ. Quyền này không chỉ giúp người giám hộ thực hiện trách nhiệm của mình mà còn đảm bảo rằng người được giám hộ không bị thiệt thòi trong các quan hệ pháp luật.

3.2. Nghĩa vụ của người giám hộ

Bên cạnh quyền lợi, người giám hộ cũng có nhiều nghĩa vụ quan trọng. Họ phải chăm sóc, giáo dục và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người được giám hộ. Điều này bao gồm việc đảm bảo rằng người được giám hộ có cuộc sống vật chất và tinh thần tốt nhất có thể. Người giám hộ cũng phải báo cáo định kỳ về tình hình của người được giám hộ cho cơ quan có thẩm quyền. Nghĩa vụ này không chỉ thể hiện trách nhiệm của người giám hộ mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của người được giám hộ luôn được bảo vệ một cách tốt nhất.

IV. Những bất cập trong chế định giám hộ

Mặc dù Bộ luật Dân sự 2015 đã có nhiều cải tiến trong chế định giám hộ, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong việc áp dụng. Một số quy định chưa rõ ràng, gây khó khăn cho người giám hộ trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Ngoài ra, việc thiếu sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan nhà nước cũng dẫn đến tình trạng lạm dụng quyền lực trong một số trường hợp. Những bất cập này cần được nghiên cứu và khắc phục để đảm bảo rằng chế định giám hộ thực sự phát huy hiệu quả trong việc bảo vệ quyền lợi của những người yếu thế trong xã hội.

4.1. Thiếu rõ ràng trong quy định

Một trong những vấn đề lớn nhất trong chế định giám hộ là sự thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật. Nhiều điều khoản không được định nghĩa một cách cụ thể, dẫn đến việc người giám hộ gặp khó khăn trong việc hiểu và thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người được giám hộ mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong các quan hệ pháp luật. Cần có sự điều chỉnh và làm rõ các quy định này để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

4.2. Thiếu giám sát từ cơ quan nhà nước

Việc thiếu sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan nhà nước cũng là một vấn đề nghiêm trọng trong chế định giám hộ. Trong nhiều trường hợp, người giám hộ không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, dẫn đến việc người được giám hộ không được bảo vệ quyền lợi một cách đầy đủ. Cần có cơ chế giám sát hiệu quả hơn từ phía nhà nước để đảm bảo rằng chế định giám hộ hoạt động đúng mục đích và bảo vệ quyền lợi của những người yếu thế trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chế định giám hộ là một trong những cơ chế pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người yếu thế trong xã hội như người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự và người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, giám hộ được quy định nhằm đảm bảo sự chăm sóc, giáo dục và bảo vệ người được giám hộ trong các quan hệ dân sự. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định về giám hộ trong thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn và bất cập, đặc biệt trong bối cảnh Bộ luật Dân sự 2015 vừa mới được ban hành với nhiều sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người và quyền công dân.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận về chế định giám hộ, phân tích các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về giám hộ, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về giám hộ trên thực tế và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực thi chế định này tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật về giám hộ tại Việt Nam, so sánh với một số quốc gia trên thế giới, đồng thời khảo sát thực tiễn áp dụng tại một số địa phương trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2017.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam, bảo vệ quyền lợi của người yếu thế, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà làm luật, cơ quan thi hành pháp luật và các học giả trong lĩnh vực luật dân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về giám hộ, bao gồm:

• Lý thuyết về năng lực hành vi dân sự: Phân biệt các nhóm đối tượng được giám hộ như người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự và người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
• Mô hình cơ chế giám hộ: Bao gồm giám hộ đương nhiên và giám hộ cử, thể hiện mối quan hệ giữa gia đình, xã hội và Nhà nước trong việc bảo vệ người yếu thế.
• Khái niệm giám hộ và đại diện pháp luật: Phân biệt giữa giám hộ và đại diện, nhấn mạnh vai trò chăm sóc, bảo vệ bên cạnh việc đại diện trong các giao dịch dân sự.
• Khung pháp lý quốc tế và so sánh: Tham khảo kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia như Pháp, Nhật Bản, Campuchia để làm rõ các điểm mới và hạn chế trong quy định của Việt Nam.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: giám hộ, người giám hộ, người được giám hộ, người giám sát việc giám hộ, năng lực hành vi dân sự, giám hộ đương nhiên, giám hộ cử.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý kết hợp với phương pháp thực tiễn, cụ thể:

• Phương pháp hệ thống: Xem xét toàn diện các quy định pháp luật về giám hộ trong Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản liên quan.
• Phân tích, tổng hợp và so sánh: So sánh các quy định pháp luật Việt Nam với các quốc gia khác để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp lịch sử: Tracing quá trình hình thành và phát triển của chế định giám hộ trong pháp luật dân sự Việt Nam từ trước đến nay.
• Phương pháp thống kê: Thu thập số liệu đăng ký giám hộ tại các địa phương, ví dụ như báo cáo của Bộ Tư pháp năm 2014-2015 cho thấy có khoảng 1148 trường hợp đăng ký giám hộ và 86 trường hợp thay đổi, chấm dứt giám hộ trên toàn quốc.
• Nguồn dữ liệu: Luật, Bộ luật Dân sự các năm 1995, 2005, 2015; Luật Hôn nhân và Gia đình 2014; Luật Hộ tịch 2014; các báo cáo của Bộ Tư pháp; các tài liệu nghiên cứu khoa học và thực tiễn xét xử tại tòa án.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật, báo cáo thống kê, các vụ việc thực tế tại tòa án và các địa phương tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và mức độ liên quan đến đề tài. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2015 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm và đối tượng giám hộ được quy định rõ ràng, đầy đủ hơn trong Bộ luật Dân sự 2015
   Bộ luật Dân sự 2015 mở rộng đối tượng được giám hộ bao gồm người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự và người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Đây là điểm mới so với các Bộ luật trước, thể hiện sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền lợi người yếu thế.

2. Hai cơ chế giám hộ chính là giám hộ đương nhiên và giám hộ cử được quy định chi tiết
   Giám hộ đương nhiên ưu tiên người thân thích theo thứ tự: anh chị ruột, ông bà, bác chú ruột; giám hộ cử do Ủy ban nhân dân cấp xã cử hoặc Tòa án chỉ định khi không có người giám hộ đương nhiên hoặc có tranh chấp. Việc đăng ký giám hộ được quy định bắt buộc đối với giám hộ cử, còn giám hộ đương nhiên có thể không đăng ký nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ.

3. Quyền và nghĩa vụ của người giám hộ được phân định rõ ràng, có sự khác biệt so với quyền và nghĩa vụ của cha mẹ
   Người giám hộ không chỉ đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự mà còn có trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ, giáo dục. Tuy nhiên, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ rộng hơn và bao hàm cả quyền và nghĩa vụ của người giám hộ. Ví dụ, cha mẹ có quyền bồi thường thiệt hại do con gây ra dù không có lỗi, trong khi người giám hộ chỉ bồi thường khi có lỗi.

4. Thực tiễn áp dụng pháp luật về giám hộ còn nhiều bất cập
   Số liệu thống kê cho thấy năm 2014 có khoảng 1148 trường hợp đăng ký giám hộ trên toàn quốc, tập trung chủ yếu ở các tỉnh như An Giang, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, trong khi nhiều tỉnh không có trường hợp đăng ký nào. Nguyên nhân bao gồm tâm lý ngại thủ tục hành chính, thiếu hiểu biết về pháp luật và vai trò của giám hộ. Ngoài ra, còn tồn tại các vướng mắc trong việc xác định người giám hộ, tranh chấp quyền giám hộ, và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Thảo luận kết quả

Việc mở rộng đối tượng được giám hộ trong Bộ luật Dân sự 2015 phù hợp với xu hướng bảo vệ quyền con người và quyền công dân, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi có nhiều người có khó khăn trong nhận thức cần được bảo vệ. Cơ chế giám hộ đương nhiên và giám hộ cử thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống gia đình và vai trò của Nhà nước trong bảo vệ người yếu thế.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn các điểm mới của Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời phân tích sâu sắc các bất cập trong thực tiễn áp dụng, như việc chưa có quy định rõ ràng về giám hộ đương nhiên cho người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, hay các khó khăn trong thủ tục đăng ký giám hộ.

Việc phân biệt rõ quyền và nghĩa vụ của người giám hộ và cha mẹ giúp tránh nhầm lẫn trong thực tiễn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người giám hộ. Tuy nhiên, các quy định còn thiếu cụ thể về điều kiện đạo đức và điều kiện cần thiết của người giám hộ, gây khó khăn trong việc lựa chọn người giám hộ phù hợp.

Dữ liệu thống kê và các ví dụ thực tế cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan nhà nước, tòa án và cộng đồng để nâng cao nhận thức và hiệu quả thực thi pháp luật về giám hộ. Biểu đồ thể hiện số lượng đăng ký giám hộ theo từng tỉnh có thể minh họa rõ sự phân bố không đồng đều và mức độ áp dụng pháp luật tại các địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về giám hộ

   • Rà soát, bổ sung quy định về giám hộ đương nhiên cho người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi để đảm bảo mọi đối tượng yếu thế đều được bảo vệ.
   • Cụ thể hóa các điều kiện về đạo đức và điều kiện cần thiết của người giám hộ nhằm nâng cao chất lượng người giám hộ.
   • Rà soát, điều chỉnh quy định về quyền và nghĩa vụ của người giám hộ và cha mẹ để tránh chồng chéo, mâu thuẫn.

2. Nâng cao hiệu quả công tác đăng ký giám hộ

   • Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về giám hộ đến cộng đồng, đặc biệt tại các địa phương có số lượng đăng ký thấp.
   • Đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến đăng ký giám hộ, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thực hiện.
   • Bắt buộc đăng ký giám hộ đương nhiên để tăng cường quản lý và giám sát.

3. Tăng cường vai trò của Tòa án và cơ quan quản lý nhà nước

   • Đẩy mạnh công tác giải quyết tranh chấp về giám hộ, chỉ định người giám hộ kịp thời, minh bạch.
   • Phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án, Ủy ban nhân dân cấp xã và các cơ quan liên quan trong việc giám sát, kiểm tra việc thực hiện giám hộ.

4. Phát triển hệ thống giám sát việc giám hộ

   • Khuyến khích người thân thích của người được giám hộ tham gia giám sát, đồng thời quy định rõ trách nhiệm và quyền hạn của người giám sát.
   • Xây dựng cơ chế báo cáo định kỳ về việc thực hiện giám hộ để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.

Các giải pháp trên cần được thực hiện trong vòng 2-3 năm tới, với sự phối hợp của Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp và các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học giả ngành Luật dân sự và tố tụng dân sự

   • Giúp hiểu sâu sắc về chế định giám hộ, các quy định pháp luật mới nhất và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.
   • Hỗ trợ nghiên cứu, viết luận văn, bài báo khoa học liên quan đến lĩnh vực pháp luật dân sự.

2. Cán bộ, công chức làm việc tại Tòa án và cơ quan thi hành pháp luật

   • Cung cấp kiến thức pháp lý và thực tiễn để giải quyết các vụ việc liên quan đến giám hộ, tranh chấp giám hộ.
   • Nâng cao năng lực xét xử và quản lý nhà nước về giám hộ.

3. Cán bộ Ủy ban nhân dân cấp xã, phường, thị trấn

   • Hỗ trợ trong công tác đăng ký giám hộ, giám sát việc thực hiện giám hộ tại địa phương.
   • Tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan để bảo vệ quyền lợi người yếu thế.

4. Các tổ chức xã hội, tổ chức từ thiện và cá nhân làm công tác bảo vệ quyền trẻ em, người khuyết tật

   • Tham khảo để xây dựng chương trình hỗ trợ, giám sát và bảo vệ người được giám hộ.
   • Tăng cường vai trò xã hội trong việc chăm sóc, bảo vệ người yếu thế.

Câu hỏi thường gặp

1. Giám hộ là gì và ai là người được giám hộ theo Bộ luật Dân sự 2015?
   Giám hộ là việc cá nhân hoặc pháp nhân được pháp luật quy định hoặc chỉ định để chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự và người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Người được giám hộ bao gồm ba nhóm này theo quy định tại Điều 47 Bộ luật Dân sự 2015.

2. Phân biệt giám hộ và đại diện pháp luật như thế nào?
   Giám hộ là một trường hợp đặc biệt của đại diện pháp luật, ngoài việc đại diện trong các giao dịch dân sự, người giám hộ còn có trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ người được giám hộ. Đại diện pháp luật chỉ thực hiện các giao dịch nhân danh người được đại diện mà không có nghĩa vụ chăm sóc.

3. Cơ chế giám hộ đương nhiên và giám hộ cử khác nhau ra sao?
   Giám hộ đương nhiên là do pháp luật quy định, người giám hộ thường là người thân thích theo thứ tự ưu tiên. Giám hộ cử là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền cử người giám hộ khi không có người giám hộ đương nhiên hoặc có tranh chấp. Giám hộ cử phải đăng ký và có văn bản rõ ràng.

4. Người giám hộ cần đáp ứng những điều kiện gì?
   Người giám hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có tư cách đạo đức tốt, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên. Pháp nhân làm người giám hộ phải có năng lực pháp luật dân sự phù hợp và điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ giám hộ.

5. Việc đăng ký giám hộ có bắt buộc không?
   Việc đăng ký giám hộ bắt buộc đối với giám hộ cử và được thực hiện tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định về hộ tịch. Giám hộ đương nhiên có thể không đăng ký nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ giám hộ. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc đăng ký giúp quản lý và giám sát hiệu quả hơn.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về chế định giám hộ theo Bộ luật Dân sự 2015, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam.
• Phân tích chi tiết các đối tượng được giám hộ, cơ chế giám hộ đương nhiên và giám hộ cử, quyền và nghĩa vụ của người giám hộ.
• Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về giám hộ tại Việt Nam, chỉ ra các bất cập và nguyên nhân.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi, bao gồm hoàn thiện quy định, nâng cao nhận thức, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường giám sát.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo gồm nghiên cứu sâu hơn về điều kiện đạo đức người giám hộ, xây dựng chương trình đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật và tăng cường phối hợp liên ngành.

Luận văn kêu gọi các nhà làm luật, cơ quan thi hành pháp luật và các tổ chức xã hội cùng chung tay hoàn thiện và thực hiện hiệu quả chế định giám hộ, bảo vệ quyền lợi người yếu thế trong xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE GIÁM HO 1. Khai niệm về giám hộ 1. Khái niệm chung về giám hộ Khái niệm về giám hộ có thể được xem xét trên nhiều góc độ khác nhau. về mặt ngôn ngữ thì giám được hiểu là theo dõi, kiểm tra, đôn đốc còn hộ được hiểu là bảo vệ, giữ gìn vì vậy giám hộ là hành động theo dõi, giám sát và bảo vệ của một người đối với một người.

Nếu định nghĩa giám hộ là danh từ thì giám hộ là việc một người (cá nhân hoặc tô chức) thực hiện việc trông nom và bảo vệ một người khác. Khái niệm giám hộ đã xuất hiện từ rất sớm, ngay từ thời La mã cô đại giám hộ đã là một chế định quan trọng. Trong Luật La mã đã có các quy định tương đối cụ thé về giám hộ như sau: Trẻ em dưới 7 tuổi không có năng lực hành vi không được tham gia và thực hiện các giao dịch dân sự, trừ những giao dịch phục vụ cho nhu cầu cần thiết và phù hợp với lứa tuổi. Luật quy định trẻ em trong độ tuổi này buộc phải đặt dưới sự giám hộ của người trưởng thành.

Đối với người từ 7 tuôi đến 14 tuôi đối với nam, 12 tuôi đối với nữ thì có nang lực hành vi một phan, duoc tham gia thực hiện những giao dịch bao dam, duy trì được lợi ich của mình. Khi thực hiện một giao dịch mà phát sinh một nghĩa vụ hay chấm dứt một quyền phải được sự đồng ý của gia chủ hoặc người đỡ đầu vào thời điểm thực hiện giao dịch đó. Như vậy, theo Luật La mã cô đại thì những người ở độ tuổi trên tuy ở mức độ khác nhau nhưng đều phải đặt dưới sự giám hộ. Luật La mã còn quy định những người tuy trưởng thành (từ đủ 14 tuổi đối với nam, đủ 12 tuổi đối với nữ) mà mắc bệnh tâm thần là những người không có năng lực hành vi, vì họ không thê nhận thức và làm chủ hành vi cua mình trong các quan hệ xã hội, họ được gọi là furiosi.

Và những người được xác định là furlosi đều phải đặt dưới sự giám hộ của người trưởng thành khác. Có thé thay rằng ngay từ thời La mã, pháp luật về giám hộ được được quy định một cách toàn diện, đầy đủ, qua đó, thê hiện trình độ pháp lý tương đối cao của người La mã cô đại. Trịnh Minh Hiền (2015), Giám hộ - Một số van dé lý luận và thực tiễn, Luận văn Thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr4. Về mặt thuật ngữ luật dân sự thì giám hộ là việc chăm sóc, quản lý tài sản, thực hiện các quyền dân sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

Về phương điện luật học thì chế định giám hộ là chế định tổng hợp của nhiều ngành luật, các quy định của giám hộ trước tiên được quy định như là một chế định của pháp luật hôn nhân và gia đình, pháp luật dân sự, pháp luật chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em, pháp luật về hộ tịch,.Chế định này bao hàm hệ thống các quy phạm pháp luật dé điều chỉnh quan hệ pháp luật là khách thé trong các quan hệ pháp luật đó. Ngoài mục đích dé điều chỉnh các quan hệ pháp luật thì chế định giám hộ có ý nghĩa lớn trong việc khắc phục tình trạng không bình đẳng khi không có sự tương đồng về năng lực hành vi dân sự giữa các cá nhân khi họ tham gia vào các quan hệ pháp luật. Người có năng lực hành vi dân sự có thể tự mình tham gia vào các mối quan hệ pháp luật cũng như quan hệ xã hội khác, có thể tự mình bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của mình khi bị xâm phạm. Nhưng đối với những người không có năng lực hành vi dân sự, người bị mất nang lực hành vi dân sự hay người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, pháp luật quy định cho họ không thể tự hình thực hiện hành vi pháp lý nhất định, khi đó đặt ra van đề bất bình dang giữa các cá nhân trong xã hội.

Bên cạnh đó, chế định giám hộ còn tạo điều kiện cho những người không thể tự chăm sóc bản thân mình được nuôi dưỡng, giáo dục và chữa bệnh. Vì vậy, có thể nói chế định giám hộ là công cụ của nhà nước tạo ra dé bảo vệ những người yếu thé trong xã hội. Những quy định của chế định nay xác định việc quản lý tài sản, thực hiện các quyền và nghĩa vụ về tài sản của người được giám hộ. Ngoài ra các chế định này còn có những quy định mang tính hành chính như các quan hệ về cử người giám hộ, giám sát việc giám hộ.

Khái niệm giám hộ theo luật dân sự Việt Nam Giám hộ là một chế định quan trọng được quy định trong pháp luật dân sự có nội dung xã hội sâu sắc, thé hiện sự quan tâm của xã hội và cộng đồng đối với việc chăm sóc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ. Chế định nay đã được quy định trong Bộ luật dân sự 1995 trước đây và được kế thừa phát triển trong Bộ luật dân sự 2005 rồi đến Bộ luật dân sự 2015 cũng như các văn bản pháp luật có liên quan (Luật Hôn nhân & gia đình, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Năm 1995, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua Bộ luật Dân sự có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 1996. Lần đầu tiên khái niệm giám hộ được quy định dưới góc độ của luật dân sự, theo đó tại Điều 67 Bộ luật dân sự 1995 quy định “Giám hộ là việc cá nhân, tô chức hoặc cơ quan nhà nước (gọi là người giảm hộ) được pháp luật quy định hoặc được cử dé thực hiện việc chăm sóc và bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người bị bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác mà không thé nhận thức, làm chủ được hành vi của mình (gọi là người được giám hộ)”.

Khái niệm nêu ra ba loại chủ thể là người giám hộ bao gồm cá nhân, tổ chức và co quan nha nước tương ứng với ba loại cơ chế giám hộ được Bộ luật dân sự 1995 quy định: giám hộ đương nhiên của người thân thích, giám hộ cử của tô chức và giám hộ của cơ quan nhà nước. Đồng thời khái niệm cũng nêu lên được những đối tượng là người được giám hộ, bao gồm: người chưa thành niên, người bị tâm thần hoặc các bệnh khác mà không thể nhận thức, lam chủ hành vi. Bộ luật dân sự 2005 có sự thay đổi về mặt nội dung trong khái niệm giám hộ, tuy nhiên cách thức trình bày, diễn giải không có gì thay đổi. Giám hộ theo Bộ luật dân sự 2005 là việc cá nhân, tô chức (sau đây gọi chung là người giám hộ) được pháp luật quy định hoặc được cử dé thực hiện việc chăm sóc và bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự (sau đây gọi chung là người được giám hộ).

Sự thay đổi về nội dung của khái niệm giám hộ của Bộ luật dân sự 2005 thé hiện rõ ràng sự thay đôi trong các quy định về người giám hộ, người được giám hộ so với Bộ luật dân sự 1995. Đến Bộ luật dân sự 2015 thì “Giám hộ là việc cá nhân, pháp nhân được luật quy định, được Ủy ban nhân dân cấp xã cử, được Tòa án chỉ định hoặc được quy định tại khoản 2 Điều 48 của Bộ luật này (sau đây gọi chung là người giám hộ) để thực hiện việc chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi (sau đây gọi chung là người được giám hộ)”. Khái niệm tại khoản 1 Điều 46 Bộ luật dân sự 2015 này tương đối hoàn chỉnh, khái quát một cách ngăn gọn nhất về giám hộ bao gồm ai, việc gì và được hình thành như thế nào. Tuy nhiên, ngoài có sự thay đổi trong nội dung thì về mặt thé thức trình bay hay cách hành văn vẫn không có sự thay đổi so với các khái niệm trước đây.

Tuy nhiên, do đi vào chi tiết quá nên trong khái niệm giám hộ của bộ luật dân sự còn chứa nhiêu cụm từ mà phải rõ vê khái niệm của chúng thì chúng ta mới hiểu được giám hộ là gì, như “người mất năng lực hành vi dân sự” hay “người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vl”. Trong pháp luật dân sự nói riêng và trong thực tiễn áp dụng pháp luật có một khái niệm mà thường xuyên bị nhằm lẫn với khái niệm giám hộ đó là khái niệm về đại diện. Theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật dân sự 2015 thi đại diện là việc cá nhân, pháp nhân (sau đây gọi chung là người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của cá nhân hoặc pháp nhân khác (sau đây gọi chung là người được đại diện) xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. Giám hộ và đại diện có những điểm tương đồng nhất định, đều là việc cá nhân, pháp nhân thay mặc cho người khác, nhân danh và bảo vệ lợi ích cho người khác.

Do đó, giám hộ cũng là một trường hợp đặc biệt của đại diện. Tuy nhiên, giữa giám hộ và đại diện có những điểm khác nhau xuất phát từ tính chất đặc trưng của giám hộ. Nếu người đại diện chỉ nhân danh cho người được đại diện trong xác lập, thực hiện giao dịch dân sự thì giám hộ lại dé cao trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh của người giám hộ đối với người được giám hộ bên cạnh công việc đại diện cho người được giám hộ. Ngoài ra, nếu việc giám hộ chỉ đặt ra với cá nhân có hoàn cảnh đặc biệt thì chủ thé được đại diện hầu như không có giới hạn bao gồm cả cá nhân và pháp nhân và trong khi một người chỉ có thé được giám hộ bởi một người (trừ bố mẹ giám hộ cho con) thì trong quan hệ đại diện, nhiều người có thể cùng đại diện cho một người.

Bên cạnh đó giảm hộ và đại diện còn khác nhau về căn cứ xác lập, căn cứ kết thúc, quyền và nghĩa vụ và đặc biệt trong một sé quan hệ dai diện, công việc đại diện là công việc được trả phi trong khi đó giám hộ là công việc không phải trả phí. Dac điểm và ý nghĩa của giám hộ 1.